ch¬ng XII
tr¸ch nhiÖm h×nh sù
vµ
h×nh ph¹t

I. trách nhiệm hình sự
1. Khái niệm, đặc điểm và cơ sở của TNHS

Một trong những nguyên tắc của LHS Việt Nam là
ng#ời thực hiện HV nguy hiểm cho xã hội bị coi là
tội phạm thì phải chịu TNHS

Thuật ngữ trách nhiệm trong tr#ờng hợp này
không dùng để chỉ nhiệm vụ phải thực hiện mà
dùng để chỉ hậu quả pháp lý mà ng#ời nào đó phải
chịu tr#ớc Nhà n#ớc vì họ đã thực hiện tội phạm

TNHS là trách nhiệm mà ngời phạm tội phải
chịu những HQ pháp lý bất lợi về HV phạm tội
của mình


Những đặc điểm của TNHS:

TNHS là HQ pháp lý mà ng#ời phạm tội phải chịu. HQ
này chỉ phát sinh khi có ng#ời thực hiện HV phạm tội

TNHS chỉ có thể đ#ợc xác định bằng trình tự đặc biệt
theo quy định của pháp luật mà các cơ quan tiến hành
tố tụng phải thực hiện

QHPLHS và trong quan hệ đó Nhà n#ớc có
quyền buộc ng#ời phạm tội phải chịu biện
pháp c#ỡng chế nghiêm khắc nhất là HP.

Bằng văn bản của mình, các cơ quan tiến
hành tố tụng xác định ng#ời nào đó phạm một
tội cụ thể nh#ng chỉ khi toà án bằng một bản
án hay quyết định đã có hiệu lực pháp luật
mới xác định chính thức cơ sở của TNHS và
cụ thể hoá TNHS bằng biện pháp hình phạt cụ
thể với mức hình phạt cụ thể


QHPLHS vẫn tồn tại khi một tội phạm
xảy ra nh#ng ch#a bị phát hiện hoặc đã
bị phát hiện nh#ng ch#a tìm đ#ợc ng#ời
phạm tội, tuy nhiên QHPLHS này ch#a
đ#ợc thực hiện.

Đối với các tr#ờng hợp đ#ợc miễn
TNHS, miễn hình phạt thì QHPLHS đã
phát sinh nh#ng đã chấm dứt sau khi toà
án áp dụng các biện pháp tác động xã
hội thay thế hình phạt.


TNHS chấm dứt khi:

Ng#ời phạm tội đã chấp hành xong hình
phạt;


Vấn đề về miễn TNHS đ#ợc quy định tại các
Điều luật phần chung và phần các tội phạm của
LHS

Phân biệt miễn TNHS với không CTTP
Không đầy đủ hoặc
không có các dấu hiệu
của CTTP cụ thể
Có TNHS nh/ng
đ/ợc miễnvì có
các điều kiện cụ thể
Tuyên bố miễn TNHS
Miễn TNHS
Tuyên bố không PT
không CTTP


Miễn hình phạt là không buộc ng#ời phạm tội
phải chịu biện pháp c#ỡng chế nghiêm khắc nhất
là hình phạt về tội mà ng#ời đó đã phạm.

Về nguyên tắc, nếu đã thực hiện hành vi phạm tội
thì việc áp dụng hình phạt là đ#ơng nhiên. Tuy
nhiên trên thực tế có những tr#ờng hợp miễn áp
dụng hình phạt đối với ng#ời phạm tội. Miễn
hình phạt chỉ đ#ợc đặt ra cho những tr#ờng hợp
mà việc áp dụng hình phạt là:

Không cần thiết;

hoặc nghiêm trọng, gây hại không lớn, có nhiều
tình tiết giảm nhẹ và đ#ợc gia đình hoặc cơ quan,
tổ chức nhận giám sát, giáo dục (Điều 69)

Ng#ời đã nhận làm gián điệp nh#ng không thực
hiện nhiệm vụ đ#ợc giao và tự thú, thành khẩn
khai báo với cơ quan Nhà n#ớc có thẩm quyền
(Điều 80)


Ng#ời đ#a hối lộ dù không bị ép buộc nh#ng đã
chủ động khai báo tr#ớc khi bị phát giác (Điều
289)

Ng#ời không tố giác tội phạm nh#ng đã có hành
động can ngăn ng#ời phạm tội hoặc hạn chế tác
hại của tội phạm (Điều 314)

