MÔN PHÁT THANH HIỆN ĐẠI
Phân tích vai trò của lời nói, tiếng động, âm nhạc trong báo chí
phát thanh.
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.
Không phải là loại hình báo chí ra đời đầu tiên nhưng phát thanh là loại
hình báo chí thu hút được lượng công chúng tương đối lớn bởi các lợi thế
như ngắn gọn, nóng hổi, thân mật, tiện lợi.Với đặc trưng truyền tải thông tin
qua phương tiện duy nhất là âm thanh, công chúng không mất nhiều thời
gian khi tiêp cận với loại hình báo chí này. Họ có thể vừa nghe chương trình
phát thanh vừa làm việc thậm chí như nấu cơm, giặt quần áo, chơi thể thao,
ngồi trên xe khách hay đi bộ…Vì vậy, báo phát thanh đã trở thành món ăn
tinh thần không thể thiếu của thính giả Việt Nam.
Trên con đường hội nhập, báo phát thanh, cũng như nhiều loại hình báo
chí khác, ngày càng đổi mới cả về nội dung lẫn hình thức để làm nên những
chương trình phát thanh sống động, phù hợp với xu thế của thời đại, góp
phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của nền báo chí Việt Nam.
Âm thanh tổng hợp bao gồm lời nói, tiếng động, âm nhạc là phương tiện
truyền tải duy nhất của phát thanh. Trong đó, tiếng động là những âm thanh
của cuộc sống được thu giữ và được phát trong các chương trình phát thanh. NỘI DUNG
1
1. Phát thanh là loại hình báo nói
Báo phát thanh là một loại hình báo chí sử dụng kỹ thuật sóng điện
từ và hệ thống truyền thanh truyền đi âm thanh, trực tiếp tác động vào thính
giác của đối tượng tiếp nhận. Sự sinh động, kỳ diệu của âm nhạc, tiếng
động, lời nói được chuyền qua làn sóng radio đã từng được thính giả đón
nhận một cách nồng nhiệt. Radio đóng vai trò là người đồng hành hữu ích
trong cuộc sống, nó giúp cho con người giữ được mối quan hệ quan trọng

thính giả ngày càng tăng nhanh. Mỗi người trưởng thành ở nước này hàng
tuần phải dành ra hơn 23 giờ đồng hồ nghe radio. Đối với các nước phát
triển, radio là người bạn thân thuộc gần gũi với mỗi con người.
Trả lời câu hỏi “radio là gì?” tác giả Lois Baird trong cuốn sách
“Hướng dẫn sản xuất chương trình phát thanh” (trường phát thanh
truyền hình và điện ảnh Ôxtrâylia) đã nêu và phân tích 11 đặc điểm của loại
hình báo chí này: Đó là:
1. Radio là hình ảnh
2. Radio là thân mật riêng tư
3. Radio dễ tiếp cận và dễ mang
4. Radio là trực tiếp
5. Radio có ngôn ngữ của riêng mình
6. Radio có tính thức thời
7. Radio không đắt tiền
8. Radio có tính lựa chọn
9. Radio gợi lên cảm xúc
3
10.Radio làm công việc thông tin và giáo dục
11.Radio là âm nhạc
Có thể thấy ý kiến này đã đề cập đến những đặc điểm của radio ở mọi
phương diện phát thanh. Trong những tương quan so sánh với những loại
hình báo khác, phát thanh có những đặc điểm cơ bản được thể hiện qua các
yếu tố sau:
2.1. Toả sóng rộng khắp.
Là sự quảng bá nhờ phủ sóng điện từ trên phạm vi rộng lớn với tốc độ
tương đương tốc độ của ánh sáng (xấp xỉ 300.000km/s)
Có thể nói phát thanh không có giới hạn về khoảng cách, vì thế nó mang tính
xã hội hoá rất cao. Thông tin được xã hội hoá cũng có khả năng tạo ra hành
động có tính xã hội hoá lớn.
