MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sau khi giành thắng lợi trong công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc,
giang sơn thu về một mối, đất nước ta bước vào giai đoạn mới của sự nghiệp
cách mạng- sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước không chỉ độc lập về mặt
chính trị mà còn phải độc lập về mặt kinh tế, từng bước đi lên CNXH. Xuất phát
điểm từ một nước nghèo nàn lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, phải đuổi
kịp các nước trong khu vực và trên thế giới, đây là một trọng trách nặng nề, một
thách thức lớn đối với Việt Nam. Hơn nữa, nước ta tiến hành nhiệm vụ này trong
trong bối cảnh cả thế giới bước vào nền kinh tế hậu công nghiệp - kinh tế tri thức
(knowledge economy). Trong bước chuyển đó, GD-ĐT và KHCN ngày càng trở
thành yếu tố trực tiếp của lực lượng sản xuất hiện đại, là quốc sách hàng đầu, là
nền tảng, động lực đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Vì, chỉ có GD-ĐT mới có
thể đào tạo ra những con người tự chủ, có nhân cách và năng lực nghề nghiệp-
nguồn nhân lực quan trọng cho sự nghiệp CNH, HĐH.
Triết học Mác-xít khẳng định: Lượng đổi thì chất đổi, lượng thay đổi một
cách tuần tự còn chất thay đổi một cách nhảy vọt. Phạm trù về mối tương quan
giữa lượng và chất này hoàn toàn đúng trong các hoạt động giáo dục. Sự tăng lên
về kiến thức ngày nay nhất thiết phải kéo theo sù thay đổi về phương pháp dạy
học, phương pháp giáo dục cũng nh phương tiện và phương pháp truyền đạt tri
thức của con người. Các Mác cho rằng: Công cụ lao động là thước đo của sự
phát triển kinh tế và của sự tiến bộ xã hội Chiếc cối xay giã chạy bằng sức gió
đã đẻ ra các lãnh chúa phong kiến, chiếc máy cơ khí chạy bằng sức nước đẻ ra
các nhà tư bản công nghiệp. Phương tiện dạy học là công cụ của thầy và trò, nó
cùng với thầy trò hội thành một lực lượng sản xuất đặc biệt của xã hội. Phương
1
tiện dạy học nh thế nào thì tương ứng với phương pháp dạy học nh thế. Cái
thước kẻ và cái chõng tre đẻ ra các cụ đồ nho dạy học bằng phương pháp gõ đầu
trẻ. Công nghệ thông tin ra đời sẽ hình thành nền giáo dục mới – giáo dục dựa
trên nền tảng tri thức. Với khối lượng thông tin đồ sộ, tăng theo cấp số nhân như
hiện nay, nếu như chúng ta vẫn giữ nguyên phương pháp truyền thụ tri thức cho
mới phương pháp dạy học các môn khoa học Mác-Lênin nói chung và môn
nguyên lý Mác-Lênin nói riêng chưa có hiệu quả cao. Chính vì vậy, tôi chọn đề
tài: “Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn chính trị (phần
triêt học Mác-Lênin) ở trường Cao đẳng nghế giao thông vận tải trung ương
II Hải Phòng” làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu của đề tài
Từ thời cổ đại, mặc dù chưa có quan niệm mang tính hệ thống về phương
pháp thuyết trình nhưng việc dùng lời nói để truyền giảng tri thức cho học trò
được hầu hết các nhà tư tưởng, nhà giáo dục dử dụng. Sôcrat, Khổng Tử đã từng
đề cập đến vai trò, ý nghĩa to lớn của việc dạy và học nh thế nào để phát huy tính
tích cực, chủ động của học sinh. Khổng Tử cho rằng: Vai trò đối thoại giữa thấy
cô và trò là rất quan trọng, là phương pháp tốt nhất để truyền đạt tri thức cho trò.
Còn Sôcrát lại cho rằng: Để đi tới tri thức khách quan cần phải khơi gợi sự tự
nhận thức của người học, để họ thấy được sự thiếu căn cứ trong tri thức của
mình. Từ đó đi đến sự cụ thể hoá tri thức đã được khái quát và giúp người học
đối thoại, so sánh và rót ra kết luận: Phải làm gì cho phù hợp với tri thức khách
3
quan. Nhà tâm lý giáo dục Carl Rogess (469-399 TCN) đã khẳng định: Người
học thực sự được giáo dục chỉ là người đã học được cách học nh thế nào.
Nh vậy, thời cổ đại người ta chưa nghĩ tới vấn đề đổi mới phương pháp
thuyết trình như thế nào, nhưng khi sử dụng nó người ta đã biết loại bỏ sự độc
thoại trong thuyết trình và phát huy tính đối thoại trong đó.
