Website: Email : Tel : 0918.775.368
LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay cùng với công cuộc cải cách kinh tế và cải cách hành chính,
Đảng và Nhà nước ta đang chủ trương đẩy mạnh cải cách tư pháp và coi đây là
nhân tố quan trọng thúc đẩy quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa Việt Nam. Nhiều tư tưởng, quan điểm định hướng về cải cách tư pháp
trong các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị Quyết số 08-NQ/TW ngày
2/1/2002 của Bộ Chính trị “Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp
trong thời gian tới”, trong đó có giai đoạn điều tra. Đây là giai đoạn ban đầu với
mục đích chính là thu thập chứng cứ, chứng minh hành vi tội phạm. Hỏi cung bị
can là một trong những biện pháp điều tra chính nhằm mục đích thu thập chứng
cứ từ lời khai của bị can. Do đó, nếu hoạt động hỏi cung bị can đạt hiệu quả cao
sẽ góp phần thúc đẩy hoạt động điều tra nói riêng và quá trình giải quyết vụ án
được nhanh chóng và thuận lợi.
Mặt khác, trên thực tế vẫn còn hiện tượng một số điều tra viên sử dụng
nhục hình, bức cung đối với bị can gây oan sai. Để đảm bảo quyền và lợi ích
hợp pháp của công dân, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết
388/2003/NQ-UBTVQH ngày 17/3/2003 về bồi thường thiệt hại cho người bị
oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra. Đồng thời,
trong hoạt động hỏi cung các điều tra viên nên sử dụng tác động tâm lý đến bị
can. Mục đích của việc sử dụng phương pháp này là điều tra viên tạo ra trạng
thái tâm lý tích cực nhất để bị can có thể khai về các tình tiết của vụ án.
Tuy nhiên trên thực tế, hoạt động này còn chưa đạt hiệu quả cao. Nhiều
điều tra viên còn chưa có một hiểu một cách có hệ thống về các phương pháp
này. Đồng thời, cũng chưa có một công trình nghiên cứu về đề tài này một cách
cụ thể và kĩ lưỡng. Xuất phát từ những lý do trên đây, chúng tôi lựa chọn đề tài:
“Tác động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị can” là một yêu cầu cấp bách và
cần thiết không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa về mặt thực
tiễn
1

hơn về tác động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị can. Chúng tôi tiến hành
2
Website: Email : Tel : 0918.775.368
nghiên cứu 20 biên bản hỏi cung bị can của Cơ quan cảnh sát điều tra tỉnh Nam
Định đã tiến hành năm 2006 và năm 2007.
6. Cấu trúc của khóa luận
Ngoài mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khoá luận
gồm có 3 chương:
- Chương I: Khái niệm, mục đích, nguyên tắc của tác động tâm lý trong
hoạt động hỏi cung bị can
- Chương II: Cơ sở của tác động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị can
- Chương III: Thực trạng của tác động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị
can và một số kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả của tác động tâm lý trong
hoạt động hỏi cung bị can.
3
Website: Email : Tel : 0918.775.368
CHƯƠNG I
KHÁI NIỆM, MỤC ĐÍCH, NGUYÊN TẮC CỦA TÁC ĐỘNG TÂM LÝ
TRONG HOẠT ĐỘNG HỎI CUNG BỊ CAN
1. Một số khái niệm cơ bản
1.1. Khái niệm tác động
Trong xã hội loài người, mỗi cá nhân không thể tồn tại được nếu như
không có những tác động đến cá nhân khác hay đến cộng đồng của mình. Sự tác
động này diễn ra cũng rất đa dạng, trên nhiều lĩnh vực và bằng những cách thức
khác nhau. Tác động tâm lý là một hình thức trong vô số các hình thức tác động
qua lại giữa các cá nhân trong quá trình sống và hoạt động của họ. Hoạt động
này được tồn tại cụ thể như thế nào, điều đó được qui định bởi những hình thức,
phương tiện giao lưu và còn phụ thuộc vào từng giai đoạn tác động.
Trong từ điển Tiếng Việt, tác động đựơc hiểu là làm cho một đối tượng
nào đó có những biến đổi nhất định [11, tr.851]. Vậy tác động là một khái niệm

xoá bỏ những đặc điểm tâm lý nào đó của họ, để đạt được mục đích nhất định
[8, tr.26].