Điều kiện miễn HP

Điều 54 BLHS99 quy định:

Phạm tội có nhiều tình tiết giảm nhẹ quy định
tại khoản 1 điều 46, đáng đ#ợc khoan hồng nh#
ng ch#a đến mức đ#ợc miễn TNHS

(i) Những tr#ờng hợp đ#ợc miễn HP th#ờng là:
(1) Phạm tội ít nghiêm trọng, hoặc;
(2) Phạm tội nghiêm trọng nh#ng thuộc tr#ờng hợp ít nghiêm
trọng, không có hoặc có ít tình tiết tăng nặng mà có nhiều


Không bị phát hiện do khách quan


Đối với các tr#ờng hợp ấy, trong khoảng thời
gian nhất định, nếu họ không phạm tội mới, làm
ăn l#ơng thiện, không trốn tránh sự trừng phạt
thì không bị truy cứu TNHS nữa vì bản thân họ
và hành vi của họ không còn nguy hiểm nữa

Thời hiệu truy cứu TNHS đ#ợc tính từ thời điểm
hành vi phạm tội đ#ợc thực hiện. Tuy nhiên, cần
l#u ý:

Đối với tội kéo dài: Kể từ khi hành vi chấm dứt

Đối với tội liên tục: Kể từ khi ng#ời phạm tội
thực hiện hành vi cuối cùng.

Đối với các tr#ờng hợp ấy, trong khoảng thời
gian nhất định, nếu họ không phạm tội mới, làm
ăn l#ơng thiện, không trốn tránh sự trừng phạt
thì không bị truy cứu TNHS nữa vì bản thân họ
và hành vi của họ không còn nguy hiểm nữa

Thời hiệu truy cứu TNHS đ#ợc tính từ thời điểm
hành vi phạm tội đ#ợc thực hiện. Tuy nhiên, cần
l#u ý:

Đối với tội kéo dài: Kể từ khi hành vi chấm dứt


Trong các thời hạn quy định tại Khoản 2 điều 23
BLHS99 ng#ời phạm tội lẩn trốn và có lệnh truy
nã thì thời gian trốn tránh không đ#ợc tính và
thời hiệu đ#ợc tính lại kể từ ngày ng#ời phạm tội
ra đầu thú hoặc bị bắt


Điều 24 BLHS99 quy định việc không
áp dụng thời hiệu truy cứu TNHS tại
Khoản 2 Điều 23 đối với:

Các tội phạm quy định tại Ch#ơng XI
(Các tội xâm phạm an ninh quốc gia)
BLHS99

Các tội phạm quy định tại Ch#ơng
XXIV (Các tội phá hoại hoà bình,
chống loài ngời và tội phạm chiến
tranh) BLHS99

II. Kh¸i niÖm vµ môc ®Ých cña h×nh ph¹t
1. Kh¸i niÖm h×nh ph¹t

H×nh ph¹t lµ biÖn ph¸p cìng chÕ
nghiªm kh¾c nhÊt cña Nhµ níc nh»m t
íc bá hoÆc h¹n chÕ quyÒn, lîi Ých cña
ngêi ph¹m téi.
H×nh ph¹t ®îc quy ®Þnh trong LHS vµ
do Toµ ¸n quyÕt ®Þnh (§iÒu 26 BLHS99).


Mục đích hình phạt (Điều 27);

Hệ thống hình phạt (Điều 28);

Căn cứ quyết định hình phạt (Điều 45);

Quyết định HP trong trường hợp phạm nhiều tội
(Điều 50)

Tổng hợp HP của nhiều bản án (Điều 51)


Phần các tội phạm của BLHS quy định các hình
thức HP và mức HP cụ thể đối với từng loại tội.

Trong mọi trường hợp, không được áp dụng HP đối
với người có hành vi, nếu BLHS không quy định
HV của người ấy là tội phạm

Không được áp dụng một biện pháp HP nào đó đối
với người phạm tội, nếu HP ấy không có trong hệ
thống HP hoặc HP ấy không được quy định trong
điều luật về tội phạm mà người đó đã phạm.

Toà án là cơ quan xét xử, nhân danh Nhà nước
quyết định HP đối với người phạm tội. Ngoài toà
án, không một cơ quan nào khác có quyền này

1.3. HP ch cú th ỏp dng i vi ngi cú