SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

S
S
Ử
ỬD
D
Ụ
Ụ
N
N
G
GB
B
Ả
Ả

N
N
G
GT
T
I
I
Ế
Ế
T
TÔ
Ô
N
NT
T
Ậ
Ậ
P
P7
7
I. ĐẶT VẤN ĐỀ.
a. Cơ sở lí luận:
- Bản đồ tư duy (BĐTD) còn gọi là sơ đồ tư duy, lược đồ tư duy,… là hình thức ghi
chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một
mạch kiến thức,… bằng cách kết hợp việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét,
màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực. Đặc biệt đây là một sơ đồ mở, không yêu
cầu tỉ lệ, chi tiết chặt chẽ như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi
người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác
nhau, cùng một chủ đề nhưng mỗi người có thể “thể hiện” nó dưới dạng BĐTD
theo một cách riêng, do đó việc lập BĐTD phát huy được tối đa khả năng sáng tạo
của mỗi người.
- BĐTD chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các mạng lưới liên tưởng (các
nhánh). Có thể vận dụng BĐTD vào hỗ trợ dạy học kiến thức mới, củng cố kiến
thức sau mỗi tiết học, ôn tập hệ thống hóa kiến thức sau mỗi chương, mỗi học
kì và nó còn giúp cán bộ quản lí giáo dục lập kế hoạch công tác.
b. Cơ sở thực tiễn:
Năm học 2011 - 2012 là năm học Bộ giáo dục và đào tạo tiếp tục đổi mới
phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường
phổ thông. Một trong những phương pháp dạy học mới và hiện đại nhất được đưa
vào là phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy (BĐTD) - một phương pháp dạy
học mới đang được rất nhiều nước trên thế giới áp dụng. Qua việc tìm hiểu và vận
dụng phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy, tôi nhận thấy phương pháp dạy học
này rất có hiệu quả trong công tác giảng dạy và học tập của học sinh. Bước đầu đã
giảm bớt được tâm lý ngại học lí thuyết đối với học sinh, khơi gợi trong học sinh
tình yêu đối với môn học, đồng thời đem đến cho các em cái nhìn mới, tư duy mới
về môn học. Vậy thế nào là phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy? Cần sử dụng

d
ụ
ụ
n
n
g
gb
b
ả
ả
n
nđ
đ
ồ
ồt
t
ư
ưd

ô
n
nt
t
ậ
ậ
p
pc
c
h
h
ư
ư
ơ
ơ
n
n
g
gt
t
o

+ Tiếp tục hoàn thành các nhánh của BĐTD bằng hệ thống câu hỏi nhỏ có tính gợi
mở. Tập Q và tập I có dạng tổng quát như thế nào?
Học sinh trả lời và hình thành lên nhánh dạng tổng quát của tập hợp.
+ Trong tập hợp Q có những phép tính nào?
Học sinh trả lời và hình thành lên các nhánh phép tính của tập hợp.
Tập số R có chứa tập Q không? Ngoài ra còn chứa tập nào?

Sơ đồ minh hoạ
Bản đồ tư duy: Ôn tập chương I- Đại số 7
*Ưu điểm:
- Đối với giáo viên:
+ Hệ thống hóa được toàn bộ kiến thức cơ bản của chương cho HS.
+ Cụ thể hóa từng dạng toán của từng nội dung qua đó HS nắm bắt kiến thức
một cách dễ dàng và có hệ thống.
- Đối với HS:
+ Hệ thống hóa được toàn bộ kiến thức cơ bản của chương một cách nhanh
chóng.
+ Vì các em đều được học bộ môn mĩ thuật nên việc bố trí bố cục của BĐTD
đối với các em không có mấy khó khăn.
+ Toàn bộ kiến thức cở bản của chương được hệ thống một cách gọn gàng bằng
BĐTD nên việc ghi nhớ kiến thức đối với các em cũng trở lên dễ dàng.
*Nhược điểm:
+ Khi dạy HS hệ thống lại kiến thức bằng BĐTD vì đây là cách học và cách ghi
chép mới nên lúc đầu các em cũng còn bỡ ngỡ. Chưa biết chọn cái gì làm trọng tâm

