HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRONG CÁC GIAI ĐOẠN TỐ TỤNG
Thứ bảy, 11/06/2011 20:17
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong các giai đoạn tố tụng khác nhau thì vai trò của các hoạt động tâm lý cũng khác nhau. Nó phụ
thuộc vào nhiệm vụ mà giai đoạn đó phải thực hiện. Trong phạm vi bài tiều luận dưới đây sẽ giúp
chúng ta hiều rõ hơn về một hoạt động tâm lý cụ thể đó là hoạt động giáo dục trong các giai đoạn
tố tụng. Việc nghiên cứu vai trò của hoạt đông giáo dục giúp chúng ta có hiểu biết cụ thể, toàn diện
và sâu sắc hơn về vấn đề này về lý luận và thực tiễn.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP
1. Khái niệm hoạt động giáo dục
Một trong những mục đích cơ bản của hoạt động tư pháp là giáo dục, cải toạ, cảm hoá người phạm
tội. Đây được coi là một chức năng tâm lý cơ bản của hoạt động tư pháp. Theo đó “Hoạt động
giáo dục là quá trình tác động có hệ thống và có mục đích đến tâm lý người bị giáo dục, để luyện
tập cho họ những thói quen cũng như những phẩm chất tâm lý mà người giáo dục mong muốn”.
2. Mục đích của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp
Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa đồng thời tăng cường ý thức pháp luật của mọi công
dân. Thông qua hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong các quá trình tố tụng để giáo dục
ý thức tuân thủ pháp luật của công dân.
Phòng ngừa hành vi phạm tội và hành vi vi phạm pháp luật. Thực tế cho thấy nhiều người
thiếu hiểu biết, coi thường pháp luật nên cần phải giáo dục ý thức pháp luật cho mọi người vừa có
tác dụng răn đe vừa có tác dụng phòng ngừa tội phạm.
Giáo dục, cải tạo và cảm hoá người phạm tội. Đây là mục tiêu chủ yếu, quan trọng nhất của
hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp. Giáo dục phải hướng đến loại bỏ những phẩm chất
tâm lý tiêu cực ở người phạm tội làm nảy sinh và phát triển các phẩm chất tâm lý tích cực dể đưa
họ trở về với xã hội.
3. Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp
- Hoạt động giáo dục trong các giai đoạn tố tụng luôn luôn được thực hiện trong khuân khổ nhất
định;
- Hoạt động giáo dục do các cán bộ tư pháp thức hiện nhằm tác động đến tâm lý của những người
tham gia tố tụng;

thời suy nghĩ đúng về hình phạt mà Toà án sẽ áp dụng đối với họ. Tuy nhiên, trong quá trình phân
tích hành vi phạm tội của bị can, điều tra viên cần chú ý thận trọng khi rút ra kết luận về tính chất
nghiêm trọng của tội phậm, về nguyên nhân tội phạm, động cơ phạm tội của họ.
Giáo dục thông qua việc đấu tranh với bị can được thể hiện cụ thể ở việc điều tra viên có thể công
khai tranh luận về các tình tiết của vụ án, song cũng có thể bí mật nêu ra các câu hỏi và giải đáp
các câu hỏi của nhau. Thông thường là bị can tự đấu tranh với bản thân họ, điều quan trọng là điều
tra viên phải nắm bắt được các trạng thái này để tạo cho “con người chân chính” trong bị can chiến
thắng. Để tác động giáo dục đối với bị can, điều tra viên còn có thể thông qua những sự việc, hiện
tượng và các nguồn thông tin khác. Bởi vì nhiều khi sự thuyết phục của điều tra viên lại không
đem lại kết quả, song nếu điều tra viên biết sử dụng những sự việc, thông tin có giá trị thuyết phục
đối với bị can thì sẽ có những chuyển biến tốt hết sức bất ngờ.
Vấn đề kích thích và khơi dậy lòng tự trọng và nguyện vọng tự giáo dục của bị can là một quá
trinh phức tạp xong có thể thực hiện được. Trong bất kỳ quá trình cảm hoá nào, sự giáo dục cũng
có hai bước phát triển – quá trình cung cấp tri thức, kinh nghiệm, thói quen; quá trình tự giáo dục
một cách tích cực, sáng tạo sử dụng các tri thức, kinh nghiệm và thói quen mới. Nếu như không có
quá trình cải tạo thì không thể đạt được mục đíc giáo dục. Dưới sự tác động tích cực của điều tra
viên trong bị can dần dần trỗi dậy ý thức mong muốn tự giáo dục. Biểu hiện rõ nét nhất là sự thành
khẩn nhìn nhận tội lỗi và nghiêm khắc tự phê phán hành vi của bản thân. Biểu hiện tích cực nhất là
lòng mong muốn được tự giáo dục chính là việc bị can trực tiếp trình bày với điều tra viên hoặc
với tập thể của họ về nguyện vọng được phấn đấu, rèn luyện để trở thành một con người tốt. Khi
điều tra viên khơi dậy được tính tích cực tự giáo dục của bị can thì hoạt động giáo dục trong giai
đoạn điều tra sẽ nhanh chóng đạt hiệu quả. Mặt khác, sau khi kết thúc giai đoạn điều tra ở bị cáo
đã hình thành trạng thái tâm lý tích cực, sẵn sàng tiếp nhận các tác động giáo dục của Toà án và cơ
quan cải tạo phạm nhân sau này
Như vậy, từ sự phân tích trên có thể khẳng định rằng hoạt động giáo dục có vai trò quan trọng và
không thể thiếu trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự. Tuy nhiên, nó không đóng vai trò chủ đạo.
Sở dĩ như vậy là xuất phát từ nhiệm vụ của giai đoạn điều tra là thu thập những tài liệu, thông tin
nhằm xác định sự thật vụ án. Nên hoạt động nhận thức mới là hoạt động chủ đạo của giai đoạn
này. Tuy nhiên, sẽ không thực hiện được nếu thiếu đi hoạt động giáo dục.
2. Vai trò của hoạt động giáo dục trong xét xử vụ án hình sự