2.2. Thông tin nhanh, tiếp cận đồng thời.

tâm trạng. Bởi lẽ đó, nếu xét riêng trong sự so sánh với truyền hình, báo phát
thanh nổi lên ở việc quan trọng nhất là sử dụng âm thanh tổng hợp bao gồm
lời nói, tiếng động âm nhạc tác động vào thính giác. Như vậy, đây không
phải là phương thức tác động duy nhất mà còn là đặc trưng cơ bản của báo
phát thanh tương quan so sánh với những loại hình báo chí khác.
3. VAI TRÒ CỦA TIẾNG ĐỘNG TRONG PHÁT THANH
Khái niệm “Tiếng động”
Tiếng động là những âm thanh của cuộc sống được thu giữ và được
phát trong các chương trình phát thanh.
Phân loại.
5
Tiếng động tự nhiên: (gồm tiếng sóng, tiếng xe cộ, tiếng máy
chạy, tiếng đe, tiếng gió mưa, tiếng động vật, tiếng chợ búa ồn ào, tiếng vỗ
tay, tiếng reo hò, tiếng bước chân…). Tiếng động tự nhiên thường được thu
kèm theo ý kiến phát biểu của các nhân chứng hoặc lời dẫn của phóng viên,
biên tập viên thực hiện tại hiện trường.
b. Tiếng động nhân tạo: là tiếng động do con người tạo ra bằng cách
mô phỏng tiếng động tự nhiên
Vai trò của tiếng động trong các chương trình phát thanh.
Như chúng ta đã biết, đặc trưng cơ bản, đồng thời cũng là phương
thức tác động duy nhất của phát thanh là sử dụng âm thanh tổng hợp (bao
gồm lời nói. tiếng động, âm nhạc) tác dụng vào thính giác của đối tượng tiếp
nhận. Nói cách khác lời nói sinh động, âm nhạc chọn lọc, tiếng động phong
phú là những phương tiện phát thanh tạo ra hơi thở và nhịp điệu của cuộc
sống. Tiếng động trong các chương trình phát thanh tạo ra hơi thở và nhịp
điệu của cuộc sống. Tiếng động còn có giá trị thông tin làm tăng tính chân
thật, xác thực để thông qua đó, người nghe có thể xác định được không gian,
thời gian và hình dung ra bối cảnh của vấn đề, sự kiện.
Chẳng hạn khi phát thanh thông tin về một buổi lễ khai giảng, trong
buổi lễ khai giảng này diễn ra nhiều hoạt động sôi nổi. Mặc dù khán giả

nhất, nóng hổi nhất, những thông tin vừa mới xảy ra, đang xảy ra hoặc sẽ
xảy ra. Đài phát thanh đã đưa tin ngay trong ngày hoặc chậm lắm là “ ngày
hôm qua” diễn ra sự kiện. Trong đó tiếng động được sử dụng hợp lý trong
các bản tin hoặc bài viết sẽ làm tăng hiệu quả chất lượng thông tin mà phát
thanh truyền tải tới công chúng ở thời điểm phát ngay sau đó. Với những
chương trình phát thanh trực tiếp, ngoài lời nói của phát thanh viên hoặc
7
biên tập viên, tiếng dộng được ghi kèm với những phát biểu của các nhân
chứng, các vị lãnh đạo đã tạo cho thính giả tâm lí nghe mà thấy, tưởng tượng
ra sự kiện một cách chân thực và sinh động nhất, họ có cảm giác như đang
được chứng kiến sự kiện. Với các sự kiện, hiện tượng xảy ra hàng ngày
trong đời sống xã hội, tâm lí của khán giả không chỉ muốn biết sự kiện đó
diễn ra ở đâu, khi nào mà cái họ cần là sự khách quan, chân thật của sự kiện
do phát thanh truyền tải, nhờ có sử dụng tiếng động hiện trường.
