Đề bài: Phân tích bản chất nhân văn trong tư tưởng
kinh tế của Hồ Chí Minh
Theo Từ điển tiếng Việt, chủ nghĩa nhân văn là trào lưu tư
tưởng văn hoá thời Phục hưng ở châu Âu nhằm giải phóng cá
nhân con người khỏi sự đè nén tinh thần của chế độ phong kiến,
chủ nghĩa kinh viện và giáo hội. Cũng theo Từ điển tiếng Việt
thì chủ nghĩa nhân văn có khi được hiểu như chủ nghĩa nhân
đạo, tức là hệ thống quan điển coi trọng nhân phẩm, thương yêu
con người, coi trọng quyền của con người được phát triển tự do,
coi lợi Ých của con người là tiêu chuẩn đánh giá các quan hệ xã
hội.
Trong lịch sử tư tưởng nhân loại từ xưa đến nay, đã có
nhiều nhà tư tưởng, nhiều học thuyết đề cập đến số phận con
người, phản ánh tâm tư nguyện vọng của con người muốn được
giải toả khỏi những bế tắc trong cuộc sống, giải thoát khỏi
những hạn chế ràng buộc của tự nhiên, xã hội và của chính bản
thân con người. Đó chính là tư tưởng nhân văn, nhân đạo được
thể hiện ở những mức độ, trình độ khác nhau, tiếp cận từ những
giác độ khác nhau.
Nhắc đến tư tưởng nhân văn, chúng ta không thể không
nhắc đến chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh, cái mà đã được cả
thế giới thừa nhận. Điều này có thể thấy qua những lời nói mà
Đảng cộng sản Mỹ đã viết về người sau khi người mất: "Nhân
loại đã mất một vị lãnh tụ cách mạng vĩ đại, một người thầy
mácxít - lênin xuất sắc mà tấm lòng ưu ái đầy thi vị mong muốn
một thế giới tốt đẹp có hương hoa tươi thắm và những tiếng
cười náo nức của trẻ em, đã thấm nhuần vào chủ nghĩa nhân
đạo toàn diện của cuộc đời mà Người đã sống, thấm nhuần vào
những việc kỳ diệu mà Người đã làm, vào sự nghiệp mà trọn
đời Người phục vụ"
1

Trong tư tưởng về phát triển kinh tế của Người thì nâng
cao đời sống vật chất cho nhân dân luôn là mục tiêu trọng tâm
và cũng là mục tiêu cuối cùng. Nó không chỉ tồn tại trong mét
trong một thời kỳ mà là một mục tiêu dài hạn xuyên suốt trong
đường lối phát triển kinh tế xây dựng đất nước của dân téc ta.
Tuy nhiên, theo người thì tuỳ vào tình hình mỗi lúc mỗi nơi, tuỳ
theo điều kiện kinh tế chính trị cụ thể mà có những mục tiệu cụ
thể phù hợp.
Có thể thấy trong tư tưởng của người thì dù ở thời kỳ nào,
trong bất kỳ hoàn cảnh nào thì quyền lợi, lợi Ých của nhân dân,
của người lao động, của cán bộ chiến sĩ vẫn luôn được quan
tâm chú ý. Trong thời kỳ tiến hành cuộc cách mạng Dân téc dân
chủ nhân dân, mặc dầu vấn đề độc lập dân téc là nhiệm vụ trực
tiếp quan trọng hàng đầu thì việc bảo đảm đời sống cho nhân
dân lao động, đặc biệt là bộ đội cũng vẫn luôn được quan tâm
chú ý. Vì theo Người muốn có kháng chiến thắng lợi thì chúng
ta phải sản xuất và bảo đảm đời sống cho bộ đội và nhân dân.