họ ý thức tôn trọng pháp luật, chỉ ra cho họ biện pháp đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm,
củng cố tâm lý cần thiết cho họ.
. Tác động giáo dục của Toà án thể hiện cả khi tuyên án. Vì lẽ đó mà bản án của Toà án tuyên phải
đúng, đáp ứng với những yêu cầu của pháp luật đó là hình phạt phải phù hợp với tính chất và mức
độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và nhân cách của bị cáo, bản án phải rõ ràng, sáng sủa, cụ thể
và dễ hiểu. Bản án của Toà án càng nhiều người biết càng tốt, do đó Toà án cần công bố rộng rãi
nội dung của bản án. Điều này rất quan trọng vì nó giúp Toà án thực hiện tác động giáo dục chung
đối với mọi công dân.
. Tác động giáo dục của Toà án có thể được tiếp tục sau khi Toà án đã tuyên án. Nếu sau khi kết án
người bị kết án được hưởng án treo hoặc bị phạt cải tạo không giam giữ thì Toà án cần kết hợp
chặt chẽ với tập thể nơi cư chú hoặc làm việc, để giúp họ tổ chức quá trình tự giáo dục và kiểm tra
quá trình cải tạo của họ. Còn trong trường hợp người bị kết án bị phạt tù, hoạt động giáo dục của
Toà án phải được thể hiện rõ ràng, cụ thể trong giai đoạn thi hành án vì đối tượng giáo dục đã thu
hẹp. Vì vậy các phương pháp tác động giáo dục cũng thay đổi. Tác động giáo dục đối với bị cáo
với sự có mặt của tất cả mọi người tại phiên toà, tất nhiên không thể thực hiện bằng những phương
pháp vẫn thường sử dụng trong giao đoạn thi hành án. Trong giái đoạn thi hành án, phương pháp
dàm thoại cá nhân, phương pháp thực nghiệm sư phạm... có vị trí quan trọng.
Như vậy, từ những luận điểm trên có thể thấy rằng cũng như trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
thì hoạt động giáo dục chỉ có vai trò quan trọng, cần thiết mà thôi. Ở giai đoạn xét xử, hoạt động
thiết kế mới là hoạt động chính, chủ đạo. Lý giải về điều này, chúng ta có thể thấy rằng nhiệm vụ
của xét xử chính là việc tổ chức, điều khiển việc xét xử người phạm tội đảm bảo pháp chế nhà
nước, boả vệ quyền lợi hợp pháp bị xâm hại nên chức năng giáo dục không thể trở hoạt động chủ
yếu, trung tâm. Điều đó là hoàn toàn hợp lý.
3. Vai trò của hoạt động giáo dục trong giáo dục, cải tạo phạm nhân
Xuất phát từ nhiệm vụ của giai đoạn này nên trong giai đoạn giáo dục, cải tạo phạm nhân
hoạt động giáo dục giữ vai trò chính, chủ đạo và có vị trí trung tâm. Trong quá trình giáo dục, cải
tạo phạm nhân, hoạt động giáo dục cá nhân phạm nhân được thể hiện rõ ràng. Đây là chức năng
giáo dục đặc biệt. Chức năng giáo dục đặc biệt này được thể hiện qua những nét đặc trưng cơ bản
dưới đây của hoạt động giáo dục:
Thứ nhất, ở giai đoạn giáo dục, cải tạo phạm nhân phương pháp giáo dục đặc thù được vạch

Mộtlà: sự cần thiết của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp. Như chúng ta đã đã biết, chủ
thể và đối tượng tác động của các hoạt động tư pháp là con người. Mục đích cuối cùng là đều
nhằm tạo ra những con người có phẩm chất tâm lý tốt, phù hợp với yêu cầu của xã hội. Do đó, giáo
dục chính là biện pháp mà chúng ta buộc phải hướng đến để sử dụng sao cho có hiệu quả.
Trong các giai đoạn tố tụng, không một giai đoạn nào có thể bỏ qua chức năng giáo dục đó.
Nó giống như một hoạt động bắt buộc phải thực hiện và các chủ thể tiến hành tố tụng luôn phải
căn nhắc, chú ý để sao cho hoạt động giáo dục phát huy hiệu quả cao nhất có thể. Mặc dù là hoạt