I. Đặt vấn đề:
Trong lịch sử phát triển của loài người đã có thời kì không có pháp luật
đó là thời kì xã hội cộng sản nguyên thủy. Trong xã hội này, để điều chỉnh
các quan hệ xã hội, tạo lập trật tự, ổn định cho xã hội, người nguyên thủy sự
dụng các quy phạm xã hội đó là tập quán và tín điều tôn giáo.
Khi chế độ tư hữu xuất hiện và xã hội phân chia thành giai cấp những
quy phạm xã hội đó trở nên không còn phù hợp. Trong điều kiện xã hội mới
xuất hiện chế độ tư hữu, xã hội phân chia thành các giai cấp đối kháng, tính
chất khép kín trong xã hội bị phá vỡ, các quy phạm phản ánh ý chí và bảo vệ
lợi ích chung không còn phù hợp. Trong điều kiện lịch sử mới xã hội đòi hỏi
phải có những quy tắc xã hội mới để thiết lập cho xã hội một “ trật tự “, loại
quy phạm mới này phải thể hiện được ý chí của giai cấp thống trị, đáp ứng
nhu cầu đó pháp luật ra đời.
Pháp luật là những quy tắc xử sự chung thể hiện ý chí của giai cấp do
Nhà nước ban hành theo trình tự, thủ tục luật định nhằm điều chỉnh các quan
hệ xã hội và được bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh của Nhà nước. Pháp
luật một mặt hướng dẫn, điều chỉnh hành vi của các chủ thể tham gia quan
hệ xã hội phù hợp với nhu cầu xã hội, mặt khác hướng đến ý thức tình cảm
làm cho mô hình hành vi đọng lại trong ý thức con người. Pháp luật mang
tính bắt buộc chung cho tất cả mọi người, mọi cơ quan, tổ chức nhằm mục
đích ngăn ngừa, răn đe, trừng phạt những hành vi sai trái, giáo dục, cảm hóa
những người có hành vi này, bồi dưỡng cho họ tinh thần, ý thức làm chủ xã
hội, ý thức tuân thủ pháp luật bảo đảm cho xã hội phát triển lành mạnh, an
toàn, bền vững … Pháp luật điều chỉnh những mối quan hệ xã hội chủ yếu,
cơ bản mang tính ổn định và được lặp đi lặp lại.
Trần Thị Ngọc Anh - Lớp 3506
1
Để giải thích rõ bản chất của pháp luật còn cần thiết phải phân tích các
mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị, đạo đức, nhà nước hay là
“ phân tích mối quan hệ giữa pháp luật với các công cụ điều chỉnh quan
hệ xã hội khác “ cũng chính là đề tài em lựa chọn cho bài tập lớn học kì.

Mặt khác bản chất của pháp luật còn thể hiện qua tính xã hội của pháp
luật. Tính xã hội của pháp luật thể hiện thực tiễn pháp luật là kết quả của sự
“ chọn lọc tự nhiên “ trong xã hội. Cac quy phạm pháp luật mặc dù do các
cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã
hội, tuy nhiên trong thực tiễn chỉ những quy phạm nào phù hợp với thực tiễn
mới được giữ lại thông qua nhà nước, đó là những quy phạm “ hợp lí “, “
khách quan “ được số đông trong xã hội chấp nhận, phù hợp với lợi ích của
đa số trong xã hội.
Như vậy , pháp luật là một hiện tượng vừa mang tính giai cấp vừa mang
tính xã hội. Hai thuộc tính này có mối lien hệ mật thiết với nhau. Tuy nhiên
mức độ đậm nhạt của hai thuộc tính đó khác nhau và thường hay biến đổi
tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội, đạo đức, quan điểm , đường lối và
các trào lưu chính trị xã hội trong mỗi nước, ở một thời kì lịch sử nhất định.
Từ sự phân tích trên có thể định nghĩa pháp luật là hệ thống quy tắc xử
sự do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp
thống trị trong xã hội, là nhân tố điều chỉnh các quan hệ xã hội.
2. Mối quan hệ giữa pháp luật với các công cụ điều chỉnh quan
hệ xã hội khác :
2.1 Trong mối quan hệ với kinh tế:
Trần Thị Ngọc Anh - Lớp 3506
3
Pháp luật có tính độc lập tương đối. Một mặt pháp luật phụ thuộc vào
kinh tế; mặt khác pháp luật lại có sự tác động trở lại một cách mạnh mẽ đối
với kinh tế. Sự phụ thuộc của pháp luật vào kinh tế thể hiện ở chỗ nội dung
của pháp luật là do các quan hệ kinh tế xã hội quyết định, chế độ kinh tế là
cơ sở pháp luật. Sự thay đổi của chế độ kinh tế - xã hội sớm hay muộn cũng
sẽ dẫn đến sự thay đổi của pháp luật. Pháp luật luôn luôn phản ánh trình độ
phát triển của chế độ kinh tế, nó không thể cao hơn hoặc thấp hơn trình độ
phát triển đó.
Mặt khác pháp luật cũng có sự tác động trở lại đối với sự phát triển của

2.3 Mối quan hệ với đạo đức:
Đạo đức là những quan niệm, quan điểm của con người( một cộng đồng
người, một giai cấp), về cái thiện, cái ác, về sự công bằng, nghĩa vụ, danh dự
và về những phạm trù khác thuộc đời sống tinh thần của xã hội. Những quan
niệm và quan điểm này rất khác nhau, do những điều kiện của đời sống vật
chất xã hội quyết định. Trên cơ sở những quan niệm, quan điểm đó, một hệ
thống quy tắc ứng xử của con người được hình thành. Đạo đức một khi đã
trở thành niềm tin nội tâm thì chúng sẽ là cơ sở cho hành vi của con người.
Mỗi lưc lượng xã hội hoặc một cộng đồng người đều có những quan
niệm và quan điểm riêng của mình. Cho nên các quy phạm đạo đức tồn tại
trong xã hội cũng rất nhiều loại. Chúng luôn có sự tác động qua lại và ảnh
hưởng lẫn nhau. Lực lượng thống trị (lực lượng nắm quyền lực) do có ưu thế
đặc biệt nên có điều kiện để thể hiện những quan niệm, quan điểm của mình
thành pháp luật. Vì vậy, pháp luật luôn phản ánh đạo đức của lực lượng cầm
quyền. Tuy nhiên do có sự tác động qua lại của nhiều loại đạo đức trong xã
Trần Thị Ngọc Anh - Lớp 3506
5