Thời kỳ cách mạng tháng Tám thành công, lần đầu tiên
chúng ta giành được độc lập tự do cho dân téc, hoà chung trong
niềm vui của cả dân tôc tuy nhiên Hồ Chí Minh cũng vẫn không
quên vấn đề bảo đảm đời sống cho nhân dân. Trong "Bài phát
biểu tại cuộc họp đầu tiên của uỷ ban nghiên cứu kế hoạch kiến
quốc" ngày 10/01/1946 Người chỉ rõ: "Chúng ta đấu tranh được
tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét thì tự do độc lập
cũng không làm gì. Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập
khi mà dân được ăn no, mặc đủ." Và đến những năm 60 khi
nước ta bước vào thực hiện kế hoạch năm năm lần thứ nhất, yêu
cầu về lợi Ých của nhân dân đã được đặt ra ở một mức độ mới,
cao hơn. Yêu cầu của người lúc này là: "Làm cho đới sống vật
chất ngày càng Êm no, đới sống tinh thần ngày càng tiến bộ."

biện pháp để phát triển kinh tế cũng chiếm một vị trí rất quan
trọng. Sinh thời Người hết sức quan tâm đến vấn đề này bởi
theo Hồ Chí Minh, nếu không đề ra được những biện pháp
đúng đắn phù hợp để phát triển kinh tế thì mục tiêu, kế hoạch
dù có tốt đẹp đến đâu cũng không thể trở thành hiện thực,
không thể di tới thành công. Ở đây, chúng ta cũng có thể thấy
chủ nghĩa nhân văn của Hồ Chí Minh được thể hiện rất rõ. Nó
thể hiện ở tư tưởng chủ đạo, xuyên suốt, nhất quán của Người
khi đề ra biện pháp để phát triển kinh tế ở nước ta là làm sao để
có thể giải phóng tối đa lực lượng sản xuất, làm sao để phát huy
được mọi tiềm năng, thế mạnh của đất nước và con người Việt
Nam vào công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế, nâng cao
đời sống, đồng thời tạo ra sức mạnh đưa cuộc kháng chiến đến
thắng lợi. Trong bài "động viên kinh tế", Người viết: "Cuộc
kháng chiến lâu dài của chúng ta được thắng lợi là do nơi chúng
ta động viên kinh tế được thành công, vì chúng ta có biết động
viên kinh tế một cách khôn khéo, thực lực của chúng ta mới
được đầy đủ và bền bỉ." Một điều rất dễ nhận thấy trong tư
tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh đó là yếu tố con người chiếm
một vị trí trung tâm trong các biện pháp kinh tế.
Trong việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế thì theo
Hồ Chí Minh, để có được một kế hoạch thiết thực, phù hợp phải
thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, đặc biệt là từ cơ sở, từ
đông đảo quần chúng nhân dân, phản ánh từ dưới lên. Người
chỉ rõ: "Kế hoạch sản xuất và tiết kiệm là một kế hoạch dân
chủ, nghĩa là từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên", "Thực hành
dân chủ là cái chìa khoá vạn năng có thể giải quyết mợi khó
khăn. Trong mọi công việc, ngay từ khi lập kế hoạch và suốt cả
thời gian thực hiện, phải mạnh dạn phát động quần chúng, làm
cho mọi người thấm nhuần tinh thần làm chủ tập thể"

Chí Minh là phải chú trọng phát triển nông nghiệp. Theo Người
trong giai đoạn đầu quá độ lên chủ nghĩa xã hội, kinh tế nông
nghiệp có một vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, ổn
định và cải thiện đời sống nhân dân. Căn cứ vào tình hình cụ
thể của đất nước ta lúc bấy giê vẫn là một nước nông nghiệp lạc
hậu kém phát triển với trên 90% dân số làm trong lĩnh vực nông
nghiệp. Chính vì vậy, biện pháp phát triển kinh tế chú trọng vào
phát triển nông nghiệp vừa mang tính khoa học khách quan phù
hợp với thực tế. lại vừa có thể ổn định được đời sống của đại bộ
phận nhân dân Việt Nam. Khi nông nghiệp phát triển nó lại tạo
điều kiện cung cấp thị trường nguyên liệu cho ngành công
nghiệp, tạo ra một thị trường tiêu thụ rộng lớn cho công nghiệp
phát triển. Người chỉ rõ: "Muốn phát triển công nghiệp, phát
triển kinh tế nói chung phải lấy việc phát triển nông nghiệp làm
gốc, làm chính. Nếu không phát triển nông nghiệp thì không có
cơ sở để phát triển công nghiệp vì nông nghiệp cung cấp
nguyên liệu, lương thực cho công nghiệp và tiêu thụ hàng hoá
do công nghiệp làm ra." Điều này cũng thể hiện tính nhân văn
cao cả trong tư tưởng kinh tế của người.