Việc sử dụng tiếng động trong các chương trình phát thanh được phát
hàng ngày, hàng giờ trên sóng phát thanh đã thực sự hấp dẫn, thu hút ngày
càng nhiều thính giả. Cùng với việc kết hợp sử dụng tiếng động từ hiện
trường như tiếng tàu xe, tiếng xào xạc của lá cây…người nghe được tham
gia phát biểu, nêu lên những quan điểm chính kiến của mình về cuộc sống
thực. Điều đó đã thổi vào đời sống phát thanh một luồng sinh khí mới đầy
sức sống, khách quan, chân thực và quan trọng nhất là đã tạo ra quan niệm
mới về phát thanh hiện đại.
Như vậy, tiếng động được sử dụng trong các chương trình phát thanh
là tương đối phù hợp với tâm lý tiếp nhận của người nghe. Khác với báo in
và truyền hình , báo phát thanh, thính giả không có khả năng nhìn được bằng
mắt và tiếp nhận thông tin qua thính giác. Do đó phát thanh ngoài sự thể
hiện một loại hình báo chí có khả năng thông tin thời sự nhanh nhất, nhạy
bén nhất, còn nhờ có tiếng động đã giúp cho thính giả có cảm giác “nghe”
mà “thấy” Sự sinh động, kì diệu của âm nhạc, tiếng động, lời nói được
truyền qua làn sóng phát thanh đã từng được thính giả toàn thế giới đón nhận

khi áp lực công việc ngày càng nặng nề, nhiều nước trên thế giới trong
9
chương trình phát thanh đã dành nhiều dung lượng âm nhạc hơn sau đó mới
đến lời nói.
Âm nhạc trên sóng phát thanh không chỉ là những chương trình ca
nhạc, nhạc không lời còn được sử dụng dưới các dạng sau:
- Nhạc hiệu: xuất hiện ở đầu chương trình tạo ấn tượng quen thuộc cho
người nghe.
- Nhạc xen, nhạc cắt: thực hiện chức năng phân cách chương trình
thành các phần độc lập với chức năng giống như những đường kẻ trên
mặt báo in. Mặt khác, nhạc xen, nhạc cắt còn có ý nghĩa tạo ra một sự
nghỉ ngơi tích cực đối với người nghe đài.
- Nhạc nền: là những bản nhạc không lời có chủ đề liên quan tới nội
dung tác phẩm. Nhạc nền có tác dụng hỗ trợ nhằm nâng cao chất
lượng của bài viết.
Âm nhạc là một phần không thể thiếu đối với báo chí phát thanh,
âm nhạc là một trong ba bộ phận cấu thành nên phương thức tác động duy
nhất của báo chí phát thanh là sử dụng âm thanh tổng hợp (bao gồm lời nói-
âm nhạc và tiếng động) tác động vào thính giác của đối tượng tiếp nhận.
5. VAI TRÒ CỦA LỜI NÓI TRONG PHÁT THANH
Trong cuộc sống, chúng ta trao đổi với nhau bằng ngôn ngữ. Người
nghe hiểu được ý nghĩ của người nói nhờ nội dung của từ ngữ được sắp xếp
theo một quy tắc (ngữ pháp, cú pháp). Nhưng ngoài nội dung của từ ngữ-
ngữ nghĩa, chúng ta còn nhận được nội dung khác nữa qua giọng điệu của
lời nói - ngữ điệu và cả sắc thái tình cảm nữa. Qua mỗi câu nói, người nghe
sẽ nhận được cùng một lúc hai dòng thông tin: một nội dung qua ngữ nghĩa
và một nội dung khác, qua ngữ điệu và sắc thái tình cảm với muôn vàn cung
bậc của nó và thường được tiếp nhận bằng trái tim. Nói rõ hơn là sự rung
cảm của người nghe.