Trên cơ sở kế thừa quan điểm của các nhà khoa học giáo dục từ thời cổ đại,
nhà lý luận người Pháp Montaigne (1533-1592) khi nghiên cứu về lý luận giáo
dục đã đề ra phương pháp giáo dục “học qua hành”. Theo ông, muốn đạt được
mục tiêu này tốt nhất là bắt trò liên tục hành để học, học qua hành. Vậy, vấn đề
không phải là giảng dạy một cách giáo điều, thầy nói liên tục, thao thao bất
tuyệt. Trái lại, chủ yếu là bắt trò hoạt động, vận dụng khả năng xét đoán của
mình. Giống nh nhà tư tưởng vĩ đại, nhà triết học lỗi lạc thời kỳ khai sáng Pháp
J.Russeau (1712-1778) đã khẳng định: Giáo dục con người tốt nhất là phải bằng
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực chủ động của người học, của
các tác giả: TS Phùng Văn Bộ, TS Vũ Hồng Tiến, TS Nguyễn văn cư.…
Nhìn chung các công trình nghiên cứu đã bàn khá sâu sắc về việc đỏi mới
phương pháp dạy học theo hướng tích cực. Tuy nhiên, việc vận dụng phương
pháp thuyết trình theo hướng đổi mới vào dạy học phần triết học Mác-Lênin của
môn chính trị ở trường Cao đẳng nghề thì chưa có công trình nào nghiên cứu. Vì
vậy, tôi mạnh dạn chọn “Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học
5
môn chính trị (phần triết học Mác-Lênin) ở trường Cao đẳng nghề giao
thông vận tải trung ương II Hải Phòng” làm đề tài nghiên cứu.
3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
3.1. Mục đích nghiên cứu
- Đề tài tiến hành nghiên cứu nội dung, bản chất, vai trò của phương pháp
thuyết trình trong dạy học triết học Mác-Lênin và những nội dung đổi mới
phương pháp thuyết trình nhằm phát huy tính tích cực học tập cho sinh viên
trường Cao đẳng nghề GTVTTƯ II Hải Phòng.
- Thông qua quá trình thực nghiệm sư phạm để đề ra quy trình và giải pháp
của việc đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học phần triết học Mác-
Lênin của môn chính trị cho sinh viên trường Cao đẳng nghề GTVTTƯ II Hải
Phòng.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Là những nội dung và hình thức đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy
học phần triết học Mác-Lênin của môn chính trị nhằm phát huy tính tích cực học
tập cho sinh viên cao đẳng nghề ở trường Cao đẳng nghề GTVTTƯ II Hải
Phòng.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
- Khảo sát thực trạng việc dạy và học phần triết học Mác-Lênin của môn
chính trị ở trường Cao đẳng nghề GTVTTƯ II Hải Phòng.
- Nghiên cứu các nội dung và hình thức đổi mới phương pháp thuyết trình
nhằm phát huy tính tích cực học tập phần triết học Mác-Lênin của môn chính trị
phương pháp thuyết trình trong dạy học
môn chính trị (Phần triết học Mác - Lênin) ở trường Cao đẳng nghề GTVT
TƯ II Hải phòng
1.1. Cơ sở lý luận của việc đổi mới phương pháp thuyết trình nhằm
phát huy tính tích cực học tập môn triết học Mác - Lênin.
1.1.1. Quan niệm về phương pháp dạy học.
Trong quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn, con người luôn luôn tìm
mọi cách làm cho hoạt động của mình sao cho ngày càng có hiệu quả cao nhất.
Điều đó đã dẫn đến xuất hiện nhu cầu về phương pháp trong cuộc sống.
Phương pháp là con đường, là cách thức mà chủ thể sử dụng để tác động
nhằm chiếm lĩnh và biến đổi đối tượng theo mục đích đã đề ra. Phương pháp
không phải là sự tổng hoà những qui tắc do lý trí của con người tuỳ ý tạo ra,
phương pháp chỉ đúng khi nào nó phản ánh được các qui luật khách quan của
bản thân hiện thực. Nếu không có phương pháp tốt thì nội dung giáo dục sẽ
không thể đến với người học một cách đầy đủ và đúng chiều. Mỗi ngành học,
mỗi môn học đều có phương pháp dạy học riêng, phù hợp với mục tiêu, nội dung
ngành học, môn học, song với đặc thù của môn khoa học Mác- Lênin là mang
tính trừu tượng và khái quát cao thì phương pháp thuyết trình được sử dụng khá
phổ biến và được coi là phương pháp riêng của môn học.
Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy lạp là “Methodos”, có
nghĩa là con đường ngiên cứu, con đường nhận thức để đạt được mục đích. Nh
8
vậy, khi đề cập đến phương pháp là đề cập đến cách thức, con đường mà chủ thể
sử dụng để tác động đến đối tượng nhằm đạt được mục đích đề ra. Trong mọi
lĩnh vực hoạt động của từ lao động sản xuất đến đấu tranh chính trị - xã hội, văn
hoá - giáo dục, con người luôn phải lựa chọn phương pháp để thực hiện được ý
tưởng, mục tiêu đã định.
