SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
MỤC LỤC
I.ĐẶT VẤN ĐỀ
II.NỘI DUNG VÀ BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT
1Thực trạng của vấn đề
2.Các giải pháp thực hiện và quá trình tổ chức tiến hành
3.Thực tế kết quả đạt được
4.Nguyên nhân thành công
5.Bài học kinh nghiệm
III.KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong bộ môn Hóa học, việc sử dụng thiết bị thí nghiệm trong giờ học là một việc làm rất
cần thiết nhằm phục vụ cho việc dạy và học tập bộ môn hóa học được tốt hơn. Ngoài ra việc
sử dụng thiết bị thí nghiệm, đồ dùng dạy học là yêu cầu bắt buộc của việc đổi mới phương
pháp dạy học. Việc sử dụng tích cực thiết bị dạy học là một trong những phương pháp dạy
học trực quan hỗ trợ đắc lực tư duy sáng tạo sẽ cuốn hút học sinh say mê học tập. Trong các
giờ học, học sinh sẽ là trung tâm, làm việc với các dụng cụ hóa chất dưới sự hướng dẫn của
giáo viên, giúp học sinh có được niềm vui của sự khám phá, lĩnh hội tri thức dễ dàng, tạo
nền tảng vững chắc và in sâu trong trí não của học sinh đồng thời đây là phương tiện duy
nhất giúp học sinh hình thành kĩ năng kĩ xảo thực hành và tư duy kĩ thuật.
Nhưng thực tế việc sử dụng đồ dùng dạy học trong nhà trường nói chung, của bộ môn
Hóa học nói riêng đặc biệt ở các tiết dạy có thí nghiệm và các tiết thực hành thí nghiệm ở
trường tôi trong những năm qua còn nhiều hạn chế, có nhiều lí do: hoặc thiếu thốn cơ sở vật
chất, hoặc do một số giáo viên mới ra trường còn vướng mắc về thao tác thực hiện, hoặc do
giáo viên ngại làm thí nghiệm vì phải tốn nhiều thời gian chuẩn bị…dẫn đến chất lượng bộ
môn thấp. Ngoài ra, trường thuộc địa bàn xã vùng sâu dân số đông, thiếu đất canh tác, đời
sống người dân còn nhiều khó khăn. Bên cạnh, trong những năm học gần đây trường tôi:
khối 9 có 4 lớp và có lớp ở phân trường ,xa trường chính, nên việc thực hiện các thí nghiệm

- Một bộ phận giáo viên giảng dạy không thu hút được học sinh, dạy chay thiếu tính khoa
học dẫn đến học sinh học không hiểu, chán học bộ môn làm chất lượng học tập bị giảm sút.
3
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
Ngoài ra, giáo viên chưa thật sự quan tâm kềm cặp giúp đỡ học sinh yếu kém nắm kiến thức
cơ bản và cách học bộ môn.
2/. Các giải pháp thực hiện và quá trình tổ chức tiến hành:
Trong điều kiện thực tế của trường, chưa có phòng bộ môn dụng cụ - hóa chất thiếu, không
đồng bộ thì việc chuẩn bị thực hiện các thí nghiệm hóa học vô cùng vất vả do còn phải rửa
dọn dụng cụ sau mỗi tiết dạy để đảm bảo đủ dụng cụ cho lớp sau. Vì vậy, người giáo viên có
tâm huyết, có lòng yêu nghề, nhiệt tình và thức trách nhiệm cao mới có thể đảm bảo mục
tiêu việc tiến hành các thí nghiệm hoặc chuẩn bị các thí nghiệm cho học sinh ở phòng bộ
môn hoặc trên lớp theo quy định khi các giáo viên trùng tiết sử dụng phòng bộ môn.
Có 2 loại thí nghiệm:
- Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên
- Thí nghiệm của học sinh
a/. Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên:
Thí nghiệm biểu diễn dùng làm cơ sở để cụ thể hóa những khái niệm về chất và phản ứng
hóa học. Trong quá trình biểu diễn thí nghiệm, giáo viên là người thực hiện sự biến đổi các
chất, điều khiển các quá trình biểu diễn thí nghiệm, học sinh theo dõi quan sát và nhận xét về
quá trình đó. Vai trò của các thí nghiệm trong giờ Hóa học có thể không giống nhau, chúng
có thể dùng để minh họa các kiến thức do giáo viên trình bày hoặc khi nghiên cứu kiến thức
mới hoặc có thể là nguồn kiến thức mà học sinh tiếp thu dưới sự hướng dẫn của giáo viên
trong quá trình quan sát thí nghiệm. Vì vậy các thí nghiệm biểu diễn có thể được tiến hành
bằng một trong hai phương pháp:
4
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
- Phương pháp minh họa: Trước hết giáo viên trình bày những kiến thức mới, những
cách giải quyết đã trình bày sẵn, sau đó mới tiến hành thí nghiệm để minh họa và xác nhận
những điều vừa được trình bày.