10

những bức tranh sống động về đời sống hiện thực, vừa đáp ứng nhu cầu
được thông tin ngay lập tức về cái mới. Đồng thời làm phong phú đời sống
tình cảm, tinh thần của hàng triệu thính giả”
Câu 2: Vận dụng lý luận của báo chí phát thanh hiện đại để nhận xét
một chương trình phát thanh mà anh chị đã nghe.
Thưa thầy, do kiến thức về Báo phát thanh nói chung và chương trình
Xone FM nói riêng còn hạn chế, mặt khác vì lý do thời gian nên em chỉ có
một chút nhận xét chủ quan, em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến và
bổ sung từ thầy để cho tiểu luận được hoàn chỉnh.
Xone FM VOV3 là chương trình âm nhạc hướng tới đối tượng chính
là giới trẻ (16 đến 30 tuổi) trên sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam,
được mua bản quyền của nước ngoài. Chương trình được phát trên hệ Âm
nhạc - Thông tin - Giải trí VOV3 vào tất cả các ngày trong tuần, với thời
lượng phát sóng là 10 tiếng đồng hồ. Đây là chương trình âm nhạc mang
tính thương mại cao, có phong cách khá mới lạ trong ngành phát thanh của
Việt Nam. Nội dung chính của Xone FM là phát các ca khúc trong và ngoài
nước mới, hấp dẫn, đã và đang được nhiều người yêu thích. Chương trình
dành phần lớn thời lượng để phát sóng các bài hát theo kiểu "mix up" (trộn
lẫn, không theo chủ đề), bên cạnh đó là các chuyên mục mang chủ đề riêng
(bảng xếp hạng âm nhạc, talk show ). Ngoài ra xen lẫn giữa các bài hát còn
có các quảng cáo của nhà tài trợ chương trình và các quảng cáo giới thiệu
cho chính chương trình
12
Xone FM bắt đầu phát sóng chính thức từ ngày 20 tháng 9 năm 2006.
Thời lượng của chương trình cố định là 10 giờ đồng hồ, vào tất cả các ngày
trong tuần. Thời gian phát sóng:
Các ngày từ thứ hai đến thứ sáu: Từ 6 giờ đến 9 giờ và từ 16 giờ đến
23 giờ. Các ngày thứ bảy và chủ nhật: Từ 13 giờ đến 23 giờ.
Để nghe chương trình, cần dò đài đúng tần số của kênh VOV3, cụ thể
như sau: Hà Nội-102,7 MHz; Thành phố Hồ Chí Minh-104,5 MHz; Bình

vào 19 giờ thứ bảy và chủ nhật hàng tuần. MC hiện nay là Hải Yến và Ivy.
Vina 10: Bảng xếp hạng các ca khúc Việt Nam được yêu thích nhất
đang phát sóng trên Xone FM, do chính các thính giả bình chọn trên trang
web của Xone FM. MC của chuyên mục là Ivy và Neo sẽ công bố các ca
khúc trong bảng xếp hạng được cập nhật mỗi ngày theo thứ tự đếm ngược từ
vị trí thứ mười đến vị trí thứ nhất. Chuyên mục phát sóng vào 21 giờ từ thứ
hai đến thứ sáu hàng tuần.
Hot 10@10: Bảng xếp hạng các ca khúc quốc tế được yêu thích nhất
và cũng do thính giả bình chọn. Cấu trúc của chương trình cũng tương tự
như Vina 10, nhưng chỉ có MC Neo dẫn. Phát sóng vào 22 giờ từ thứ hai đến
thứ sáu hàng tuần.
Xone FM Official Vietnam Top 40: Bảng xếp hạng tổng hợp 40 ca
khúc Việt Nam và quốc tế được bình chọn nhiều nhất trong tuần, thống kê từ
Vina 10 và Hot 10@10. MC là Miko và Nguyên Khang, phát sóng từ 13 giờ
đến 17 giờ thứ bảy hàng tuần, phát lại vào ngày chủ nhật kế tiếp cũng cùng
giờ.
