Ứng dụng Viễn thám và GIS trong nghiên cứu
sự phát triển của ruộng bậc thang huyện Sa Pa
trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Lê Tú Anh

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
Luận văn ThS Chuyên ngành: Bản đồ viễn thám và hệ thông tin địa lý; Mã số 60
44 02 14
Người hướng dẫn: TS. Vũ Kim Chi
Năm bảo vệ: 2013 Abstract. Thu thập cơ sở dữ liệu và tổng quan tài liệu liên quan đến hướng nghiên
cứu của đề tài. Tổng hợp cơ sở lý luận nghiên cứu về ruộng bậc thang trên địa hình đất
dốc miền núi Việt Nam. Phân tích biến đổi ruộng bậc thang trên cơ sở tư liệu ảnh viễn
thám và bản đồ của các năm 1993, 1999, 2009 và 2013. Phân tích tác động của các
yếu tố tự nhiên, thành phần dân tộc và các chính sách phát triển ảnh hưởng đến xu thế
phát triển ruộng bậc thang trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Đề xuất một số giải pháp
sử dụng hợp lý, bảo tồn và phát triển bền vững ruộng bậc thang
Keywords. Viễn thám; GIS; Bản đồ; Ruộng bậc thang; Biến đổi khí hậu; Sa Pa.

Content
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Ở Việt Nam, cư dân, dân tộc sinh sống tại các vùng cao đã hình thành phương thức canh tác
ruộng bậc thang. Đây là những tri thức có từ lâu đời của dân cư bản địa sinh sống dựa trên địa
hình đồi núi dốc để tạo ra các thửa ruộng dưới dạng phân cấp bậc thang. Phương thức này vừa
đảm bảo được đời sống vừa bảo vệ môi trường.

và phát triển ruộng bậc thang khu vực này.
Công nghệ viễn thám và GIS đã được các nước trên thế giới áp dụng triệt để trong ứng phó
với biến đổi khí hậu, giám sát tài nguyên và biến đổi sử dụng đất . Với những ưu điểm của
công nghệ này như sử dụng ảnh viễn thám chứa đựng hàm lượng thông tin lớn, được thu nhận
trên nhiều dải sóng là nguồn dữ liệu phong phú và trực quan giúp cho các nghiên cứu về bề
mặt và các quá trình tự nhiên trên mặt đất một cách hiệu quả.
Nghiên cứu sự biến đổi của ruộng bậc thang bằng công nghệ viễn thám sẽ giúp các
nhà khoa học xác định được nguyên nhân cũng như xu hướng biến đổi. Từ đó làm cơ sở cho
các nhà quản lý vạch ra chính sách bảo tồn, phát triển ruộng bậc thang nhằm góp phần vào
mục tiêu phát triển bền vững. Vì vậy, Đề tài “Ứng dụng Viễn thám và GIS trong nghiên
cứu sự phát triển của ruộng bậc thang tại huyện Sa Pa trong bối cảnh biến đổi khí hậu”
đã được lựa chọn nghiên cứu.
2. Quan điểm nghiên cứu
 Quan điểm hệ thống và tổng hợp:
Hệ thống là một phức hợp các yếu tố tác động lẫn nhau và tác động tới môi trường bên ngoài
hệ thống thông qua dòng vật chất và năng lượng. Một hệ thống bất kỳ nào cũng là bộ phận
của một hệ thống cấp cao hơn. Giữa các hệ thống đó tồn tại một mối quan hệ tương tác lẫn
nhau. Mỗi hệ thống có tính hoàn chỉnh về cấu trúc và thống nhất về chức năng thông qua
dòng vật chất và năng lượng.
Ruộng bậc thang khu vực huyện Sa Pa như là một địa hệ thống hoàn chỉnh, được hình thành
từ mối tác động tương hỗ giữa các hợp phần tự nhiên (địa chất, địa hình, khí hậu, thuỷ văn,
sinh vật), các hợp phần kinh tế xã hội (các dạng khai thác sử dụng tài nguyên, lao động, dân
tộc ). Khi tác động vào một phần nào đó của hệ thống thì các hợp phần khác cũng thay đổi
theo, dẫn đến những biến đổi của cả hệ thống. Khi một hợp phần trong hệ thống có những
biến đổi (những biến đổi về khí hậu) cũng sẽ tác động lên các hợp phần khác trong hệ thống
đó dẫn đến sự thay đổi, biến đổi của cả hệ thống.
 Quan điểm lịch sử:
Mỗi một đơn vị lãnh thổ bất kì đều phải trải qua các quá trình hình thành, phát triển, và tiến
hoá theo thời gian. Như vậy, việc xem xét và nhìn nhận lãnh thổ trên quan điểm lịch sử giúp
ta có cái nhìn đầy đủ về mọi phương diện của lãnh thổ trong quá khứ và dự đoán, định hướng

năm 1993, 1999, 2009 và 2013.
4. Phân tích tác động của các yếu tố tự nhiên, thành phần dân tộc và các chính sách phát
triển ảnh hưởng đến xu thế phát triển ruộng bậc thang trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
5. Đề xuất một số giải pháp sử dụng hợp lý, bảo tồn và phát triển bền vững ruộng bậc
thang.
4. Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu sự biến đổi của ruộng bậc thang
trong khu vực huyện Sa Pa.
5. Phương pháp và các bước nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: 1) Phương
pháp thu thập số liệu, 2) Phương pháp thống kê và phân tích tài liệu, 3) Phương pháp bản đồ
viễn thám và GIS, 4) Phương pháp khảo sát, điều tra tổng hợp, 5) Phương pháp chuyên gia.
Các bước nghiên cứu: Quy trình nghiên cứu vai trò của các yếu tố tự nhiên và xã hội đến quá
trình biến đổi ruộng bậc thang huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai bao gồm các bước sau:
- Bước 1: Xác định mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu: Nêu lên mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
chính của đề tài từ đó đề xuất phương pháp và kế hoạch thực hiện hợp lý.
- Bước 2: Điều tra phân tích và tổng hợp tài liệu: thu thập các tài liệu liên quan đến hướng
nghiên cứu của đề tài. Trên cơ sở các tài liệu thu thập được, tổng quan tài liệu kết hợp khảo
sát thực địa để nắm rõ vấn đề nghiên cứu và khu vực nghiên cứu.
- Bước 3: Phân tích hiện trạng canh tác ruộng bậc thang: thành lập bản đồ hiện trạng ruộng
bậc thang sau khi nắn chỉnh ảnh vệ tinh và số hoá, kết hợp phân tích các nhân tố tác động đến
các thời kỳ phát triển của ruộng bậc thang để làm rõ quá trình hình thành và xu thế mở rộng
ruộng bậc thang.
- Bước 4: Phân tích sự thay đổi quy mô và đặc tính đa chức năng của ruộng bậc thang: sau
khi đã có hiện trạng phát triển ruộng bậc thang từng năm, có thể rút ra quá trình thay đổi
phương thức sử dụng đất từng giai đoạn. Phân tích sự thay đổi quy mô cũng cho thấy sự thay
đổi chức năng khi vai trò của ruộng bậc thang ngày càng rõ rệt và quan trọng trong đời sống
của cư dân miền núi.
- Bước 5: Đề xuất các biện pháp và định hướng sử dụng hợp lý, bảo tồn, phát triển bền vững
ruộng bậc thang.


(10/2011). ” Biến đổi khí hậu: tác động, khả năng ứng phó, và một số vấn đề về chính
sách – nghiên cứu trường hợp đồng bào các dân tộc thiểu số vùng núi phía bắc”.
6. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai (12/2011), ”Kế hoạch hành động của tỉnh Lào
Cai triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí
hậu”.
7. Sở TNMT tỉnh Lào Cai (12/2011), ”Kế hoạch hành động của tỉnh Lào Cai triển khai thực
hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về ứng phó với biến đổi khí hậu”.
8. UBND huyện Sa Pa (2010), ”Niên giám thống kê huyện Sa Pa năm 2010”
9. UBND huyện Sa Pa (2005), ”Tình hình kinh tế - xã hội huyện Sa Pa giai đoạn 2000 –
2005”.
10. UBND huyện Sa Pa (2010), ”Tình hình kinh tế - xã hội huyện Sa Pa giai đoạn 2005 –
2010”.
Tài liệu tiếng anh
11. Adejuwon S (2004) Impacts of climate variability and climate change on crop yield in
Nigeria, 20-21.
12. Alther C. và nnk. (2002), “Ảnh hưởng của khả năng tiếp cận đến sự lựa chọn sinh kế đối
với các nông hộ ở miền núi phía Bắc Việt Nam”, Đổi mới ở vùng miền núi. Chuyển
đổi sử dụng đất và chiến lược sản xuất của nông dân tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam (J.C.
Castella và Đặng Đình Quang chủ biên), NXB Nông Nghiệp, Hà Nội.
13. Barton, R. F. (1922), Ifugao Economics, University of California Publications in
American Archeology and Ethnology, Vol. 15, No. 5, pp. 385-446.
14. Casal, G. et al (1981), The Ifugao: A mountain People of Philippine, - The People and
Art of the Philippines, Museum of Cultural History at the University of California,
Los Angeles.
15. Center for Sustainable Rural Development. (2009) Need assessment on climate change
mitigation and adaptation, a study in Backan province, pp. 54. Ha noi.
16. Chen, R. S. and K. H. Yang (2011), Terraced paddy field rainfall-runoff mechanism and
simulation using a revised tank model, Paddy and Water Environment, Volume 9,
Number 2, pp. 237-247.
17. Cui, B. , H. Zhao, X. Li, K. Zhang, H. Ren, J. Bai (2010), Temporal and spatial

Communities in Vietnam’s Northern Mountain Region. National Publishing House,
Ha Noi, Vietnam.
28. Nyong A (2008) Climate Change, Agriculture and Trade: Implications for Sustainable
Development. Barcelona: ICTSD.
29. Oxfarm Great Britain in Vietnam. (2008) Baseline Surveys in Ninh Thuan and Lao Cai
Provinces, pp. 89. Hanoi.
30. Oyanagi, N. and M. Nakata (2010), Dynamics of dissolved ions in the soil of abandoned
terraced paddy fields in Sado Island, Japan, Paddy and Water Environment, Volume
8, Number 2, pp. 121-129.
31. Rambo et al. (1995), The Challenges of Highland development in Vietnam. CRES, East
– West Center, Honolulu, Hawaii, USA