Ph.Bêcơn, nhà triết học thời kỳ cận đại cho rằng: Phương pháp nh ngọn
đuốc soi đường cho con người đi trong đêm tối. Còn R.Đề các tơ lại đưa ra một
nhận định: Thiếu phương pháp thì người tài cũng lỗi, có phương pháp thì người
quan và chủ quan.
- Phương pháp dạy học là sự thống nhất của cách thức hành động và
phương tiện dạy học.
Trong quá trình dạy học, giáo viên phải có cách thức dạy và học sinh phải có
cách thức học. Cách thức dạy và học hợp thành phương pháp dạy học nhằm giúp cho
thầy và trò hoàn thành các nhiệm vụ dạy học, phù hợp với mục đích đề ra.
Vì vậy, Phương pháp là hệ thống những nguyên tắc đươc rót ra từ tri
thức về các quy luật khách quan để điều chỉnh hoạt động nhận thức và hoạt
động thực tiễn nhằm thực hiện mục tiêu nhất định.
1.1.2. Phương pháp thuyết trình trong dạy học triết học Mác- Lênin.
10
1.1.2.1. Khái niệm
Phương pháp thuyết trình đã ra đời và được sử dụng từ rất sớm trong lịch
sử giáo dục với những tên gọi khác nhau như: phương pháp dùng lời, phương
pháp diễn giảng, phương pháp thuyết trình …Ngày nay phương pháp thuyết trình
vẫn được sử dụng khá phổ biến trong quá trình dạy học. Có nhiều cách hiểu và
định nghĩa khác nhau về phương pháp này.
- Phương pháp thuyết trình là phương pháp giáo viên sử dụng ngôn ngữ và
phi ngôn ngữ để cung cấp cho người học hệ thống thông tin về nội dung học tập,
người học tiếp thu hệ thống thông tin đó từ người dạy và xử lý chóng theo chủ
thể người học và yêu cầu của người học.
- Phương pháp thuyết trình là phương pháp mà ở đó thầy giáo nghiên cứu
tài liệu, chuẩn bị bài giảng và trực tiếp điều khiển thông báo lượng thông tin tri
thức đến học sinh, học sinh tiếp nhận những thông tin đó bằng việc nghe nhìn,
cùng tư duy theo lời giảng của thầy, hiểu, ghi chép và ghi nhí.
- Phương pháp thuyết trình là phương pháp dạy học trong đó giáo viên
dùng lời nói sinh động, gợi cảm, thuyết phục để truyền thụ hệ thống tri thức môn
học cho sinh viên theo chủ đích nhất định, nhờ vậy sinh viên tiếp thu bài giảng
một cách sinh động.
Từ các quan niệm được trình bày ở trên ta có thể hiểu phương pháp thuyết
Ví dô nh các câu chuyện về các nhà tư tưởng, chuyện khoa học hay các
câu chuyện diễn ra trong cuộc sống hàng ngày…để minh hoạ, chứng minh cho
nội dung bài giảng. Cụ thể, khi giảng về quá trình hình thành và phát triển của
triết học Mác, giáo viên có thể kể về tiểu sử của Các Mác để minh hoạ cho bái
giảng : Các Mác sinh ra trong mét gia đình tiểu thủ công ở tỉnh Ranh thuộc Miền
Nam nước Đức. Những ảnh hưởng tốt của gia đình, nhà trường và các quan hệ
xã hội khác đã hình thành và phát triển ở Mác tinh thần nhân đạo chủ nghĩa và
xu hướng tự do. Phẩm chất đạo đức- tinh thần cao đẹp đó không ngừng được bồi
dưỡng đã trở thành định hướng cho cuộc đời ông sau nay , đưa ông đến với chủ
nghĩa cách mạng chân chính. Tuy nhiên cần phải chú ý nội dung câu chuyện phải
phù hợp với nội dung bài giảng kết hợp với lối kể chuyện sinh động của giáo
viên, giúp cho sinh viên tiếp thu bài học một cách nhẹ nhàng, có hiệu quả.
Không được lạm dụng biến giờ học thành giờ kể chuyện, để làm được điều đó
đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cần gia công về nhiều mặt, sao
cho thông qua câu chuyện của giáo viên thì sinh viên có thể tiếp thu bài giảng
một cách sâu sắc, không gò bó. Trong dạy học triết học Mác- Lênin, hình thức
kể chuyện chiếm một tỉ lệ nhỏ, nó thường được sử dụng để minh hoạ cho bài
giảng khi dạy phần lịch sử triết học, lịch sử nghiên cứu và phát triển của một
khái niệm, phạm trù, nguyên lý hay mét qui luật nào đó của triết học Mác -
Lênin.