đẩy
hết không khí ra khỏi ống nghiệm rồi mới tiến hành đốt khí.
• Không dùng quá liều lượng hóa chất dễ cháy và dễ nổ.
• Các thí nghiệm tạo thành chất bay hơi. Ví dụ: Thí nghiệm đốt lưu huỳnh trong lọ chứa
oxi tạo thành khí SO
2
(hoặc đốt photpho đỏ tạo P
2
O
5
)
. Khí bay ra rất độc nên lưu ý làm thí nghiệm ở vị trí không cho khí độc bay về phía học sinh
và chỉ nên lấy lượng lưu huỳnh ( hoặc photpho đỏ) bằng chừng hạt ngô.
+ Đảm bảo kết quả và tính khoa học của thí nghiệm: Thí nghiệm hóa học như “ con
dao hai lưỡi ”.
Kết quả tốt đẹp của các thí nghiệm có liên quan chặt chẽ đến chất lượng dạy học và củng
cố lòng tin của học sinh vào khoa học đồng thời sự biểu diễn thí nghiệm khéo léo của giáo
viên còn là thao tác mẫu mực cho học sinh noi theo. Vì vậy, để đảm bảo kết quả thí nghiệm
thành công thì trước hết giáo viên phải nắm vững kĩ thuật kĩ năng tiến hành thí nghiệm, phải
chuẩn bị chu đáo và đồng bộ thiết bị về dụng cụ - hóa chất thí nghiệm, nhất thiết là phải thử
nhiều lần trước khi biểu diễn trên lớp. Nếu chẳng may thí nghiệm biểu diễn không thành
công, giáo viên phải hết sức bình tĩnh tìm ra nguyên nhân để giải thích cho học sinh.
5
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
Ví dụ:
• Thí nghiệm khí C tác dụng với đồng (II) oxit thường rất khó đạt được kết quả như
mong đợi khi tiến hành trên lớp. Do đó, giáo viên cần lưu ý :
º Bột C,CuO phải được làm khô.
º Ống thủy tinh chứa hóa chất phải được đặt ở điểm nóng nhất của ngọn lửa đèn cồn
(chừng 1/5 chiều cao ngọn lửa tính từ trên xuống).

Ngoài ra giáo viên cần giải thích mục đích yêu cầu và cách tiến hành trước khi làm thí
nghiệm.
Trong thời gian tiến hành thí nghiệm cần hướng sự chú ý của học sinh vào việc quan sát
các hiện tượng xảy ra bằng cách đặt câu hỏi để học sinh phải theo dõi quan sát thí nghiệm để
trả lời. Điều này cần thiết đặc biệt ở học sinh lớp 8 do khả năng quan sát của học sinh còn
phát triển nên lưu ý học
sinh quan sát việc thực hiện đúng các thao tác thí nghiệm: như cách lấy hóa chất rắn và
lỏng, cách đun, cách sử dụng đèn cồn, đặc biệt cách lắp và kiểm tra dụng cụ thí nghiệm…
MỘT SỐ VÍ DỤ KHI TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM BIỂU DIỄN CỦA GIÁO VIÊN
Ví dụ 1: Khi dạy phần “Tính chất hóa học của nhôm”– Bài Nhôm – Lớp 9
Thí nghiệm: Tác dụng của nhôm với oxi.
Dụng cụ Hóachất: 1 lọ bột nhôm
1 đèn cồn, diêm
1 thìa lấy hóa chất,1 mảnh bìa cứng khoảng ½ tờ giấy A
4
Lấy khoảng ½ thìa nhỏ bột nhôm cho vào mảnh bìa cứng. Dùng tay thuận khum tờ giấy
chứa bột nhôm, lắc nhẹ cổ tay để bột nhôm rơi đều từ từ trên ngọn lửa đèn cồn. (Điều chỉnh
khoảng cách tờ giấy sao cho bột nhôm rơi gần ngọn lửa nhưng không rơi vào bấc làm đèn
tắt).
7
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
Hỏi: Nêu hiện tượng quan sát được? Màu sắc của sản
phẩm? Viết PTHH của phản ứng trên.
> HS quan sát, giải thích TN: Nhôm cháy sáng tạo chất
rắn màu trắng là nhôm oxit.
PTHH: 4Al + 3O
2

