SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 2"
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I/ Lí do chọn đề tài.
Tự nhiên và Xã hội là môn học cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản ban
đầu về các sự việc hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và trong các mối quan hệ của con
người, xảy ra xung quanh các em. Bên cạnh các môn học chính như Toán, Tiếng Việt, Tự
nhiên xã hội trang bị cho các em những kiến thức cơ bản của bậc học góp phần bồi dưỡng
nhân cách toàn diện cho trẻ.
Hoà cùng với công cuộc đổi mới mạnh mẽ về phương pháp, hình thức tổ chức dạy
học trên toàn ngành, môn Tự nhiên xã hội cũng có những bước chuyển mình, từng bước
vận dụng thay đổi linh hoạt các phương pháp dạy học nhằm tích cực hoá các hoạt động
của học sinh, phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh trong quá trình lĩnh hội tri
thức.
Phương pháp quan sát là phương pháp đặc trưng, thường được sử dụng khi dạy học
môn Tự nhiên xã hội và đặc biệt là đối với học sinh ở giai đoạn 1. Học sinh quan sát chủ
yếu là để nhận biết hình dạng, đặc điểm bên ngoài của sự vật hiện tượng đang diễn ra
trong môi trường tự nhiên, trong cuộc sống. Khi được sử dụng các giác quan tiếp cận trực
tiếp với sự vật, hiện tượng (sờ mó, ngửi, nếm, mổ xẻ, nhìn, nghe….) để lĩnh hội tri thức
học sinh sẽ thích thú hơn trong học tập.
Tuy nhiên, trên thực tế việc sử dụng phương pháp quan sát trong dạy học Tự
nhiên và Xã hội vẫn chưa được thực hiện một cách đúng mức. Việc dạy học Tự nhiên và
Xã hội chỉ diễn ra khô khan, cứng nhắc, mang tính chất đối phó cho đầy đủ chương trình.
Học sinh, phụ huynh và thậm chí cả giáo viên vẫn cho rằng môn học này là phụ nên
không chuyên tâm để ý, nên hay bị cắt giảm thời lượng để dành thời gian cho hai môn
học chính:Toán và Tiếng Việt vốn có lượng kiến thức nhiều. Chính vì thế, khi dạy học
giáo viên sử dụng phương pháp quan sát chưa linh hoạt, thành thạo, còn học sinh thì lúng
túng khi quan sát, chưa thực sự chủ động trong chiếm lĩnh tri thức. Vì vậy các em chưa
hứng thú với việc học môn Tự nhiên và Xã hội.

chức ra những tỡnh huống học tập nú kớch thớch úc tũ mũ và tư duy độc lập. Muốn cỏc
em học được thỡ trước hết giỏo viờn phải nắm chắc nội dung của mỗi bài và lựa chọn, vận
dụng cỏc phương phỏp sao cho phự hợp, bài nào thỡ sử dụng cỏc phương phỏp quan sát
trực quan, thuyết trỡnh, trũ chơi hoặc hoạt động nào thỡ sử dụng phương phỏp giảng
giải, kiểm tra, thớ nghiệm nhưng phải chỳ ý đến đặc điểm tõm sinh lý của học sinh Tiểu
học.
Học sinh Tiểu học khụng thể ngồi quỏ lõu trong giờ học cũng như làm một việc gỡ
đố nhiều thời gian vỡ thề giỏo viờn cú thể thay đổi hoạt động học của cỏc em trong giờ
học : cho cỏc em thảo luận, làm bài tập hoặc thụng qua trũ chơi. Cú như vậy mới gõy
được hứng thỳ học tập và khắc sõu được bài học.
Tuy nhiên không có phương pháp dạy học nào là tối ưu. Vì vậy, giáo viên cần
phải biết phối hợp các phương pháp một cách nhuần nhuyễn, linh hoạt. Làm được điều
đó, giáo viên mới mong tổ chức tiết dạy thành công.
Học sinh lớp 2 vừa bước qua giai đoạn ban đầu của bậc tiểu học: Giai đoạn tiếp
cận với những kiến thức hết sức sơ giản chủ yếu được giáo viên cung cấp qua trực quan
sinh động. Học sinh lớp 2 bắt đầu biết chuyển từ trực quan sinh động đến những phân
tích, so sánh, tổng hợp kiến thức ở dạng tư duy trừu tượng. Tuy nhiên, học sinh lớp 2 vẫn
còn quan sát sự vật hiện tượng dưới dạng tổng thể, đơn giản. Năng lực suy luận của các
em còn kém, trong khi đó lượng kiến thức truyền đạt thì nhiều và ẩn dưới dạng tranh vẽ,
yêu cầu và phần bài học đóng khung rất khô cứng. Nếu không khai thác phù hợp thì rất
dễ dẫn đến việc học sinh chán học môn tự nhiên xã hội. Để thực hiện tốt mục tiêu của
môn học tự nhiên xã hội, giáo viên cần phải cập nhật, đổi mới phương pháp để giúp học
sinh phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo trong học tập, giúp học sinh hoạt động
nhiều đi theo đúng các con đường mà các nhà khoa học đã đi tìm ra kiến thức đó. Từ đó,
học sinh hứng thú hơn với việc học tập môn Tự nhiên xã hội.
II. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp quan sát trong dạy
học Tự nhiên và Xã hội lớp 2
1. Nhìn nhận lại về tầm quan trọng của môn học Tự nhiên và Xã hội.
Tự nhiên và Xã hội là môn học cung cấp, trang bị cho học sinh những kiến thức
ban đầu, cơ bản về tự nhiên và xã hội trong cuộc sống hàng ngày xảy ra xung quanh các

Giáo viên cần xác định được lượng kiến thức cần đạt. Từ đó xác định được đối tượng
để khai thác lượng kiến thức đó. Đối tượng quan sát có thể là các hiện tượng diễn ra trong
cuộc sống hàng ngày: tranh ảnh, mô hình…Song nên tối đa lựa chọn vật thật cho học sinh
quan sát. Vì quan sát vật thật giúp cho học sinh tri giác trực tiếp vận dụng được nhiều
giác quan trong quan sát, giúp cho tiết học sinh động hơn. Khi không có điều kiện tiếp
xúc với vật thật thì mới sử dụng mô hình, tranh ảnh.
VD: Khi dạy bài Cây lúa, cây ngô mà trường học nằm ở nông thôn thì không nên lựa
chọn tranh ảnh mà nên sử dụng chính cây lúa, cây ngô thật để cho học sinh khai thác kiến
thức cần chiếm lĩnh một cách sinh động, dễ nhớ nhất.Còn đối với trường học nằm ở địa
phận thành phố thì mới sử dụng đến mô hình, vì ở thành phố khó tìm đựơc cây lúa, cây
ngô thực để học sinh làm việc.
Trong nhiều trường hợp, giáo viên phối hợp cả vật thật và tranh ảnh, mô hình để
quan sát. Vì tranh ảnh và mô hình thể hiện được sự vật, hiện tượng ở trạng thái tĩnh và có
sự khái quát cao.
VD: Bài Khớp xương cần thiết sử dụng cả vật thật là cơ thể học sinh để xác định các
vị trí khớp xương trong cơ thể người, đồng thời sử dụng tranh các khớp xương để thấy
được sự sắp xếp của các ống xương tạo ra các khớp xương.
Ngoài việc phải biết xác định là cần phải quan sát cái gì giáo viên còn phải biết lựa
chọn đồ dùng quan sát sao cho phù hợp:
+ Đồ dùng đưa vào quan sát phải phù hợp với bài học, thể hiện được nội dung bài
học.
+ Đồ dùng đưa vào quan sát phải kích thích đựơc hứng thú học tập, phát huy tính
tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
+ Đồ dùng quan sát đảm bảo khoa học, sư phạm, kích thước vừa phải.
+ Đồ dùng đưa ra đúng lúc, đúng chỗ. Nếu như đã khai thác được kiến thức thì nên
cất đồ dùng, nếu để đồ dùng để lâu sẽ làm cho học sinh quan sát tản mạn các yếu tố
không cần thiết và xao nhãng vào các hoạt động học tập kế tíêp.
VD: Khi dạy bài Trật tự kỉ luật ở trường giáo viên cần chọn tranh ảnh thể hiện được
nội quy của trường. Đặc biệt không nên đưa những tranh ảnh mang nội dung không đảm
bảo kỉ luật ở trường (Học sinh ăn quà, học sinh đánh nhau…). Tranh ảnh đó sẽ phản tác

Giáo viên cần tổ chức cho học sinh bắt đầu quan sát từ toàn thể rồi mới đi đến bộ
phận chi tiết; từ bên ngoài rồi mới đi vào bên trong trước khi đi đến những nhận xét tổng
quát về sự vật, hiện tượng đã biết để tìm ra những điểm giống nhau hoặc khác nhau.
Nếu tổ chức quan sát theo nhóm học sinh, giáo viên nên cho các em phát biểu kết
quả quan sát trong nhóm hoặc cử một bạn ghi lại những quan sát của nhóm. Đại diện các
nhóm báo cáo kết quả làm việc của từng nhóm, cả lớp nghe, so sánh, phân tích, xử lí để
đi đến kết luận chung nhằm đạt được mục đích của bài tập quan sát đã đặt ra.
VD: Khi dạy bài Mặt trời giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát mặt trời cá nhân với
hệ thống câu hỏi để hướng học sinh quan sát đúng mục đích cần đạt như sau:
Trước hết là sử dụng các câu hỏi hướng dẫn tổng quát. Những câu hỏi này nhằm tái
hiện lại những hiểu biết sẵn có của học sinh trước khi khai thác kiến thức của bài:
+Hằng ngày em nhìn thấy mặt trời vào lúc nào, ở đâu?
+Khi có mặt trời lên em thấy cảnh vật xung quanh như thế nào?
+Khi mặt trời lặn mà không có ánh sáng điện thì em thấy cảnh vật xung quanh
như thế nào?
Sau đó giáo viên cho các em quan sát mặt trời từ hình thức đến nội dung với các
câu hỏi chi tiết:
+ Mặt trời có hình gì?
+Thường mặt trời có màu sắc gì?
+ ánh sáng mặt trời có tác dụng gì?
+ Quần áo phơi ngoài nắng thì sẽ như thế nào?
+ Tại sao lúc nắng to, em không nên nhìn thẳng vào mặt trời?
+ Khi đi ngoài trời nắng, em cần phải làm gì để tránh nắng?
Dựa vào kết quả quan sát vừa thu được và kết hợp với vốn hiểu biết sẵn có, giáo viên
cho học sinh so sánh mặt trời với mặt trăng để khắc sâu kiến thức vừa chiếm lĩnh được.
Qua ví dụ trên có thể rút ra: Việc giáo viên sử dụng đúng câu hỏi nhằm hướng dẫn
học sinh tập trung chú ý vào đối tượng quan sát và việc yêu cầu của các em phải huy
động các giác quan để tri giác đối tượng đó rồi rút ra nhận xét và kết luận là rất quan
trọng. Vì vậy, để sử dụng phương pháp quan sát trong dạy học Tự nhiên và Xã hội lớp 2
nói riêng và toàn bậc tiểu học hiệu quả thì giáo viên cần thiết phải rèn luuyện kĩ năng đặt

môn Tự nhiên và Xã hội nói chung và của lớp 2 nói riêng là một yêu cầu cấp thiết, đòi
hỏi ý thức, công sức rất lớn của giáo viên và học sinh.
2. Ban giám hiệu phải luôn theo dõi kiểm tra việc dạy học của giáo viên để đôn đốc,
nhắc nhở kịp thời việc thực hiện đúng chương trình, thời khoá biểu môn Tự nhiên và Xã
hội. Ngoài ra, các cán bộ quản lí cần phải tổ chức cho giáo viên bàn bạc, trao đổi nhiều
về sử dụng phương pháp quan sát trong dạy học Tự nhiên và Xã hội trong các buổi sinh
hoạt chuyên môn một cách thường xuyên, có hiệu quả.
3. Giáo viên phải luôn trau dồi, bồi dưỡng, rèn luyện về cả kiến thức và đặc biệt là
các kĩ năng thực hiện sâu chuỗi các thao tác để phục vụ cho việc thực hiện tổ chức
phương pháp quan sát hiệu quả qua các tiết dạy. Giáo viên phải biết yêu thương và có
tinh thần trách nhiệm đối với học sinh. Lấy việc dạy học cho học sinh là nghĩa vụ, bổn
phận nhưng cũng là nguồn vui trong cuộc sống. Có yêu thương các em thì mới dạy học
đúng, đủ và nhiệt tình được. Giáo viên thiếu nhiệt huyết sẽ không thực hiện được việc
dạy học môn được coi là môn phụ như môn Tự nhiên và Xã hội một cách nghiêm túc.
4. Không có phương pháp dạy học nào là tối ưu. Vì vậy dù là phương pháp đặc trưng
nhưng giáo viên không chỉ dừng lại ở việc dạy học Tự nhiên và Xã hội bằng phương
pháp quan sát mà phải trau dồi, rèn luyện việc sử dụng phối hợp nhịp nhàng nhiều
phương pháp dạy học khác nhau để tránh nhàm chán. Có như thế mới mang lại hiệu quả
cao nhất cho dạy học nói chung và dạy Tự nhiên và Xã hội nói riêng.
5. Việc tổ chức cho học sinh học tập phải đưa học sinh vào vị trí trung tâm. Học sinh
chủ động và tích cực chiếm lĩnh tri thức theo sự hướng dẫn của giáo viên. Việc học tập là
việc khó khăn nhưng học sinh không được nản chí, lùi bước mà phải thường xuyên ôn tập
để chiếm lĩnh kho tàng tri thức vô tận. Giáo viên là người hướng dẫn và đồng thời luôn
gây hứng thú học tập ở các em, làm cho các em luôn ham học hỏi trong các tiết học và
ngoài cuộc sống.
6. Việc sử dụng thường xuyên phương pháp quan sát trong dạy học Tự nhiên và Xã
hội lớp 2 giúp cho giáo viên có kĩ năng thành thạo trong dạy học. Mỗi khi thao giảng, dự
giờ đột xuất sẽ không còn lúng túng mà tự tin thoải mái hơn trong dạy học.
7. Sử dụng thường xuyên phương pháp dạy học giúp cho học sinh liên tục được tri
giác các đối tượng có trong cuộc sống. Từ đó, học sinh được rèn luyện kĩ năng quan sát