dễ dàng.
Ví dụ 3: Khi dạy tiết ôn tập chương II – Đại số7
Giáo viên yêu cầu các học sinh vẽ BĐTD để mỗi em đều hệ thống lại được
kiến thức trọng tâm của chương. Sau khi có một học sinh hoặc một nhóm học sinh
vẽ xong BĐTD sẽ cho các em chao đổi BĐTD cho nhau theo từng nhóm, các nhóm
nhóm nhận xét và bổ sung những thiếu sót cho nhau bằng cách vẽ bằng bút chì vào
BĐTD của nhóm bạn. Có thể cho học sinh vẽ thêm các đường, nhánh khác và ghi
thêm các chú thích… rồi thảo luận chung trước lớp để hoàn thiện, nâng cao kĩ năng
vẽ BĐTD cho các em.
Sơ đồ minh hoạ Bản đồ tư duy bài “Ôn tập chương II- Đại số 7” Ví dụ 4: BĐTD khi tìm hiểu kiến thức chương II – Hình học 7:
Giáo viên định hướng để học sinh khai thác kiến thức của bài học bằng hệ
thống câu hỏi gợi mở. Trên cơ sở đó hình thành và củng cố kiến thức cho HS bằng
BĐTD.
Hệ thống kiến thức của bài học bao gồm các kiến thức về tam giác:
a. Tổng ba góc của một tam giác có tính chất gì?(Tổng ba góc luôn băng 180
o
).
b. Em hãy nêu các trường hợp bằng nhau của tam giác?

phần. Học sinh hiểu bài nhanh hơn, hiệu quả hơn. Đa số các em học sinh khá, giỏi
đã biết sử dụng BĐTD để ghi chép bài, tổng hợp kiến thức môn học. Một số HS
trung bình đã biết dùng BĐTD để củng cố kiến thức bài học ở mức đơn giản. Học
sinh rất hào hứng trong việc ứng dụng BĐTD để ghi chép bài nhanh, hiệu quả, đặc
biệt là trong các tiết ôn tập chương các em có thể hệ thống kiến thức một cách
nhanh chóng.
Việc sử dụng BĐTD giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, giúp học
sinh học tập tích cực đó chính là một trong những cách làm thiết thực triển khai nội
dung dạy học có hiệu quả - nội dung quan trọng nhất trong năm nội dung của
phong trào thi đua “Xây dựng Trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà Bộ
Giáo dục và Đào tạo phát động.
Sử dụng bản đồ tư duy không chỉ được áp dụng đối với tiết ôn tập chương
cho bộ môn Toán mà còn có thể áp dụng được cho các tiết học ở tất cả các bộ môn
có kiến thức tổng hợp.Học sinh tự có thể sử dụng BĐTD để hỗ trợ việc tự học ở
nhà: Tìm hiểu trước bài mới, củng cố, ôn tập kiến thức bằng cách vẽ BĐTD trên
giấy, bìa… hoặc để tư duy một vấn đề mới. qua đó phát triển khả năng tư duy lôgic,
củng cố khắc sâu kiến thức, kĩ năng ghi chép.
Sử dụng thành thạo và hiệu quả Bản đồ Tư duy trong dạy học sẽ mang lại
nhiều kết quả tốt và đáng khích lệ trong phương thức học tập của học sinh và
phương pháp giảng dạy của giáo viên. Học sinh sẽ học được phương pháp học tập,
tăng tính chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy. Giáo viên sẽ tiết kiệm được thời
gian, tăng sự linh hoạt trong bài giảng, và quan trọng nhất sẽ giúp học sinh nắm
được kiến thức thông qua một “bản đồ” thể hiện các liên kết chặt chẽ của tri thức.
Tôi hy vọng rằng, trong những năm học tới phòng giáo dục đào tạo sẽ tiếp tục tổ
chức các buổi sinh hoạt chuyên môn hiệu quả hơn nữa để chúng tôi có được những
phương pháp dạy học hay, hiệu quả.

Xin trân trọng cảm ơn!
Thanh Lang, ngày 4 tháng 3 năm 2012
Người viết sáng kiến: