TƯ DUY KINH NGHIỆM, TƯ DUY GIÁO ĐIỀUTRONG
CÁN BỘ LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ CẤP TỈNH HIỆN NAY
trong c¸n bé l·nh ®¹o, qu¶n lý cÊp tØnh hiÖn nay
ThS. Dương Minh Đức
Cấp tỉnh là khâu trung gian giữa cấp Trung ương và cấp địa
phương, là gạch nối hết sức quan trọng trong việc cụ thể hóa
đường lối chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước. Thực tế
đã và đang chứng minh rằng: cấp tỉnh mạnh thì địa phương mạnh,
đất nước phát triển. Điều này càng trở nên có ý nghĩa to lớn khi
đất nước ta đi lên CNXH không qua TBCN, không có tiền lệ,
không có kinh nghiệm cụ thể để tham khảo, do đó chúng ta phải
tự làm, tự rút kinh nghiệm. Đơn vị hành chính phù hợp nhất để
triển khai đường lối chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước
chính là cấp tỉnh mà đội ngò cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh là hạt
nhân lãnh đạo quá trình này.
Chính đội ngò cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh là những
người sẽ trực tiếp cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng,
chính sách của nhà nước cũng như tổng kết việc thực hiện đường
lối, chủ trương, chích sách Êy ở địa phương mình. Bởi thế năng
lực tư duy lý luận ở đội ngò này là yêu cầu không thể thiếu được
nhất là trong tình hình hiện nay khi công cuộc đổi mới đang đi
vào chiều sâu và lan tỏa về bề rộng.
1
Thực tế hơn 15 năm đổi mới, chúng ta đã thu được nhiều
thành tựu quan trọng nhưng cũng bộc lé nhiều yếu kém, khuyết
điểm cần được sửa chữa khắc phục. Để thu được kết quả cao trong
công cuộc đổi mới có rất nhiều việc phải làm, trong đó không thể
không nói tới việc khắc phục lối tư duy kinh nghiệm, tư duy giáo
điều ở đội ngò cán bộ lãnh đạo, quản lý nói chung, cán bộ lãnh
đạo, quản lý cấp tỉnh nói riêng. Bởi lẽ, chủ nghĩa giáo điều, chủ
nghĩa kinh nghiệm với biểu hiện khác nhau đã ảnh hưởng không

cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh ở nước ta hiện nay. TDKN trong
cán bộ lãnh đạo cấp tỉnh hiện nay có những đặc điểm sau đây:
Một là, họ là những người thường xuyên chỉ đạo, tiếp xúc,
lý giải những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn. Khi gặp phải những
vấn đề phức tạp của cuộc sống sinh động lẽ ra họ phải sử dụng
sức mạnh của tư duy lý luận thì khi Êy họ thường sử dụng TDKN
để giải quyết vấn đề. Vì vậy, trong chỉ đạo thực tiễn, cán bộ lãnh
đạo, quản lý cấp tỉnh còn thiếu nhìn xa, trông rộng, thấy trước
mắt, không thấy lâu dài, "thấy cây mà không thấy rừng" v.v
3
Qua tìm hiểu chúng tôi thấy, sản xuất nông nghiệp đã quá
quen thuộc với đa số người dân Việt Nam kể cả những người cán
bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh, song trong điều kiện mới lại không
thể chỉ tùy tiện nuôi, trồng nhiều cây, con đã có mà phải đẩy
mạnh đổi mới cơ cấu cây trồng vật, nuôi đem lại hiệu quả kinh tế
cao. Trong điều kiện toàn cầu hóa, còn phải tính đến yếu tố cạnh
tranh trong nước, quốc tế. Như vậy, nếu chỉ bằng kinh nghiệm,
TDKN thì người cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh giỏi lắm là chỉ
đạo duy trì được sản xuất nông nghiệp. Điều này là cần nhưng
chưa đủ, bởi lẽ nếu chỉ phát triển mà không tính đến cạnh tranh
trong nền kinh tế thị trường, trong bối cảnh quốc tế hóa thì chúng
ta sẽ bị tụt hậu về kinh tế.
Mặt khác, kinh tế thị trường định hướng XHCN lại không
cho phép người cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh chỉ đạo bằng
mệnh lệnh hành chính đơn thuần, mà phải chỉ đạo bằng chủ
trương định hướng đúng đắn.
Hai là, thực tiễn 15 năm đổi mới đã chứng minh tính đúng
đắn của đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo.
Đó là những kinh nghiệm quý báu nhưng đồng thời cũng đang đặt
ra nhiều vấn đề mới rất khó khăn và phức tạp. Kinh nghiệm của

điều kiện kinh tế - xã hội; trình độ dân trí chưa cao không tạo ra
những đòi hỏi có tính chất như là những yếu tố thôi thúc người
cán bộ lãnh đạo, quản lý phát triển tư duy lý luận, mà không phát
triển TDLL thì sớm hay muộn sẽ rơi vào TDKN. Do ảnh hưởng của
chiến tranh kéo dài, nên cán bộ, đảng viên nói chung, cán bộ lãnh
đạo, quản lý cấp tỉnh nói riêng không có điều kiện học tập nâng cao
trình đé về mọi mặt, trong đó có trình độ lý luận và trình độ tư duy lý
luận. Hơn nữa, những kinh nghiệm chiến tranh thường có giá trị tiết
kiệm xương máu rất lớn, nên dần dần đã hình thành ở những cán bộ
trưởng thành từ trong khói lửa chiến tranh sự sùng bái kinh nghiệm.
Chúng ta cũng không thể phủ định ảnh hưởng của tư tưởng tiểu tư
sản còn rơi rớt ở một số cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh, nhưbệnh
thành tích, bệnh hình thức, chủ nghĩa cá nhân v.v những tư tưởng
này đã góp phần làm cho "bệnh" kinh nghiệm ở đội ngò cán bộ này
thêm trầm trọng, thêm kéo dài. Tất cả những điều này đã cùng nhau
tác động, ảnh hưởng tới "bệnh" kinh nghiệm ở đội ngò cán bộ lãnh
đạo, quản lý cấp tỉnh nước ta.
Như trên đã nói, trưởng thành từ cơ sở cán bộ lãnh đạo,
quản lý cấp tỉnh dễ có tâm lý dùng cái cũ "mài" ra để giải quyết
cái mới đem lại cái lợi trước mắt.
Về mặt chủ quan, cán bộ cấp tỉnh rất ngại va chạm, sợ tai
tiếng nên họ có tâm lý giải quyết vấn đề xuê xoa "dĩ hòa vi quý"
6
cốt sao duy trì được sự ổn định địa phương để chờ sự thăng tiến
đề bạt chức vụ tiếp theo.
Chính điều này đã làm thui chột tài năng của họ. Cơ chế đề
bạt cán bộ hiện nay như là một mảnh đất tốt cho thực tiễn trên đây
nảy nở và phát triển.
Từ đó họ coi khinh lý luận, cho rằng không cần lý luận vẫn
giải quyết được mọi chuyện ở địa phương.

nhiều. Tỉnh Bắc Ninh có diện tích đất bãi sông nhưng lại muốn
triển khai toàn tỉnh bằng việc hỗ trợ vốn, giống nhưng người
dân không hưởng ứng vì hiệu quả kinh tế không cao cuối cùng
tỉnh phải bỏ chủ trương này.
Phát triển các làng nghề truyền thống đề thay đổi cơ cấu
ngành nghề nông thôn, tạo thêm công ăn việc làm cho người nông
dân là đúng nhưng phải xét tới điều kiện cụ thể của tỉnh mình. Có
tỉnh làng nghề truyền thống không có, hoặc có thì rất rất nhỏ bé,
nhưng vẫn đưa chủ trương này vào nghị quyết Đại hội tỉnh đảng
bộ.
8
Từ khi trung ương có chủ trương đẩy mạnh CNH, HĐH ở
tỉnh nào cũng thấy nhắc đến cụm từ này nhưng hiểu nó cho đúng,
và làm thế nào để cụ thể hóa chủ trương này ở tỉnh mình, ngành
mình ra sao thì không được tính toán kỹ lưỡng. Cũng chính vì vậy
mà có một số tỉnh đã sao chép mô hình "nhà máy xi măng + nhà máy
bia + nhà máy đường" mà không biết tỉnh mình có những điều kiện
cho phát triển mô hình đó không.
Tất cả những biểu hiện trên đây đang thực sự là lực cản đối
với quá trình phát triển đất nước. Bởi vì bệnh giáo điều làm cho
cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh nghĩ rằng mình đang đi đúng
hướng chỉ đạo của cấp trên trong khi hiệu quả cụ thể của những
chủ trương Êy lại không được tổng kết một cách nghiêm túc và
khoa học. Tình hình Êy kéo dài dẫn đến kết quả là đa số các tỉnh
đang ở tình trạng "hết đói, không nghèo nhưng chưa giàu". Nếu
không kịp thời khắc phục thì tình trạng Êy còn kéo dài trong một
khoảng thời gian nhất định và sẽ là lực cản ghê gớm đối với sự
phát triển đất nước; tụt hậu về kinh tế sẽ là hiện thực chứ không
còn là nguy cơ nữa. Chính "bệnh" kinh nghiệm, "bệnh" giáo điều
chậm được khắc phục là do chóng ta không thường xuyên tổng

10
được khá tốt, đã làm thay đổi bộ mặt nông thôn Việt Nam. Thế
nhưng nhiều tỉnh không làm được vì không khơi dậy sức mạnh
trong nhân dân, cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh không dám chịu
trách nhiệm, không có năng lực chỉ đạo ở tầm vĩ mô toàn tỉnh mà
chỉ dừng lại ở chủ trương chung chung theo kiểu vừa khuyến
khích làm, vừa thả nổi cho cơ sở tự ý triển khai. Phát triển kinh tế
địa phương với bước đi ban đầu phát triển kết cấu hạ tầng trong
đó điện, đường, trường, trạm có ý nghĩa đột phá mà không được
quan tâm thì cũng khó nói tới CNH, HĐH lại càng không thể nói
tới khuyến khích đầu tư từ bên ngoài vào tỉnh.
Ba là, do "bệnh" kinh nghiệm và giáo điều nên việc chỉ đạo
các hoạt động, sự phối hợp các ban ngành cấp tỉnh chưa thật nhịp
nhàng, hiệu quả.
Cuộc sống vốn sinh động phức tạp và có quy luật vốn có
của nó. Nếu người cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh yếu về TDLL
họ dễ mắc phải "bệnh" kinh nghiệm và giáo điều. Điều này biểu
hiện rất rõ trong thực tế: không Ýt cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp
tỉnh nói một đàng làm một nẻo, tư duy còn nặng tính chung
chung, hời hợt, sơ lược, lấy cái trừu tượng làm cái cụ thể trực
tiếp, lấy những nguyên lý, quy luật phổ biến làm mô hình hoạt
động trực tiếp, lấy cái chung thay cho cái riêng
Chẳng hạn, Nghị quyết tỉnh đảng bộ nào cũng đề cập đến
việc chỉ đạo phát triển kinh tế cả tỉnh có chú ý tới các huyện vùng
sâu, vùng xa. Thế nhưng trên thực tế, sự quan tâm tới vùng sâu,
11
vùng xa mới chỉ dừng ở nghị quyết chung chung mà thôi. Thực tế,
đó chỉ là sự ưu tiên trong chủ trương, chính sách đối với các
huyện vùng sâu, vùng xa. Hoặc là, chủ trương kêu gọi đầu tư
nhưng chính sách lại không hấp dẫn đầu tư. Thậm chí, khi có đối

học trong nhà trường với thực tiễn chiến trường thì tại sao trong
công cuộc đổi mới hôm nay chóng ta lại không gắn những vấn đề
lý luận với thực tiễn cụ thể của đất nước, của địa phương để
những vấn đề học viên được học tập, nghiên cứu mang được
những hơi thở của cuộc sống, không còn nặng tính chất kinh viện
nữa. Hơn nữa, đó lại là những vấn đề mà người cán bộ lãnh đạo,
quản lý cấp tỉnh đang trăn trở ở địa phương mình.
Mặt khác, phải có cơ chế phù hợp để cán bộ, đảng viên nói
chung, cán bộ lãnh đạo quản lý cấp tỉnh nói riêng yên tâm học
tập, tự do tranh luận, thẳng thắn, dân chủ, nếu không việc đi học
đối với họ chỉ là việc cần thiết cho giữ ghế hoặc đề bạt lên chức
mà thôi.
13