Hồ Dzếnh (1916 - 1991)
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Báo chí Việt Nam ra đời từ thế kỷ XVIII đến nay đã phát triển ở một mức
độ nhất định và thu được nhiều thành tựu đáng kể. Sự phát triển của báo chí
nước nhà có được do nhiều nhân tố trong đó nhân tố khách quan là sự ra đời và
phát triển của khoa học kỹ thuật, nhân tố chủ quan đó là sự đóng góp to lớn của
những nhà báo tài năng có tên tuổi, hoặc Ýt người biết đến, hoặc thậm chí còn
không có tên tuổi. Họ có thể là những người đam mê thực sự và nuôi dưỡng
nghề nghiệp từ lâu, nhưng cũng có những người đến với báo chí từ những ngành
nghề gần gũi với báo chí, thậm chí khác xa với báo chí. Và Hồ Dzếnh là một
trường hợp nh thế.
Hồ Dzếnh là một nhà thơ, nhà văn làm báo. Trong lịch sử báo chí nước
nhà, trường hợp nhà văn, nhà thơ làm báo là rất phổ biến nhưng điểm đặc biệt ở
Hồ Dzếnh ông là người lai Việt, gốc Trung Quốc chuyên sáng tác thơ văn đăng
báo và làm biên tập cho một số tờ báo lớn cùng thời ông sinh sống. Chưa bao
giờ nhận mình là nhà thơ, nhà văn, nhà báo, Hồ Dzếnh đến với văn học và báo
chí như để phơi trải tâm sự, để nói lên nỗi niềm của mình trước cuộc đời và con
người. Hố Dzếnh viết nh mình đang thở, rất âm thầm và lặng lẽ. Ông được bạn
bè cùng thời và cả sau này rất ngưỡng mộ.
Với sự âm thầm và lặng lẽ đó, không phải ai cũng biết đến những đóng
góp to lớn của Hồ Dzếnh với sự nghiệp văn học nước nhà đặc biệt là sự nghiệp
báo chí. Việc lựa chọn Hồ Dzếnh để làm sáng rõ những đóng góp của ông, cá
nhân người làm tiểu luận muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào việc
đặt đúng Hồ Dzếnh vào vị trí mà ông xứng đáng được hưởng. Ông là một nốt
trầm trong bản nhạc giao hưởng của báo chí nước nhà, nhưng không có những
nốt trầm như ông bản nhạc Êy không bao giờ hoàn chỉnh.
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài:
2

Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
Ý nghĩa khoa học: góp phần làm đầy đủ hơn những tên tuổi có đóng góp
nhất định cho nền báo chí nước nhà, trả lại những vị trí xứng đáng cho những
tên tuổi đóng góp cho nền báo chí nói riêng và nền văn hoá dân tộc nói chung.
Ý nghĩa thực tiễn: Giúp chúng ta có cái nhìn đầy đủ và khách quan hơn về
những đóng góp của Hồ Dzếnh không chỉ trong sự nghiệp văn học như chúng ta
thường vẫn hay biết, mà quan trọng hơn là sự nghiệp báo chí; nơi mà chúng ta
tưởng như Hồ Dzếnh Ýt thể hiện mình nhất thì lại là nơi bộc lộ rõ tài năng của
ông nhất.
7. Kết cấu tiểu luận:
Kết cấu của tiểu luận nh sau:
PhÇn I: Mở đầu
Phần II: Nội dung chính:
Chương 1: Hồ Dzếnh – cuộc đời 2 dòng máu Hoa Việt.
Chương 2: Những đóng góp của Hồ Dzếnh với báo chí.
Phần III: Kết luận.
Phần IV: Danh mục tài liệu tham khảo.
Phần V. Phụ lục.

4
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
PHẦN II. NỘI DUNG CHÍNH
Hồ Dzếnh là một người có cuộc đời đặc biệt. Ông có bố là người Hoa, mẹ
là người Việt. Sự pha trộn hai dòng máu đã làm nên một Hồ Dzếnh rất riêng biệt
trong thơ văn và báo chí.
Nhà thơ Trịnh Đường đã nói rằng: “Sẽ có nhiều thi nhân trong viện bảo
tàng văn học của chúng ta, trong đó không thể không có Hồ Dzếnh. Anh biệt lập
một văn tài, một thi tài với tinh thần một người gốc Hoa lại xem Việt Nam là

một cô gái chở đò ngang trên sông bằng buôn bán, đổi chác sau định cư ở làng
Đông Bích xã Hoà Trường (nay là xã Quảng Trường, huyện Quảng Xương,
Thanh Hoá). Hồ Dzếnh ra đời tại đây vào năm 1916, tên hồi nhỏ là Hà Triệu
Anh theo giọng Quảng Đông.
Người cha của ông khi mới sang, vốn liếng chỉ còn mấy đồng bạc “tay
xách gói vải xanh đầu chụp chiếc mũ rơm đã vàng óng”, mặc bộ quần áo bằng
lĩnh Quảng Đông màu đen đã ngả màu xám bệnh. Ông ta lấy vợ rồi định cư ở
vùng Quảng Xương. Cũng như nhiều người Trung Hoa vào cảnh Êy, kiên nhẫn
và cần kiệm, có “ tài làm giàu”, chẳng mấy chốc ông ta đã có nhà cửa đàng
hoàng, kinh doanh bề bộn giữa đồng bào miền thượng du Thanh Hoá, không có
chức tước gì nhưng cũng được vị nể, làm bạn với những người tai to mặt lớn,
với các ông tri châu, và có “cái oai thầm của người Trung Hoa khiến kẻ bênh
cạnh phải sợ và những kẻ gian phi phải xa lánh”. Nguyên nhân chính làm cho
ông ta nổi nhanh như thế là ông ta có biết một Ýt tiếng Pháp, “ nói được tiếng
Tây giả cầy”, lúc đầu làm thông ngôn cho một viên chức nhà Đoan, rồi xoay ra
lập đại lý muối, dần dần góp cổ phần buôn gỗ, do đó “ toé ra tiền, nảy ra bạc”.
Hồ Dzếnh cho biết thêm gia đình ông ở bên Tàu cũng “ hùng dũng” lắm, có một
6
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
dinh cơ rộng lớn với một khu vườn mênh mông, xung quanh là một thành tường
chắc chắn dày gần nửa thước, trong nhà có súng để giữ cửa! Rõ ràng thuộc hàng
“ quan liêu địa chủ”. Nhưng rồi “ quân cách mạng” đÕn chiếm mất. Có một lần
Hồ Dzếnh hái cha tại làm sao ông ta lại sang đây, “ tại làm sao người Tàu không
ở bên Tàu lại cứ sang bên nước Nam”, thì ông ta trả lời:
- Tại vì người Tàu thích đi ra ngoài. Tại vì người Tàu nghèo, dân nhiều, gạo
Ýt. Tại vì ở bên Tàu lắm cướp. Cướp nó ở rừng, cướp ở đâu cũng có, vì nó ăn cướp!
Sang Việt Nam, ông ta giàu nhanh nhưng cũng sa sót nhanh. Ông ta
nghiện thuốc phiện, lại lấy vợ hai, cũng người Việt Nam, bà này bòn rút hết.
Mẹ của Hồ Dzếnh là một người phụ nữ bình thường, bà tên là Đặng Thị

buổi đầu đời của ông là tình mẹ con, chính từ đây nó chi phối văn phong trong
sáng tác các tác phẩm báo chí của ông.
Ở thị xã Thanh Hoá, Hồ Dzếnh theo học trường nhà Chung. Vì nhà
trường hồi đó mới chỉ dạy chương trình bổ túc năm thứ nhất trung học, nên Hồ
Dzếnh ra Hà Nội học tiếp trung học và bắt đầu kiếm sống bằng nghề kèm học
trong các tư gia và làm công cho các hiệu buôn người Hoa.
Năm 1937 Hồ Dzếnh bắt đầu viết một số bài thơ và truyện ngắn đăng rải
rác trên một số tờ báo nổi tiếng. Sau đó tập truyện đầu tay Chân trời cũ và tập
thơ đầu tay Quê ngoại được một người bạn thân đứng chủ nhà in á Châu nhận in
giúp mà không lấy tiền công in và tiền giấy. Có sách của mình gửi bán ở đại lý
các tỉnh, Hồ Dzếnh có dịp và có điều kiện đi nhiều nơi trên bán đảo Đông
Dương, thực hiện cái mộng hồi Êy gọi là “ giang hồ”.