t0
2Al

(Ống 1) và 1 lá đồng vào
dung dịch FeSO
4
(Ống 2).
Hỏi: Nêu hiện tượng xảy ra. Giải thích và viết PTHH của phản
ứng trên.
Nhận xét mức độ hoạt động hóa học của Fe so với Cu.
> HS quan sát, giải thích TN1: Ống (1) có chất rắn màu đỏ
bám ngoài đinh sắt, màu xanh của dung dịch nhạt dần. Ống (2)
không có gì xảy ra.
PTHH: Fe + CuSO
4
FeSO
4
+ Cu
Vậy Fe hoạt động hóa học mạnh hơn Cu. Xếp vị trí Fe đứng trước
Cu.
Thí nghiệm 2: Cho 1 lá đồng vào 1ml dung dịch AgNO
3
(Ống 1) và 1 dây bạc vào dung
dịch Cu(NO
3
)
2
(Ống 2).
Hỏi: Nêu hiện tượng xảy ra. Giải thích và viết PTHH của phản ứng trên.
Nhận xét mức độ hoạt động hóa học của Cu so với Ag.
8
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
> HS quan sát, giải thích TN2: Ống (1) có chất rắn màu xám bám

không bay ra ngoài ( do khí SO
2
mùi hắc, độc , gây ho, khó thở).
> HS quan sát, nhận xét TN2: Khi đốt nóng, lưu huỳnh nóng chảy và cháy được với
ngọn lửa màu xanh nhạt.
Ví dụ 4: Khi dạy phần “Tính chất hóa học của axetilen” – Bài Axetilen – Lớp 9
Dụng cụ Hóa chất
1 ống nhỏ giọt có gắn nút cao su
1 ống nghiệm có nhánh
1 ống nhỏ giọt,1 giá sắt
1 ống nghiệm,1 kẹp lấy hóa chất
1 ống thủy tinh vót nhọn1 ống thủy tinh chữ L
Chén sứ có vài mẫu nhỏ đất đèn
ngâm trong dầu hỏa
Nước cất
Dung dịch brom
9
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
Giáo viên tiến hành thí nghiệm thu khí axetilen xong nên dẫn khí phản ứng với dung dịch
brom trước, sau đó đốt khí sau để tránh tạo hỗn hợp nổ khi đốt khí axetilen, khí cháy không
có muội than do đất đèn ngâm trong dầu hỏa nên đảm bảo an toàn cho học sinh đồng thời
tiết kiệm được hóa chất do không phải thu khí một lần nữa.
Thí nghiệm 1: Thu khí axetilen và dẫn trực tiếp vào dung dịch brom màu da cam.
Dùng ống nhỏ giọt bơm đầy nước cất có nút cao su
đậy kín vào miệng ống nghiệm có nhánh. Nhỏ từ từ từng
giọt nuớc vào ống nghiệm có nhánh đã chứa sẵn vài mẫu
đất đèn. Dẫn khí sinh ra từ nhánh gắn ống thủy tinh L
trực tiếp vào ống nghiệm chứa sẵn 1ml dung dịch brom
màu da cam.
Hỏi: Nêu hiện tượng xảy ra. Giải thích và viết PTHH