Trên cơ sở các quan điểm của các nhà nghiên cứu, chúng tôi cho rằng:
Tác động tâm lý là tác động vào tinh thần của người bị tác động, kết quả làm
chuyển biến đời sống tâm lý của họ, thay đổi nhận thức dẫn đến thay đổi hành vi
của người bị tác động, dẫn đến làm biến đổi phẩm chất tâm lý của con người.
Tác động tâm lý khác với việc tạo ra áp lực hoặc gây ra sức ép về mặt
tâm lý đối với người bị tác động. Tác động tâm lý cũng không giống như các
hình thức tác động bằng các phương pháp bất hợp pháp như: Tra tấn, đánh đập,
nhục hình,…Tác động tâm lý luôn có giới hạn trong phạm vi của sự giao tiếp
tự giác. Bởi tác động tâm lý có một sức mạnh to lớn biến một con người từ thái
cực này đến thái cực khác của cuộc sống. Bởi vậy, tác động tâm lý được sử
dụng rộng rãi trong nhiều ngành lĩnh vực khác nhau. Đặc biệt, trong hoạt động
bảo vệ pháp luật, tác động tâm lý được sử dụng trong nhiều giai đoạn điều tra
mà điển hình là hoạt động hỏi cung bị can.
5
Website: Email : Tel : 0918.775.368
1.3. Khái niệm hỏi cung bị can
Khi tiến hành giải quyết một vụ án hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng phải
tiến hành rất nhiều các hoạt động khác nhau. Trong đó, giai đoạn điều tra đóng
vai trò quan trọng nhằm tìm kiếm chứng cứ, chứng minh tội phạm, mà hoạt
động hỏi cung bị can là một biện pháp thu thập chứng cứ quan trọng. Hoạt động
hỏi cung bị can có mục đích thu thập tin tức, tài liệu về vụ án, giúp cơ quan điều
tra xác minh có hay không có sự kiện phạm tội, nếu có thì tính chất và mức độ
như thế nào.
Theo Điều 1 bản “Chế độ công tác xét hỏi bị can” thì hoạt động hỏi cung
được hiểu là một biện pháp công khai, trực diện đối với bị can nhằm làm rõ toàn
bộ sự thật về hành vi phạm tội của họ và đồng bọn; hoặc những vấn đề khác mà
họ biết [20, tr.3].
Trong Từ điển Luật học, hỏi cung bị can được hiểu là hoạt động tố tụng

tụng hình sự 2003 thì “trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến
hành tố tụng. Bị can, bị cáo có quyền nhưng không buộc phải chứng minh mình
vô tội”.
Dưới góc độ tâm lý học, hỏi cung bị can được hiểu là quá trình nhận thức
gián tiếp của cơ quan điều tra, điều tra viên về vụ án thông qua tài liệu, thông tin
mà bị can cung cấp [16, tr.105]. Nói cách khác, hoạt động hỏi cung là một dạng
hoạt động phức tạp gồm hai quá trình độc lập tương đối. Quá trình khai thác thông
tin và quá trình nhận thức đánh giá thông tin của đỉều tra viên [32, tr.46].
Như vậy, hỏi cung bị can là quá trình giao tiếp đặc biệt, ở đó diễn ra sự
tương tác giữa điều tra viên và bị can, mà hai chủ thể tâm lý này có vị trí và
quyền lợi trái ngược nhau. Tuy nhiên, với trọng trách chứng minh tội phạm của
mình, điều tra viên có ưu thế chủ động sử dụng các phương pháp tác động tâm
lý để bị can có sự nhận thức đúng đắn, từ đó có những lời khai trung thực, chính
xác.
1.4. Khái niệm tác động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị can
Trong hoạt động hỏi cung bị can, việc huy động các nhân tố cần thiết để
tác động tới bị can, giúp bị can vượt qua mọi trở ngại, khai báo đầy đủ, trung
thực hành vi phạm tội của mình là nhiệm vụ cơ bản của các điều tra viên - được
gọi là hoạt động tác động tâm lý bị can.