Movie Xone: Bản tin điện ảnh. Các bộ phim mới đang trình chiếu tại
các rạp trên toàn quốc sẽ được giới thiệu tại chuyên mục này. Chuyên mục
được thực hiện với sự hợp tác của rạp Megastar Cineplex, phát sóng vào 8
14
giờ 20 (trong chuyên mục Breakfast Show), 16 giờ các ngày từ thứ tư đến
thứ sáu, 20 giờ các ngày thứ bảy và chủ nhật.
Drive Xone: Phát sóng từ 17h đến 19h từ thứ hai đến thứ sáu hàng
tuần. Đây cũng là một chương trình talkshow với hai nội dung lớn là các câu
chuyện, bản tin âm nhạc và các ca khúc trên Xone FM được phát xen kẽ
nhau. Được giới thiệu là chương trình dành cho những người đang trên
đường về nhà từ cơ quan hay trường học, vì thế nên Drive Xone còn cung
cấp những thông tin về việc lái xe hay chăm sóc xe cộ. Dẫn chương trình là
Mr.Bin.
Có thể nói các chương trình phát thanh Xone Fm hiện nay rất đa dạng

thành "đót côm", chưa kể những liên từ, cụm từ địa chỉ mạng Internet bằng
tiếng nước ngoài cũng được nhanh chóng đọc nối âm luôn thành một từ thay
vì đánh vần từng chữ cái một cách chính xác như điều tối thiểu của báo nói.
Do đặc thù truyền tải thông tin chỉ có âm thanh nên điều đó hết sức
quan trọng để giúp người nghe có thể tiếp nhận được thông tin chuẩn xác
nhất.
Tại những thời điểm nghỉ, thay vì chỉ cần nói rất đơn giản, đại khái
như "Hẹn gặp lại" hay "Chúng tôi sẽ trở lại sau vài phút" thì họ đồng loạt
gào lên "We will be righ back!". Những ví dụ nêu trên chỉ là một vài hạt sạn
nhỏ trên Xone FM, cho dù như tiêu chí của Xone FM nói rằng để phục vụ
cho giới trẻ, thế nhưng cách truyền đạt thông tin lai căng như vậy quả là một
điều cần phải thay đổi.
Có người cho rằng, chính cách sử dụng ngôn ngữ thoải mái như hiện
nay trên Xone Fm là yếu tố tạo nên tính hấp dẫn của chương trình với thính
giả trẻ tuổi. Không phủ nhận điều đó, song việc lạm dụng nó như hiện nay
trên Xone Fm sẽ khiến cho một bộ phận công chúng bị lệch lạc trong lời ăn
16
tiếng nói, sự trong sáng của tiếng Việt bấy lâu nay được kêu gọi giữ gìn sẽ
càng khó gìn giữ hơn. Bởi, phát thanh là một trong những phương tiện thông
tin đại chúng, sức ảnh hưởng của nó đối với đối tượng tiếp nhận là không
nhỏ. Hơn thế, từ trước đến nay, theo quan niệm của người Việt ta thì những
gì được các phương tiện thông tin đại chúng sử dụng thường là chuẩn mực.
Vì vậy, theo em nếu Xone Fm thay đổi một chút về cách thức sử dụng ngôn
ngữ thì sẽ tốt hơn, phù hợp với nhiều công chúng hơn và sẽ chẳng còn ai có
nhận xét Xone Fm là một “nồi lẩu ngôn ngữ” nữa.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phân viện Báo chí và Tuyên truyền - Đài tiếng nói Việt Nam (2002),
Báo phát thanh, Nxb Văn hoá thông tin, Hà Nội .
2. Lý luận báo phát thanh- Đức Dũng, Nxb Văn hoá thông tin, HN 2003.
3. www.songtre.com.vn