Nhìn chung, trong các biện pháp phát triển kinh tế của
người yếu tố con người luôn luôn được chú trọng thể hiện chủ
yếu ở hai mặt: Một là, luôn chú trọng đến mặt xã hội trọng các
biện pháp kinh tế đó là việc cải thiện và nâng cao đời sống của
nhân dân. Hai là, Người chỉ ra rằng con người vẫn luôn là yếu
tố trung tâm của mọi biện pháp kinh tế, phải tìm mọi biện pháp
để khuyến khích, giải phóng và phát huy sức mạnh người lao
động, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và sản xuất ra ngày
càng nhiều sản phẩm cho xã hội.
3. Tư tưởng về kinh tế của Hồ Chí Minh và việc vận
dụng vào trong đời sống kinh tế - xã hội của nước ta.

hoại của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Và việc kinh tế miền Bắc
được khôi phục đã trở thành tiền đề vững chắc bảo đảm cho
cuộc đầu tranh của nhân dân miền Nam giành thắng lợi, đưa
nước ta trở thành một nước hoàn toàn thống nhất, độc lập và tự
do.
- Thời kỳ 1975 - đầu năm 1986:
Đây là thời kỳ đầu khi miền Nam mới được giải phóng và
cả nước bắt tay tập trung cho nhiệm vụ phát triển kinh tế và xây
dựng chủ nghĩa xã hội. Trong thời kỳ này, do chưa thấy hết
những khó khăn, phức tạp của con đường đi lên chủ nghĩa xã
hội từ một nền kinh tế mà sản xuất nhỏ còn phổ biến; chưa thấy
hết được quy mô của những đảo lộn kinh tế và xã hội sau một
cuộc chiến tranh lâu dài; thấy chưa hết những khó khăn, yếu
kém trong quản lý kinh tế xã hội, lại kết hợp với việc tiếp tục
duy trì mô hình kinh tế cộng sản thời chiến - mô hình kinh tế
tập trung quan liêu bao cấp - đã trở nên lạc hậu đã làm cho nền
kinh tế của nước ta trở nền trì trệ. Bên cạnh đó với tư tưởng chủ
quan nóng vội muốn nhanh chóng đi lên chủ nghĩa xã hội, các
chủ trương chính sách cũng như các chỉ tiêu phát triển kinh tế
của Đảng ta đặt ra là quá lớn về quy mô, quá cao về tốc độ xa
rời thực tiễn. Quá tập trung vào phát triển công nghiệp nặng khi
chưa có đủ các tiền đề cần thiết, chưa coi trọng đúng mức việc
phát triển nông nghiệp, vội vã xoá bỏ các thành phần kinh tế
phi xã hội chủ nghĩa. Quá tập trung vào phát triển kinh tế trong
khi mặt xã hội của nó thì lại chưa được quan tâm đúng mức.
Các chính sách và hành động thời kỳ này đã xa rời khỏi những
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, còng nh những tư
tưởng về kinh tế của Hồ Chí Minh. Những vấn đề cơ bản trong
tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế như coi trọng việc phát triển
nông nghiệp, phát triẻn kinh tế phải gắn với việc nâng cao đời