7
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Tuy nhiên, tác động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị can là một quá
trình mà ở đó các điều tra viên đã lên kế hoạch, sử dụng đồng bộ các phương
pháp, chiến thuật tác động tới bị can nhằm đạt được mục đích đã đề ra. Do đó,
nó không phải là những hoạt động tự phát, đơn lẻ mà là một quá trình đồng bộ,
có sự phối hợp giữa các phương pháp và thủ thuật. Khi tiến hành tác động tâm
lý tới bị can, điều tra viên cần dựa vào hệ thống các kích thích và không có một
khuôn mẫu chung nào cho từng bị can.
Như vậy, tác động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị can là hệ thống các
tác động theo kế hoạch của cơ quan điều tra đối với bị can nhằm làm chuyển

vẫn phải đối mặt với thái độ "không nghe, không thấy, không biết gì về vụ giết
Dung Hà…" của Hải “bánh”. Đến khi vận dụng tổng hợp các biện pháp nghiệp
vụ để đấu tranh thì hắn kêu mệt và giả bệnh không thể làm việc được. Đây là trò
“câu giờ” giết thời gian tạm giam mà Hải "bánh" cố tình gây ra. Do nắm bắt
được diễn biến tâm lý của Hải “bánh” nên thiếu tá Nguyễn Văn Nên đã quyết
định đẩy mạnh khâu cảm hóa giáo dục, đồng thời đột phá vào những mâu thuẫn
của Hải "bánh" trong vụ giết Dung Hà. Nhớ lại lần tiếp nhận Hải "bánh", anh
phát hiện ở dưới bụng của hắn có xăm hình phụ nữ lõa thể nằm sõng soài với
một mũi tên xuyên qua ngực. Vì hình xăm là hình màu, đường nét khá công phu,
tinh xảo nên chắc chắn bức hình ẩn chứa những điều uẩn khúc. Hơn nữa, từ khi
về Trại Tiền Giang, Hải "bánh" chỉ có một bộ quần áo, không hề có đồ dùng cá
nhân, trong buồng giam lại không có ai giúp đỡ nên Hải tỏ ra đơn độc. Qua
nghiên cứu lai lịch, Thiếu tá Nên cùng cộng sự phát hiện Hải "bánh" là người rất
thương con. Được sự đồng ý của lãnh đạo, ngay buổi sáng thứ 3 (kể từ khi Hải
"bánh" chuyển về Trại tạm giam Tiền Giang), Thiếu tá Nên đã mang cho Hải 2
bộ quần áo, chăn màn, kem, bàn chải đánh răng và cho tiền mua thức ăn thêm.
Khi thấy người cán bộ tặng quà cho mình, Hải "bánh" vội quỳ xuống đón nhận,
hai tay run run và mắt ngấn lệ. Hải "bánh" cảm động thực sự trước sự đối xử
nhân đạo, đầy tình người của cán bộ điều tra. Theo đúng luật, chỉ còn 72 tiếng
đồng hồ nữa là phải trả tự do cho Hải "bánh". Điều đó càng hối thúc các điều tra
viên phải ra sức đấu trí với Hải…Và cuối cùng, bị can đã quyết định khai báo về
hành vi giết Dung Hà và hành vi phạm tội của đồng bọn. Đây là một chứng cứ
9
Website: Email : Tel : 0918.775.368
quan trọng để từ đó các điều tra viên mở rộng vụ án, thu thập chứng cứ về
những hành vi phạm tội của Năm Cam và đồng bọn [29].
2.2. Tác động tâm lý nhằm khắc phục những động cơ tiêu cực, khơi dậy
những động cơ tích cực ở bị can tạo điều kiện cho việc xác lập chứng cứ
được nhanh chóng, đúng đắn và khách quan
Trong hoạt động hỏi cung bị can, giữa điều tra viên và bị can có sự đối

dùng nhục hình đối với bị can thì phải chịu trách nhiệm hình sự theo qui định tại
Điều 298 và Điều 299 Bộ luật hình sự”. Đồng thời, nguyên tắc này cũng được
qui định tại Điều 3 của Chế độ công tác xét hỏi bị can là: “Nghiêm cấm bức
cung, mớm cung, dụ cung và mọi hình thức nhục hình, kể cả biến tướng”.
Như vậy, trong hệ thống pháp luật hình sự đã có những điều khoản qui
định chặt chẽ nhiệm vụ, quyền hạn của điều tra viên trong hoạt động hỏi cung bị
can cũng như trong hoạt động tác động tâm lý bị can. Đây là cơ sở pháp lý quan
trọng cho hoạt động của điều tra viên, đồng thời cũng là để bảo vệ cho quyền lợi
chính đáng của bị can.
3.2. Chú ý tới đặc điểm tâm lý bị can
Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng mà điều tra viên phải nắm
vững khi tác động tâm lý tới bị can. Bởi vì, mỗi bị can có một đặc điểm tâm lý
riêng biệt và đặc điểm tâm lý này còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: Tính
cách, hoàn cảnh phạm tội, điều kiện phạm tội,…Do đó, khi thực hiện tác động
tâm lý tới bị can, điều tra viên cần phải sử dụng các phương pháp tác động tâm
lý hết sức linh hoạt và đa dạng, phù hợp với từng đối tượng, từng hoàn cảnh.
Các phương pháp tác động tâm lý chỉ có hiệu quả khi áp dụng chúng điều tra
viên phải thường xuyên tính đến mọi thay đổi của các phẩm chất nhân cách nói
chung và các trạng thái tâm lý của bị can trong thời điểm bị tác động nói riêng
[ 3, tr.109].
Do vậy, các điều tra viên cần nắm vững những động cơ tâm lý cản trở sự
hợp tác và những yếu tâm lý tích cực có thể khai thác khi áp dụng tác động tâm
lý đến bị can.
3.3. Đảm bảo tính tích cực tâm lý ở bị can
Tính tích cực, tự giác của bị can luôn được coi là một yếu tố cần thiết,
một điều kiện đặc biệt đảm bảo cho sự tác động tâm lý đạt hiệu quả cao. Khi
11
Website: Email : Tel : 0918.775.368
tiến hành tác động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị can, không những điều tra
viên phải chủ động, mà bị can cũng phải có sự tích cực hoạt động tâm lý mới

sử dụng các phương pháp tác động tâm lý đến bị can đạt hiệu quả cao, điều tra
viên phải nắm vững nội dung, điều kiện, hoàn cảnh áp dụng cho mỗi phương
pháp, đồng thời hiểu được các đặc điểm tâm lý của bị can. Ở mỗi giai đoạn
trong quá trình tác động, điều tra viên cần xem xét, đánh giá tác dụng của từng
phương pháp nhằm điều chỉnh cho phù hợp với diễn biến tâm lý ở từng bị can.
3.5. Chú ý những điều kiện, hoàn cảnh tiến hành tác động tâm lý
Điều kiện, hoàn cảnh bên ngoài luôn luôn là cơ sở kích thích sự hưng
phấn của quá trình nhận thức ở bị can. Những yếu tố này có thể tạo ra thuận lợi
hay cản trở việc tác động của cơ quan điều tra cũng như khả năng tiếp thu thông
tin của bị can.
Điều kiện, hoàn cảnh bên ngoài có ảnh hưởng tới tác động tâm lý trong
quá trình điều tra vụ án bao gồm: Thời gian; Chế độ giam giữ; Số lượng người
tham gia trong quá trình tác động tâm lý….Các yếu tố này có thể tạo điều kiện
thuận lợi nhưng cũng có thể gây ra những khó khăn nhất định cho quá trình tiến
hành tác động tâm lý tới bị can.
Vì vậy, trong quá trình điều tra vụ án, đặc biệt là trong khi hỏi cung bị
can, điều tra viên cần phân tích và chủ động khai thác các yếu tố có lợi, hạn chế
ảnh hưởng của các yếu tố bất lợi làm giảm hiệu quả của tác động tâm lý tới bị
can.
3.6. Điều tra viên là người có phẩm chất chính trị tư tưởng, nắm vững
chuyên môn nghiệp vụ
Điều tra viên là người đóng vai trò chủ đạo, điều khiển trong quá trình tác
động tâm lý trong hoạt động hỏi cung bị can. Hoạt động này thành công hay thất
bại, có được hiệu quả cao hay không là phụ thuộc rất nhiều vào điều tra viên. Do
đó, để thực hiện được hoạt động này có kết quả thì đòi hỏi điều tra viên có kiến
thức sâu rộng không chỉ ở lĩnh vực chuyên môn, mà cần có bản lĩnh vững vàng,
có sự hiểu biết xã hội và đặc biệt có khả năng sử dụng các phương pháp tác
động tâm lý một cách hợp lý.