Buổi đầu sáng tác, Hồ Dzếnh không có ý định trở thành nhà văn, nhà báo.
Ông không thuộc một văn đoàn nào, một tổ chức văn nghệ nào, một cơ quan báo
chí nào trước Cách mạng. Sau ngày tiếp quản thủ đô 1954, trong Đại hội văn nghệ
toàn quốc, ông được bầu vào Ban chấp hành Hội liên hiệp văn hoá nghệ thuật một
khoá, rồi đi thâm nhập thực tế, làm thơ, làm báo sống với anh em công nhân.
Thời Kháng chiến chống Pháp, Hồ Dzếnh về sống ở Thanh Hoá. Năm
1948, ông lập gia đình với một nữ sinh giác ngộ Cách mạng, thoát ly gia đình từ
năm 1942 làm công tác tuyên truyền cho Mặt trận Việt Minh, tên là Nguyễn Thị
Huyền Nhân. Năm 1950 bà Huyền Nhân mất để lại cho ông một đứa con trai
8
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
mới 4 tháng tuổi. 1953, Hồ Dzếnh được chính quyền Cách mạng cấp giấy phép
về Hà Nội chữa bệnh cho con và tìm kiếm gia đình, tức người anh ruột thứ 2,
nhưng lúc đó ông này đã vào Sài Gòn làm ăn.
Thời gian trở về Hà Nội, ông gặp lại bà Nguyễn Thị Hồng Nhật, vợ goá
của cố thi sĩ Trần Trung Phương là một thanh niên hoạt động Cách mạng từ năm
1930, viết nhiều thơ trào phúng đả kích quan trường, gây phong trào yêu nước

NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA HỒ DZẾNH VỚI BÁO CHÍ
2.1. Nói qua những đóng góp về văn chương của Hồ Dzếnh
Hồ Dzếnh viết văn, làm thơ mà không có ý định trở thành nhà văn, nhà
thơ. Ông sáng tác Ýt. Trong 30 năm kể từ ngày hoà bình lần trước, ông không
có tác phẩm nào; nhưng ông là người nước ngoài viết văn Việt Nam, lại có
những trang hồi ký hay về xã hội cũ Việt Nam nên rất đáng trân trọng. Cái thời
Hồ Dzếnh bước vào văn học, văn xuôi Việt Nam đang còn thịnh hành lối chau
chuốt nhịp điệu và cách gợi cảm bằng từ Hán Việt. Câu văn đẹp cho dù có vơi đi
sự hồn nhiên. Văn Hồ Dzếnh cũng nằm trong tình trạng đó. Hồ Dzếnh viết như
giãi bày, như tự thú, như xám hối về những câu chuyện của gia đình, “ viết cho
vợi” như lời ông nói.
Truyện ngắn Hồ Dzếnh là truyện ngắn trữ tình. Nhân vật chính xuyên qua
tất cả mọi truyện chính là tác giả. Những lúc diễn biến cốt truyện bị ngưng lại
nhường cho người viết bộc lộ. Đó là những đoạn ông ca ngợi người mẹ, người
chị hoặc ca ngợi mảnh đất Việt Nam, quê mẹ của mình. Lòng yêu đất nước Việt
Nam của Hồ Dzếnh gắn bó khăng khít với lòng yêu mẹ, yêu những người thân
yêu. Ông yêu Tổ quốc từ những người dân lao khổ, thiệt thòi; tình yêu chân thực
xót đau Êy đã tạo nên âm hưởng ngân nga của văn ông mà ai đọc qua một lần
đều nhận thấy.
Thơ Hồ Dzếnh không hay bằng văn xuôi. Những bài làm vào những năm
70 cũng có bóng dáng anh bộ đội giải phóng, chiếc cầu phao nhưng không chứa
nỗi vui nỗi buồn thật sự của người Việt Nam khoảng thời gian Êy. Nhà văn có
10
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
cái nhìn và những cảm xúc của người đứng ngoài. Những bài rút trong tập Quê
ngoại xuất bản 1943, là những bông hoa cuối mùa đã héo hon, vàng úa. Quả
vậy, thơ khoảng Êy không hấp dẫn nữa. “Thơ Mới” đã qua nhiều khúc quành,
đã đổi đề tài, đổi phong cách. Về thơ, Hồ Dzếnh là người đi chậm.
Sở dĩ nói qua những đóng góp của Hồ Dzếnh về văn chương vì nh trên đã

thành một cây bút tiền chiến nổi tiếng, quả thực không Ýt người có được.
Nói đến sự nghiệp làm báo của Hồ Dzếnh mọi người thường nghĩ rằng Hồ
Dzếnh là một nhà thơ, nhà văn chuyên sáng tác thơ văn đăng báo; nhưng qua tìm
hiểu thực tế cho thấy Hồ Dzếnh không chỉ sáng tác thơ văn đăng báo mà ông còn là
cây bút thực thụ được trải nghiệm trên rất nhiều thể loại tác phẩm báo chí khác nhau.
Thơ văn, truyện ngắn đăng báo của ông chủ yếu nói về cảm xúc của Hồ
Dzếnh trước con người, thiên nhiên đặc biệt là về tình yêu, lòng cảm thương sâu sắc
với những thân phận con người nhỏ bé trong cuộc sống đặc biệt là người phụ nữ.
Còn về các thể loại khác, ông viết rất khoẻ, rất mạnh bạo với nhiều phát hiện
mới lạ. Những đóng góp của Hồ Dzếnh với báo chí được thể hiện cụ thể nh sau:
2.2.1. Là một trong những người manh nha cho thể loại ký:
Gia đình và tuổi thơ có ảnh hưởng rất lớn đến văn phong của Hồ Dzếnh;
từ đó nó ảnh hưởng đến việc lựa chọn thể loại để thể hiện tác phẩm báo chí của
Hồ Dzếnh. Điều đáng chú ý ở Hồ Dzếnh với một cội nguồn và hoàn cảnh như
vậy mà Hồ Dzếnh trở thành một người viết báo Việt Nam, sử dụng tiếng Việt rất
nhuần nhuyễn. Người Trung Hoa sinh sống ở Việt Nam thời bấy giờ do bác sĩ,
kỹ sư cũng nhiều nhưng chưa người nào nghĩ chuyện viết văn, viết báo bằng chữ
quốc ngữ, một thứ chữ cách đây nửa thế kỷ, chưa được nhiều người coi trọng, kể
cả một số người Việt Nam vào hàng trí thức. Nhưng Hồ Dzếnh viết truyện, làm
thơ bằng tiếng Việt đăng báo. Chỉ có thể giải thích tình cảm của ông đối với
tiếng nói Việt Nam, bằng chính tình cảm của Hồ Dzếnh đối với người mẹ Việt
Nam của mình.
Văn xuôi in trong “Tác phẩm chọn lọc” của Hồ Dzếnh lấy trong tập
“Chân trời cũ” (Á Châu 1942) có 12 truyện. Hồ Dzếnh kể chuyện mình, chuyện
gia đình mình thời thơ Êu. Mỗi chuyện là chân dung một người thân: cha mẹ,
12
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
anh chị em, mấy người hàng xóm. Những năm Êy, ở ta chưa ai viết hồi ký, trừ
Nguyên Hồng với “ Những ngày thơ Êu”(1940). Không rõ cuốn hồi ký này có

của ký báo chí, cũng giống như những thế kỷ trước văn sử bất phân. Hồ Dzếnh
vô hình chung đã manh nha cho một thể loại ký. Ông không phải là người trực
tiếp sáng tạo nhưng ông đã góp phần bắc một cái cầu cho ký báo chí sau này
được phát triển.
Bằng chứng trong cuộc đời sáng tác và đến với báo chí, ông rất hay viết
về thể loại phóng sự (cụ thể nh thế nào phần sau sẽ rõ); viết cả hồi ức đăng trên
mấy tạp chí. Không rõ đó là những tạp chí nào, nhưng đó là một điều chắc chắn.
Trong cuốn “Hồ Dzếnh tác phẩm chọn lọc” (NXB Văn hoá Hà Nội 1988), Vũ
Quần Phương đã nói về cảm xúc của mình khi được gặp Hồ Dzếnh có đoạn như
sau: “Ông có viết mấy truyện ngắn, một Ýt bài thơ và khá nhiều bài báo (với
nhiều bút danh khác nhau) Bây giờ tuổi đã cao vận hội đổi mới của đất nước
có làm nao nức lên cái khoảng đã tĩnh lặng trong tâm hồn ông. Nhưng vốn điềm
tĩnh và hiền, đúng nh ở các hồi ký của nhiều người đã viết về ông, ông chỉ bình
tĩnh nhìn lại mình, cả nghiệp văn lẫn nghiệp đời một số mẩu hồi ức của ông đã
đăng trên mấy tạp chí.” Thực tế trong đời sống báo chí hiện tại, thể ký báo chí
trên báo in rất phát triển, trên truyền hình phóng sự, chân dung về người thật,
việc thật (bằng cách để nhân vật trong phóng sự tự kể) đã gây xúc động bao
nhiêu công chúng, vậy nguồn gốc sâu xa của nó có phải từ thể loại ký?
Trong thực tế việc phân chia các loại hình báo chí cũng chỉ mang tính
chất tương đối, miễn sao người sáng tạo tác phẩm báo chí truyền tải hết thông
điệp của mình đến công chóng một cách hiệu quả nhất. Hồ Dzếnh viết những gì
mình nghĩ rất thật và tự nhiên. Sự giản dị và chân thành trong lối viết của Hồ
Dzếnh đã góp phần manh nha lên thể thể loại ký. Không bao giờ tự định hình
cho mình một phong cách riêng nhưng chính cái lối “ viết như nghĩ” của ông đã
tạo nên một Hồ Dzếnh riêng, đó chính là đóng góp của ông với báo chí mà có lẽ
chính ông nghĩ rằng mình chưa hề làm được.
2.2.2. Tham gia vào rất nhiều tờ báo trong đó chủ yếu là những tờ báo
rất có tên tuổi.
14
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường

Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
này là Dương Phượng Dực sau là Nguyễn Doãn Vượng rồi Nguyễn Văn Luận;
toà soạn 36, phố Hăng ri Đooc lê ăng, in ở nhà in riêng.
Theo một số tài liệu thì Hồ Dzếnh viết rất nhiều thơ văn cho tờ báo này
nhưng các tác phẩm bị thất lạc cũng nhiều; tiêu biểu còn lại có thể kể ra như sau:
Đường kế mãnh (truyện ngắn, Trung bắc chủ nhật, số 187, 12- 12- 1943), Nhà
nhiều con (truyện ngắn, Trung bắc chủ nhật, số 206, 11/6/1944)
Tờ tiểu thuyết thứ bảy năm thứ nhất, số 1, ngày 2- 6- 1934; số cuối cùng
năm 1945. Chủ nhiệm tờ báo là Nguyễn Thị Hợi sau là Vũ Đình Long; toà soạn
ở 93, phố Hàng Bông Hà Nội. Tờ Tiểu thuyết thứ bảy được in ở nhà in Tân Dân.
Trong tiểu thuyết thứ bảy chủ yếu đăng tải những truyện ngắn của ông
trong tập “ Chân trời cũ”, một số bài thơ trong tập thơ “ Quê ngoại”
Tê Thanh Nghệ Tĩnh tân văn- Vinh, lúc đầu xuất bản mỗi ngày một kỳ; khi
đổi là Thanh Nghệ Tĩnh, mỗi tuần một kỳ, năm thứ nhất, số 1 ngày 1- 7- 1930.
Giám đốc tờ Thanh Nghệ Tĩnh tân văn là ông Nguyễn Văn Luận (từ sè 1 đến 210),
ngày 27/7/1934 Lê Hữu Nhơn thay Nguyễn Văn Luận làm giám đốc, đánh số lại,
ngày 3/8/1934 đổi tên Thanh Nghệ Tĩnh, số cuối cùng: số 54, tháng 3/ 1936.
Tê Thanh Nghệ Tĩnh tân văn cũng chủ yếu đăng những bài thơ của Hồ
Dzếnh.
Năm 1950 Hồ Dzếnh bắt đầu viết bài cho báo Thần Chung. Cơ duyên cụ
thể của việc ông đến với báo Thần Chung nh sau:
Năm 1950 khi vợ của ông bà HuyÒn Nhân mất vì dịch tả, để lại cho ông
một đứa con trai mới 4 tháng tuổi. Còn thiếu sữa, ông phải bế con đi khắp nơi
xin bú chực. Thông cảm hoàn cảnh khó khăn của ông, chính quyền Cách mạng
cấp giấy phép để ông về Hà Nội chữa bệnh cho con và tìm kiếm gia đình, tức
người anh ruột thứ hai, ông Bích nhưng lúc đó ông này đã vào Sài Gòn, nên Hồ
Dzếnh vào Sài Gòn tìm anh. ở đây ông viết bài cho báo Thần Chung.