+ 2H
2
O
b/.Thí nghiệm của học sinh:
10
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
Tùy theo mục đích sử dụng thí nghiệm trong quá trình học tập (để nghiên cứu bài mới
hoặc để củng cố hoặc kiểm tra kiến thức, kĩ năng kĩ xảo) mà thí nghiệm của học sinh được
chia thành các dạng khác nhau:
- Thí nghiệm để nghiên cứu bài mới.
- Thí nghiệm thực hành.
- Thí nghiệm ngoại khóa.
• Thí nghiệm để nghiên cứu bài mới:
Tuy có nhiều ưu điểm nhưng do khả năng nhận thức của học sinh có hạn ( chỉ bằng thị
giác và thính giác) nên thí nghiệm biểu diễn còn những mặt hạn chế. Dù sao khi học sinh
được trao dụng cụ tận tay và được thực hiện làm thí nghiệm thì việc làm quen với các dụng
cụ, hóa chất và quá trình thực hành sẽ đầy đủ hơn. Ở đây học sinh tự tay điều khiển các quá
trình và làm biến đổi các chất do đó có sự phối hợp giữa hoạt động trí óc với hoạt động chân
tay trong quá trình nhận thức. Phương pháp này phát triển tốt nhất năng lực trí tuệ, kích thích
hứng thú học bộ môn của học sinh vì giúp học sinh phân tích dấu hiệu, hiện tượng cụ thể
bằng kinh nghiệm riêng của chính mình, thu hút học sinh nhận thức đối tượng nghiên cứu.
Việc tổ chức cho học sinh tiến hành thí nghiệm nghiên cứu bài mới có thể thực hiện bằng 2
cách: Toàn lớp cùng làm một thí nghiệm hoặc từng nhóm những thí nghiệm khác nhau.
Khi tiến hành thí nghiệm theo nhóm, giáo viên cần theo dõi để giúp các học sinh trong
nhóm lần lượt được học, nếu không thì thí nghiệm theo nhóm
sẽ biến thành thí nghiệm biểu diễn trong đó chỉ có vài em khá phụ trách. Nếu thí nghiệm
phức tạp cần có sự phân công giữa các học sinh trong nhóm.
Tiếp theo giáo viên cho học sinh tiến hành thí nghiệm vừa được mô tả. Sau khi làm xong
thí nghiệm, học sinh khẳng định về mặt thực nghiệm trên cơ sở những điều giáo viên đã
trình bày.

của các giáo viên dạy cùng khối: Trọng tâm thường là:
Tên thí nghiệm: + Nêu cách làm
+ Hiện tượng quan sát được, giải thích
+ Viết PTHH.
• Thí nghiệm ngoại khóa:
Trong dạy học bộ môn Hóa học không những yêu cầu học sinh tiếp thu
kiến thức cơ bản vững chắc về cơ sở khoa học mà còn yêu cầu học sinh từng
bước có kĩ năng kĩ xảo vận dụng kiến thức đã học giải thích các hiện tượng xảy ra trong đời
sống hàng ngày, trong lao động và sản xuất. Để đáp ứng yêu cầu trên ngoài việc thực hiện
12
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
các thí nghiệm trên lớp giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh tiến hành các thí nghiệm
ngoại khóa (thí nghiệm ngoài lớp học) nhằm giúp học sinh thích học, hứng thú học bộ môn
và rèn luyện kĩ năng thực nghiệm.
Thí nghiệm ngoại khóa ngoại khóa bao gồm: thực hiện ngoài lớp học ở trường và ở nhà.
+ Thí nghiệm ngoại khóa ở trường: là các thí nghiệm vui giúp học sinh áp dụng kiến thức
vào thực tiễn.
Ví dụ: Thư viết bằng nước cơm ( dung dịch hồ tinh bột).
Thư viết bằng “mực bí mật” ( từ dung dịch saccarozơ)
Thí nghiệm nhận biết các loại phân bón hóa học, các loại len tơ
Tuy nhiên do cơ sở vật chất của các trường nhìn chung còn hạn chế nên
hầu hết các thí nghiệm này ít được giáo viên thực hiện.
+ Thí nghiệm ngoại khóa ở nhà: là một hình thức tiến hành thí nghiệm độc lập của học
sinh, giúp học sinh tiếp thu 1 cách tự giác tạo hứng thú đối với môn học góp phần phát triển
khả năng tư duy, bồi dưỡng kĩ năng thực nghiệm, thiết lập được mối quan hệ giữa lí thuyết
với thực hành, giữa các hiện tượng hóa học với thực tiễn cuộc sống hàng ngày. Muốn vậy
giáo viên phải hướng dẫn học sinh tự chế tạo 1 số dụng cụ và tự tìm kiếm 1 số hóa chất sẵn
có trong tự nhiên, trong gia đình và xã hội. Các hóa chất đó phải là những chất không độc,
không dễ cháy, không làm hỏng quần áo. Vì vậy giáo viên nên lựa chọn các đề tài ngoại
khóa ở nhà phải hết sức thân thiện, gần gũi và phù hợp với nhận thức của học sinh. Qua đó

- Lọ 4: để 1 đinh sắt trong lọ chứa nước cất, có phủ lớp dầu nhờn trên mặt nước.
Sau 1 tuần, lấy đinh sắt ra.
Yêu cầu quan sát, ghi chép kết quả thí nghiệm và giải thích.
Đề tài 5: Điều chế khí H
2
– Hóa 9
Cho 1-2ml giấm đặc vào lọ Pênixelin có chứa ít bột nhôm (dùng lưỡi cưa sắt cào nhẹ lên
mảnh nhôm).
Yêu cầu quan sát, ghi chép kết quả thí nghiệm và giải thích. Viết PTHH.
Đề tài 6: Điều chế và nhận biết khí CO
2
– Hóa 9
Cho 1-2 hạt thuốc muối ( loại chất rắn dùng nấu nhừ cháo, chè đậu ) vào ly thủy tinh rồi
nhỏ thêm 2-3 ml giấm đặc. Sau 1 phút quan sát sự giải phóng
khí, đưa que diêm đang cháy vào ly thủy tinh.
Yêu cầu quan sát, ghi chép kết quả thí nghiệm và giải thích.
Đề tài 7 : Thử tính hấp phụ của than gỗ

– Hóa 9
Vùi 1 mẫu to than sạch vào nồi cơm bị khê ( khét). Sau khoảng 30 phút mở nắp nồi cơm.
14
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
Yêu cầu quan sát, ghi chép kết quả thí nghiệm và giải thích.
Đề tài 8: Điều chế dung dịch nước vôi trong Ca(OH)
2
và thử tính chất của nó

– Hóa 9
- Tạo giấy quỳ tím: Lấy 1 cánh hoa râm bụt chà mạnh trên tờ giấy trắng và để yên khoảng
10 giây giúp tạo ra giấy quỳ tím nhân tạo.

được uy tín trong tổ bô môn, trong đơn vị và các đơn vị bạn.
4/. Nguyên nhân thành công:
- Bản thân luôn học hỏi để nắm vững kĩ thuật và kĩ năng thực hành thí nghiệm, thao tác
chuẩn tạo điều kiện giúp học sinh noi theo và tâm huyết với nghề.
15
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
- Các thí nghiệm tiến hành luôn đảm bảo tính hiệu quả, tính khoa học, tính trực quan và
an toàn trong thí nghiệm đồng thời giáo viên biết lựa chọn các thí nghiệm đơn giản, dụng cụ
- hóa chất phù hợp, tiết kiệm hóa chất, dễ thành công, phục vụ trọng tâm bài học.
- Trước khi biểu diễn trên lớp, tôi luôn phải thử nhiều lần trong khi chuẩn bị thí nghiệm
để giúp học sinh vững niềm tin vào khoa học hoặc bình tĩnh để dự đoán các tình huống xấu
có thể xảy ra.
- Các thí nghiệm cần có khí (O
2
, H
2
…) nên cần điều chế ngay tại lớp ( lắp đặt trước dụng
cụ và hóa chất điều chế) nên đảm bảo kết quả trực quan thí nghiệm.
- Học sinh am hiểu và biết cách sử dụng các dụng cụ thí nghiệm ngay từ lớp 8.
5/. Bài học kinh nghiệm:
- Giáo viên phải có lòng yêu nghề, lòng nhiệt tình, ý thức trách nhiệm cao.
- Luôn đảm bảo chuẩn bị và thực hiện đầy đủ các thí nghiệm biểu diễn của giáo viên và
của học sinh khi lên lớp.
- Thực hiện đầy đủ và có hiệu quả các bài thực hành của học sinh theo quy định.
- Phải có phòng thực hành đạt chuẩn quy định, dụng cụ - hóa chất phục vụ dạy học đầy
đủ và có kết quả có độ tin cậy cao nhằm đỡ vất vả trong việc
thực hiện các thí nghiệm.
- Các dụng cụ thí nghiệm có kích thước và màu sắc hài hòa. Bàn để biểu diễn thí nghiệm
có độ cao cần thiết, bố trí biểu diễn với các dụng cụ thí nghiệm sao cho mọi học sinh trong
lớp đều nhìn rõ. Đối với các thí nghiệm có kèm theo sự thay đổi màu sắc, có các khí sinh ra

Trên đây là những kinh nghiệm nhỏ bé của tôi,rất mong sự đóng góp ý kiến của các đồng
nghiệp để chúng ta có phương pháp dạy tốt nhất cho việc trồng người chủ tương lai của đất
nước.Tôi xin chân thành cám ơn.
17
SKKN: “ Phương pháp tiến hành các thí nghiệm giúp HS yêu thích môn Hóa học lớp 9”
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên
2.Sách giáo khoa hóa học 9
3.Sách giáo viên hóa học 9
4.Thí nghiệm hóa học trung học cơ sở (Trần Quốc Đắc-2003-Nhà xuất bản giáo
dục)
5.Tham khảo thông tin trên mạng.
18