13
Website: Email : Tel : 0918.775.368

quá trình tiếp xúc với bị can như đánh giá lời khai, sàng lọc tài liệu hay nhanh chóng
ra quyết định có liên quan tới hoạt động ngăn chặn, bắt giữ…Do đó, điều tra viên
luôn ở trong tình trạng nỗ lực ý chí cao nhất với tinh thần trách nhiệm cao.
+ Điều tra viên thường xuyên tiếp xúc đối với các sự kiện phạm tội, tiếp
xúc với người phạm tội. Đó có thể là những người lưu manh, xảo quyệt, côn đồ,
hung hãn…. Hay do điều tra viên thường xuyên tri giác hậu quả của tội phạm
như sự đau đớn về thể xác của nạn nhân, trạng thái tinh thần bị hoảng loạn của
họ.
Nếu điều tra viên gặp phải trạng thái bão hoà cảm xúc, thì họ sẽ làm việc
máy móc, không hưng phấn. Bởi vậy, tất yếu là trạng thái tâm lý này của điều
tra viên sẽ ảnh hưởng đến chất lượng của hoạt động hỏi cung bị can cũng như
hoạt động nhận thức của điều tra viên đối với vụ án. Vì vậy, trong trường hợp
này, điều tra viên cần được nghỉ ngơi, thay đổi công việc để vượt lên kiểm soát
hoạt động của bản thân, trở lại trạng thái cân bằng tâm lý.
- Điều tra viên thường có tâm thế định hướng vào những thông tin phù hợp
với dự kiến và mong muốn của mình trong quá trình điều tra vụ án. Với những
thông tin ban đầu thu thập được về sự kiện phạm tội, các điều tra viên thường
xây dựng mô hình tâm lý (bằng hình ảnh, bằng biểu tượng,…) về diễn biến của
hành vi phạm tội cũng như những thông tin cần phải thu thập. Chính vì vậy,
trước mỗi buổi hỏi cung, điều tra viên thường có kế hoạch giải quyết một nhiệm
vụ, một vấn đề nào đó liên quan đến vụ án. Từ đó, điều tra viên có thể chủ động
sàng lọc các thông tin thu được, xây dựng hệ thống các câu hỏi để bị can khó có
thể khai nhỏ giọt, dài dòng. Tuy nhiên, tâm thế này của điều tra viên có thể dẫn
đến những hạn chế sau:
+ Điều tra viên có thể kém tinh nhạy với những thông tin mới bị can khai,
mà những thông tin này không liên quan đến vụ án. Tuy nhiên, những thông tin
này có thể có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết vụ án.
+ Tâm thế này của điều tra viên có thể ảnh hưởng đến không khí của buổi
hỏi cung. Khi bị tâm thế này chi phối, điều tra viên thường có xu hướng chờ đợi
những thông tin mình mong muốn. Tuy nhiên bị can lại nói tới những thông tin

với lỗi cố ý hay vô ý, …đều được ghi dấu trong tâm lý cũng như ảnh hưởng đến
16
Website: Email : Tel : 0918.775.368
thái độ, trạng thái tâm lý của họ. Bị can sẽ thành khẩn khai báo nếu họ phạm tội
trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, với lỗi vô ý, khung hình phạt thấp,
…vì họ nhận thức được rằng họ có cơ hội được hưởng sự khoan hồng của pháp
luật. Ngược lại, nếu bị can thực hiện tội phạm với lỗi cố ý, hành vi phạm tội gây
hậu quả nghiêm trọng,…thì bị can sẽ ngoan cố, nhất định không chịu khai báo.