Tờ Thần Chung này do ông Nguyễn Văn Kỳ làm tổng lý, sè ra mắt, ngày
19.12.1948. Toà soạn và quản lý: 4- 6- 8 đường d’ Ormay, Sài Gòn. Thần

ở miền Nam sao cho ăn khách qua kinh nghiệm làm báo của ông cho Thần
chung.
17
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
Sau hiệp định Giơnevơ Hồ Dzếnh về Bắc, theo nh hồi ức của Thanh Nam
là về Bắc lấy vợ. Nh vậy có nghĩa là ông viết cho báo Thần chung được 4 năm.
Những năm 60 Hồ Dzếnh viết bài cho báo Thời Mới (sau này hợp nhất
với báo Thủ đô Hà Nội thành báo Hà Nội Mới)
Gặp gỡ nhà văn Thọ Cao, ông cho hay vào một buổi tối mùa hè năm
1961, Hồ DzÕnh đến nhà ông chơi. Lúc đó Hồ Dzếnh đang viết bài cho báo
Thời Mới. Hồ Dzếnh đến gặp Thọ Cao để đặt vấn đề về công tác, viết bài về sản
xuất nông nghiệp - phần việc mà Thọ Cao đang theo dõi trên báo Thời Mới.
Rõ ràng có một thực tế cho thấy Hồ Dzếnh đã tham gia vào rất nhiều tờ
báo, đó là những tờ báo rất có tên tuổi. Dù viết không tập trung vào một tờ báo
hay đặc san nào, nhưng việc tham gia viết rất nhiều tờ báo trong một khoảng
thời gian như thế đã cho thấy Hồ Dzếnh nắm bắt rất tốt gu của các tờ báo khác
nhau, có như thế bài của ông mới được đăng thường xuyên và được các tạp chí,
đặc san tin tưởng. Bằng chứng là việc ông không chỉ tham gia viết cho các tờ
như Tiểu thuyết thứ bảy, Phụ nữ tân văn, Trung bắc chủ nhật- những tờ mang
hơi hướng văn nghệ; mà ông còn là cây bút đắc lực cho tê Thần chung- tờ báo
mà tôn chỉ mục đích của nó khác xa những tờ báo đã kể trên.
2.2.3. Viết nhiều thể loại khác nhau với số lượng tác phẩm đáng kể và
với rất nhiều bút danh.
Nếu nh chóng ta chỉ nghĩ đơn giản rằng Hồ Dzếnh viết Ýt mà chủ yếu là
viết thơ văn đăng báo thì chúng ta không sai nhưng chúng ta đã nhầm. Ông
không những làm báo mà còn là một cây bút viết khoẻ, sung sức, âm thầm nhẹ
nhàng mà đầy sức thuyết phục.
• Hồ Dzếnh viết rất nhiều thể loại khác nhau với số lượng tác phẩm
đáng kể:

phẩm khi giới thiệu cùng độc giả những lời sau đây: “Lần đầu tiên thi ca Việt
Nam được tô điểm một cách trau chuốt bằng ngọn bút linh diệu của nhà thơ
ngoại quốc”. Sự giới thiệu của nhà á Châu Ên cục ta ngỡ là lối quảng cáo một
Ên phẩm vừa xuất bản, nhưng thực chất của tập “Quê ngoại” không làm cho độc
giả thất vọng khi báo Tri Tân viết như sau: “Tên tuổi người Minh Hương Êy,
19
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
văn học quốc ngữ không nề hà gì mà chẳng đón tiếp như đã đón tiếp bao nhiêu
nhà văn hữu tài.”
“Quê ngoại” của Hồ Dzếnh đã thử thách qua sự chấp nhận xuất bản của á
Châu Ên cục và lời phê bình của tuần báo Tri Tân, một tạp chí chuyên bình luận
văn học lúc bấy giờ. Một dẫn chứng nữa để chứng minh đó là trong tạp chí Tri
Tân số 67 ra ngày 13/06/1942 nhà văn Kiều Thanh Quế viết: “ Ngòi bút Hồ
Dzếnh đã có được lắm đặc tánh khả quan trong khi phô diễn. Nó nên tỏ ra có
sức mạnh trong những tiểu thuyết dày dặn”.
Tất cả những điều trên chứng tỏ những tác phẩm thơ văn đó của Hồ
Dzếnh đã làm thay đổi Ýt nhiều bộ mặt của một số tờ báo tạp chí văn học lúc
đó. Đó cũng chính là đóng góp to lớn của Hồ Dzếnh với báo chí dù đó là những
tạp chí văn nghệ.
Thứ hai ông là cây bút khá có kinh nghiệm khi viết về phóng sự và bài
phản ánh:
Có lẽ rất Ýt người biết Hồ Dzếnh còn là một cây bút viết nhiều về phóng
sự và bài phản ánh trong mét gian dài.
Cá nhân tôi đã trực tiếp đến gặp nhà văn Thọ Cao. Dù tuổi đã rất cao
nhưng ông vẫn bồi hồi xúc động khi kể cho tôi nghe về sau ngày Hồ Dzếnh mất:
“Sau ngày Hồ Dzếnh mất, sáng nào bà Hồng Nhật vợ ông, cũng đặt tách cà phê
đặc và bao “ba số” lên bàn thờ chồng. Đó là cái thú của ông. Đến ngày tứ cửu,
bàn thờ ông mang đậm màu sắc của một người cầm bút. Ngoài câu đối, trướng
treo kín trên tường, rất nhiều hương hoa, cam, táo, rượu của họ hàng, bạn bè

được trả công bốn đồng Đông Dương. Còn vào những năm 60, để đời không
gián đoạn, ông chọn cho mình hướng vào nhà máy thâm nhập thực tế để làm
thơ và viết báo “lấy ngắn nuôi dài” như ông tâm sự. Ông làm việc ở nhà máy
chế tạo công cụ số 1 (lúc đó là nhà máy Trung qui mô), sau chuyển sang làm
thợ nguội ở nhà máy xe lửa Gia Lâm. Những năm sau này, ông còn đi và sống
nhiều nơi khác: nhà máy cơ khí C.70, công trường xây dựng 105 (Sở Kiến trúc),
nhà máy cơ khí Nam Hồng. Hồ Dzếnh sống với công nhân, lặng lẽ làm việc,
lặng lẽ ghi chép. Từ cuộc sống thực tế, đều mỗi tháng ông đưa tới toà soạn vài
bài báo, có khi tăng năng suất thêm vài bài nữa.
21
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
Nhà văn Thọ Cao cho hay Hồ Dzếnh là một người viết rất khoẻ, hai thể
tài ông thường dùng là phóng sự và bài phản ánh, thỉnh thoảng viết cả ký. Thọ
Cao kể: “Hồ Dzếnh viết khoẻ và nhanh. Khi lấy tài liệu, tôi biết ông chủ yếu
chuyện trò với người tiếp mình và nhập tâm, chỉ ghi những số liệu cần. Không
tham dài, ông thường viết hơn 1000 từ, dù đề tài có hay, có cần đến mấy”.
Như vậy thực tế cho thấy Hồ Dzếnh đã từng viết rất nhiều phóng sự và
bài phản ánh đăng báo. Đến với báo chí như một lẽ tự nhiên và đôi khi cũng vì
kế sinh nhai, nhưng rõ ràng những đóng góp của Hồ Dzếnh rất đáng ghi nhận.
Điều đặc biệt là lúc nào ông cũng làm việc rất âm thầm, không bao giờ nhận
mình là người cầm bút nhưng với những gì làm được, ông xứng đáng được đánh
giá là cây bút khoẻ.
Thứ ba, Hồ Dzếnh còn thể nghiệm ngòi bút của mình ở các thể loại khác
Trong hồi ức của Thanh Nam hồi Hồ Dzếnh viết bài cho báo Thần Chung
(những năm đầu năm 50), Hồ Dzếnh dịch tin cho báo Thần Chung, vừa viết
feuilleton. Feuilleton là một danh từ trong tiếng Anh chỉ mục giải trí trên một tờ
báo. Tức là Hồ Dzếnh phụ trách hẳn mảng này trên báo Thần Chung. Hồi đó báo
Thần chung là tờ báo ăn khách và số lượng xuất bản nhiều nhất Sài Gòn.
Trong hồi ức Thọ Cao, Hồ Dzếnh viết cả ký nhưng Ýt, ông còn kể rõ hai

truyện ngắn, tiểu thuyết đăng báo. Cho đến nay, chưa có tài liệu nào giải thích
được rõ ràng vì sao ông lại lấy bút danh này, nhưng phần lớn khả năng ông lấy
bút danh này là vì ông có Ên tượng sâu sắc và sâu đậm về hình ảnh một người
phụ nữ trong đời ông. Đó có thể là một người con gái thuở thiếu thời của ông
nhưng thuyết phục hơn cả có lẽ đó chính là hình ảnh người mẹ của ông. Cả tuổi
thơ ông gắn bó sâu sắc với người mẹ khổ hạnh giàu đức hi sinh. Từ “ hạnh” là
trong chữ “ đức hạnh”, “ khổ hạnh”.
Bót danh Hoàng Liên:
Bót danh được ông sử dụng vào những năm 50 khi ông tham gia viết bài
cho báo Thần Chung. Ông lập gia đình với cô nữ sinh giác ngộ Cách mạng,
thoát ly gia đình từ năm 1942 làm công tác tuyên truyền cho Mặt Trận Việt
23
Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam Lê Thị Thu Hường
- TH K26
Minh tên là Nguyễn Thị Huyền Nhân. Năm 1950, bà Huyền Nhân mất vì dịch tả
để lại cho ông một đứa con trai mới 4 tháng tuổi. Còn thiếu sữa, ông đã phải bế
con đi khắp nơi xin bú chực. Thông cảm trước hoàn cảnh khó khăn của ông,
chính quyền Cách mạng cấp giấy phép để ông về Hà Nội chữa bệnh cho con và
tìm kiếm gia đình, tức người anh ruột thứ hai của ông, nhưng lúc đó ông này đã
vào Sài Gòn nên Hồ Dzếnh vào Sài Gòn tìm anh. ở đây ông viết bài cho báo
Thần chung với bút danh Hoàng Liên. Hoàng Liên ngụ ý chỉ “ ngậm đắng nuốt
cay” để kiếm sống. Điều đó lý giải vì sao ông có tâm sự với Thanh Nam là làm
thế nào viết feuilleton cho ăn khách ở miền Nam (Điều này khiến cho Thanh
Nam rất thất vọng vì ông vốn rất ngưỡng mộ Hồ Dzếnh, nhưng ngay sau đó mấy
năm Hồ Dzếnh trở về Bắc)
Bót danh Trung Cường, Chính Cường:
Hai bót danh trên được ông thường sử dụng khi viết bài cho báo Thời Mới
vào những năm 60. Rất nhiều người không biết ông viết cho báo Thời Mới vì
ông sử dụng rất nhiều bút danh trong đó hay dùng nhất là hai bót danh trên.
Trung Cường, Chính Cường là tên hai người con trai của ông.

Qua tất cả những gì mà Hồ Dzếnh đóng góp cho báo chí có thể khẳng
định Hồ Dzếnh là một cây bút thực sự có tài.
Những tác phẩm văn thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết đăng báo của ông Ýt
nhiều góp phần làm cho những tạp chí, tờ báo, những Ên phẩm đó được công
chúng đón nhận nhiệt liệt; có tác dụng tích cực trong việc nâng cao giá trị tinh
thần con người, đảm bảo tốt mét trong những chức năng của báo chí đó là chức
năng khai sáng, giải trí.
Những bài phóng sự, phản ánh, ký của ông viết với nhiều bút danh khác
nhau chứng tỏ ông là một cây bút linh hoạt, có khả năng thể hiện tác phẩm báo
chí bằng nhiều thể loại khác nhau.
Tác phẩm truyện ngắn của ông là sự hồi tưởng lại gần như toàn bộ cuộc
sống gia đình, người thân vô hình chung đã khiến ông trở thành một trong những
người manh nha cho thể loại ký vào những năm 40, chính sau này thể ký góp
phần làm đa dạng các thể loại tác phẩm báo chí trên báo in, góp phần hình thành
25