Thực tế cho thấy, hỏi cung bị can trong các vụ án buôn bán, tàng trữ trái phép
chất ma tuý thường gặp khó khăn. Bởi vì, khung hình phạt của loại tội này rất
nghiêm khắc nên bị can thường khai báo ngoan cố, nhỏ giọt. Ví dụ, trong vụ án
bị can Trịnh Nguyên Thuỷ và đồng bọn phạm tội sản xuất và buôn bán trái phép
chất ma tuý thì nếu tính cả giai đoạn thứ nhất của vụ án, thì đây đã là ngày thứ
mấy trăm các anh phải "lặn ngụp" với các đối tượng ma túy - những người vốn
dĩ liều lĩnh, ngoan cố và có không ít thủ đoạn đối phó như chối tội, gạ gẫm hối
lộ, "câu giờ" hỏi cung, nghe ngóng…[30]. Hay đối với những vụ án xâm phạm
an ninh quốc gia, do tính chất nghiêm trọng của khách thể thì 81,3% bị can
ngoan cố không chịu khai báo [2, tr.94]. Bởi vậy, khi tiến hành hoạt động hỏi
cung bị can, các điều tra viên phải linh hoạt, xác định được những yếu tố chi
phối đến đặc điểm tâm lý tiêu cực của bị can.
- Tình huống bị bắt và bị giam giữ. Đây là một trong những yếu tố có ảnh
hưởng lớn đến tâm lý của bị can. Bị can bị bắt ở đâu, vào thời điểm nào, lúc đó
bị can đang thực hiện tội phạm hay đã thực hiện xong…Sau khi bị bắt, bị can bị
giam giữ ở đâu, chế độ giam giữ ra sao, …tất cả đều tác động tới tâm lý của bị
can. Những bị can bị bắt trong trường hợp quả tang, bị bắt trong trường hợp truy
nã, …đều có đặc điểm tâm lý đặc trưng. Bởi vì, những yếu tố này đều là những
biến cố lớn trong cuộc đời bị can.
- Những chứng cứ chứng minh hoạt động tội phạm của bị can mà cơ quan
điều tra đã thu thập được. Những chứng cứ mà cơ quan điều tra thu thập được
về hành vi pham tội của bị can cũng có tác động rất lớn đến tâm lý của bị can.

các mối quan hệ cá nhân tích cực của bị can để tác động đến họ làm chuyển biến
thái độ khai báo của bị can.
18
Website: Email : Tel : 0918.775.368
- Đặc điểm nhân cách của bị can. Hệ thống các quan niệm, lí tưởng sống,
khí chất, tính cách, và cảm xúc của bị can cũng có ảnh hưởng tới đặc điểm tâm
lý của họ. Mỗi bị can có đặc điểm nhân cách khác nhau. Có bị can có khí chất
ưu tư thì thường có tâm trạng lo sợ, thất vọng cho rằng mình không còn tương
lai, cuộc đời như vậy là chấm dứt. Kết quả điều tra cho thấy 25,8 % các bị can
phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia khai báo tốt do khêu gợi tình cảm đối với
những người thân trong gia đình và 31,5% số bị can không khai báo là do động
cơ này chi phối [2, tr.207].
Trong vụ án phạm tội ma tuý của Nguyễn Văn Tám và đồng bọn, bị can
Đinh Thị Dung là người đặc biệt cứng rắn, nhất định không khai báo sợ liên lụy
đến gia đình. Nhưng bị can là người rất thương con. Hiểu được điều này, nên
điều tra viên đã nói với bị can Đinh Thị Dung: “Chị có thương ba con của chị,
thương bố mẹ hai bên không? Tôi xin phổ biến để chị biết, hành vi mua bán vận
chuyển hêrôin của chị, nếu chị ra toà thuộc khung hình phạt nào chắc chị đã rõ.
Vì thế chị nên nghĩ đến các con mà thành khẩn khai báo để sớm về nuôi các
cháu…”. Không ngờ ngay sau khi nghe điều tra viên nói thế, Đinh Thị Dung
bưng mặt khóc to, gọi tên các con và buổi chiều hôm ấy Dung bắt đầu khai ra
hành vi buôn bán 31 bánh hêrôin bằng 10,850g.
- Kinh nghiệm tiếp xúc với cơ quan điều tra. Thực tế cho thấy những bị
can có tiền án, tiền sự, những đối tượng phạm tội có tính chất chuyên nghiệp,
thường có thái độ bàng quan, trâng tráo thậm chí là thách thức điều tra viên. Còn
những đối tượng phạm tội lần đầu, thường không làm chủ được hành vi của
mình nên dễ dàng khai báo hơn.
- Thái độ, phong cách, năng lực hỏi cung bị can của điều tra viên. Trong
điều kiện bị giam giữ, bị can luôn ở trong tâm thế cảnh giác. Khi tiếp xúc với
điều tra viên, bị can luôn ở trong tình trạng quan sát, tìm hiểu đánh giá phong

[24].
Trong quá trình tác động tâm lý tới bị can, điều tra viên cần chú ý, xem
xét ảnh hưởng của các trạng thái tâm lý tiêu cực này đến hành động khai báo của
bị can. Một mặt, điều tra viên nên lợi dụng sự hoang mang dao động, thúc đẩy bị
can nhanh chóng đi đến quyết định khai báo. Mặt khác, điều tra viên cần tìm
20
Website: Email : Tel : 0918.775.368
cách để tác động tâm lý tới bị can đạt hiệu quả nhất, tạo cho bị can trạng thái
thoải mái, hưng phấn, giúp bị can tích cực lĩnh hội và giải quyết các nhiệm vụ
của cuộc hỏi cung.
- Bị can thường sợ bị trừng phạt và muốn tìm cách trốn tránh hay giảm
nhẹ trách nhiệm hình sự. Đây là đặc điểm tâm lý bao trùm, chi phối các đặc điểm
khác của bị can. Khi bị hỏi cung, hầu hết các bị can đều có thái độ giấu diếm,
hoặc khai sai nhằm đánh lạc hướng điều tra của điều tra viên.
Tâm lý sợ tội nặng làm cho bị can hoang mang, căng thẳng. Tâm lý này
kìm hãm sự khai báo của bị can, làm bị can không dám thú nhận tội lỗi của mình
mà luôn quanh co, chối tội hoặc khai báo nhỏ giọt. Điều này thể hiện ở việc bị
can thường có thái độ thận trọng khi khai báo các vấn đề liên quan đến việc xác
định vai trò, vị trí của mình trong tổ chức nên thường hay đổ lỗi cho đồng bọn.
Cũng vì lo sợ tội nặng, nên bị can thường lẩn tránh những vấn đề có tính chất
mấu chốt, những tình tiết dẫn đến tăng nặng hình phạt. Bị can thường khai
những vấn đề mà điều tra viên đã biết, những vấn đề mà chúng tin rằng đồng
bọn của chúng đã khai rõ. Theo số liệu điều tra cho thấy, đối với các tội xâm
phạm an ninh quốc gia thì có 83% bị can không dám khai báo là do sợ bị trừng
phạt và muốn tìm cách trốn tránh hay giảm nhẹ trách nhiệm hình sự [1, tr.94].
- Bị can thường muốn tiếp xúc với điều tra viên. Khi bị tam giam, bị can
thường có hai khuynh hướng đối lập nhau. Một mặt, bị can thường muốn tiếp
xúc với điều tra viên để thăm dò, tìm hiểu về quá trình điều tra của điều tra viên.
Mặt khác, bị can lại cố tình né tránh điều tra viên vì họ muốn có thời gian để tìm
cách đối phó với điều tra viên. Tuy nhiên, trong một số trường hợp bị can mong

tế sinh động cùng với sự phân tích có tình có lí của điều tra viên giúp cho bị can
L. có nhận thức mới làm cơ sở thay đổi thái độ khai báo của L. [2, tr.227].
Tuy nhiên, để thay đổi bản chất cũng như thái độ của bị can là một việc
làm không hề đơn giản. Nó là một cuộc tấn công tích cực, chủ động, có mục
đích và có kế hoạch. Bởi vậy, khi sử dụng phương pháp thuyết phục, đòi hỏi
điều tra viên phải đảm bảo các yêu cầu sau:
- Tìm hiểu rõ các đặc điểm tâm lý của bị can, đặc biệt là những động cơ
chi phối sự khai báo hoặc khai báo gian dối của bị can. Mỗi bị can đều có nét
22
Website: Email : Tel : 0918.775.368
tâm lý riêng biệt được hình thành và chịu sự tác động của nhiều yếu tố như:
Điều kiện và hoàn cảnh sống, điều kiện và hoàn cảnh phạm tội, tính chất và hậu
quả của hành vi phạm tội …Thông thường, bị can từ chối khai báo là do một số
nguyên nhân: Sợ mất uy tín, sợ đồng bọn trả thù, chưa tin vào chính sách khoan
hồng của Đảng và Nhà nước,….Vì vậy, việc thuyết phục bị can không nên tiến
hành một cách máy móc, mà phải thực hiện một cách linh hoạt, sáng tạo phù
hợp với đặc điểm tâm lý của từng bị can. Đồng thời, điều tra viên phải dùng
nhiều cách, vừa công khai, vừa bí mật, có thăm dò thử thách hoặc dùng cách toạ
đàm tự do để bị can bộc lộ tâm tư tình cảm của mình. Ngoài ra, điều tra viên
phải phối hợp với các chủ thể khác trong việc giáo dục, cảm hoá bị can như cán
bộ trại tạm giam hay người thân của bị can. Ví dụ: Trong vụ án bị can Bình
phạm tội cướp tài sản, các điều tra viên đã sử dụng phương pháp thuyết phục
đến bố mẹ của bị can. Và việc sử dụng phương pháp này rất hiệu quả. Sau khi
thực hiện xong hành vi phạm tội, Bình đã bỏ trốn lên Hà Nội. Vừa ráo riết tiến
hành truy bắt, Công an huyện Kiến Xương đã sử dụng biện pháp tâm lý, tác
động đến gia đình đối tượng. Bởi qua tìm hiểu, các anh được biết, bố mẹ Bình
đều là những người nông dân chất phác, yêu thương con. Các anh đã đến phân
tích cho họ thấy rằng, con đường tốt nhất dành cho con trai họ là ra đầu thú để
hưởng khoan hồng của pháp luật. Lúc đầu, gia đình Bình im lặng. Sau đó, chính
người mẹ nông dân luôn một nắng hai sương còng lưng nơi đồng ruộng ấy đã

Phương pháp truyền đạt thông tin được sử dụng trong các trường hợp sau:
- Thay đổi hướng tư duy của bị can khi họ cung cấp những thông tin
không đúng pháp luật;
- Nhằm tăng sự hiểu biết, kiến thức của bị can;
- Giúp bị can khôi phục lại trí nhớ về những sự kiện hoặc tình tiết mà bị
can quên hoặc nhầm lẫn;
- Làm thay đổi xúc cảm, tình cảm, trạng thái tâm lý của bị can. Trong
trường hợp này, phương pháp truyền đạt thông tin được sử dụng kèm theo
phương pháp thuyết phục. Việc điều tra viên cung cấp một số thông tin làm bị
can mất tự tin, nghi ngờ lập trường của mình dễ bị thuyết phục.
24
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Ví dụ: Trong vụ án giết người, cướp tài sản ngày 2/4/2006 xảy ra tại cửa
hàng Biti’s, 25 phố Chùa Bộc, Hà Nội. Trong quá trình hỏi cung, bị can Trương
Ngọc Hoa tỏ ra ngoan cố lì lợm. Chỉ đến khi chiếc điện thoại di động của anh
Quảng ( nạn nhân) được giơ trước mặt hắn, cùng hàng loạt chứng cứ trực tiếp
khác hắn mới thừa nhận là kẻ giết anh Quảng rồi cướp tài sản [33, tr.12].
Để đảm bảo việc sử dụng phương pháp này có hiệu quả, cần đảm bảo các
yêu cầu sau:
- Điều tra viên cần phải hiểu được tâm lý bị can trước khi tác động, đặc
biệt là các động cơ đang kìm hãm sự khai báo của bị can để lựa chọn những
thông tin có sức công phá lớn sự ổn định trạng thái tâm lý của bị can. Khi bị can
đang ở trạng thái liều lĩnh cao độ, đang phản ứng quyết liệt hoặc đang bi quan,
chán nản thì không sử dụng phương pháp này. Nếu điều tra viên truyền đạt
thông tin lúc này có thể bị can ngồi ỳ không đáp hoặc trả lời liều lĩnh: “Cái đó
đúng thì đúng với các ông thôi còn tôi không biết”. Gặp những trường hợp này,
tốt nhất điều tra viên nên nói chuyện thoải mái, giải thích thuyết phục đưa bị can
trở lại cuộc sống hiện tại.
- Thông tin tác động phải đảm bảo tính chính xác, có liên quan trực tiếp
đến việc phạm tội và hành vi che giấu tội phạm của bị can, buộc bị can không