Hai là: Giảng giải.
Giảng giải cũng là một hình thức của thuyết trình, trong đó giáo viên dùng lời
nói với những luận cứ, số liệu để giải thích, chứng minh, giúp sinh viên hiểu các khái
niệm, phạm trù, quy luật và cách vận dụng chúng trong đời sống hiện thực.
13
Giảng giải thường được sử dụng trong dạy tri thức mới và khó. Vì tri thức
mới bao giờ cũng được xây dựng bằng các khái niệm, phạm trù, quy luật. Khác
với các môn khoa học khác, tri thức của môn triết học Mác- Lênin mang tính trừu
tượng và khái quát cao. Cho nên, sinh viên sẽ không hiểu hoặc hiểu sai nội dung
của môn học nếu như không được sự giảng giải một cách cặn kẽ, rõ ràng của giáo
mình với các luận cứ, sự kiện, tư liệu khoa học, giáo viên chứng minh làm sáng
tỏ nội dung bài học. Khi đó, sinh viên có thể lĩnh hội được nội dung tri thức bài
học một cách có hệ thống, chặt chẽ và sâu sắc, đồng thời qua đó còn rèn luyện
khả năng sử dụng ngôn ngữ của sinh viên.
Tuy nhiên cần phải chú ý:
+ Diễn giải của lý luận chính trị khác với diễn giải của văn học. Giảng văn
học đi theo một hướng khác. Do đặc trưng của văn học là nghệ thuật, là hình
tượng, là sự hư cấu. Cho nên, giảng văn theo hướng tái hiện, liên tưởng, dùng
hình tượng để so sánh, biểu hiện nội dung.
Còn lý luận chính trị, triết học thì đặc trưng kiến thức của nó hoàn toàn
khác. Đây không phải là sự hư cấu, tưởng tượng nữa. Đây là những lý luận được
khái quát từ thực tiễn, nó đã trở thành chân lý khách quan. Cho nên, diễn giảng
theo con đường của lôgic học (tư duy lý tính) bằng cách xác định các luận cứ, sự
kiện, tư liệu để chứng minh cho chủ đề.
15
+ Diễn giải triết học khác với diễn giải của lịch sử.
Giảng lịch sử là tái hiện lịch sử theo các sự kiện nối tiếp nhau theo thời
gian, không gian nh lịch sử thế giới từ cổ đại, trung đại, cận đại và hiện đại. Tái
hiện sự kiện càng phong phó, chi tiết bao nhiêu thì lịch sử càng sinh động, đáng
tin cậy bấy nhiêu.
Nhưng diễn giải triết học lại không phải nh vậy. Tất nhiên các sự kiện lịch
sử là rất quan trọng cho triết học, nhưng giảng triết học không phải đi theo con
đường như sử học mà nó phải đi theo con đường khái quát lịch sử, trên cơ sở của
các tài liệu lịch sử chân thực, tổng kết lịch sử để rót ra bản chất của lịch sử, cuối
cùng rót ra lý luận tổng quát về lịch sử (phương pháp lôgic – lịch sử).
1.1.2.3. Các bước thực hiện phương pháp thuyết trình trong dạy học triết
học Mác- Lênin.
Phương pháp thuyết trình được áp dụng trong dạy học triết học, thường có
ba bước:
Bước 1: Mở đầu
động thực tiễn của mình, người giáo viên chủ động trình bày bài giảng một cách
lưu loát, hấp dẫn, hợp lôgic nhận thức của người học. Có nghĩa là với một thời
gian ngắn, giáo viên có thể truyền đạt một khối lượng thông tin tương đối lớn tới
17
người sinh viên, bởi giáo viên nắm giữ khối lượng kiến thức lớn hơn sinh viên,
có thể giúp sinh viên tiếp thu được tri thức bằng con đường tắt giảm được thời
gian mày mò tìm kiếm. Thông qua đó góp phần truyền tải toàn bộ nội dung tri
thức bài học đến sinh viên. Đó là lượng lớn những tri thức lý luận trừu tượng,
khái quát cao mà bằng phương pháp dạy học khác rất khó thực hiện. Đây cũng
chính là ưu điểm nổi bật của phương pháp thuyết trình.
Bằng phương pháp thuyết trình giáo viên có thể cung cấp cho sinh viên
những thông tin cập nhật mà trong giáo trình, sách giáo khoa chưa có. Những
thông tin trong giáo trình hoặc sách giáo khoa thường lạc hậu hơn so với sự phát
triển của thực tiễn. Hơn nữa, trong thời đại ngày nay, khoa học kỹ thuật, công
nghệ thông tin phát triển nhanh chóng, các vấn đề về chính trị, xã hội đang diễn
ra hết sức sôi động trên phạm vi toàn cầu. Vì vậy, những thông tin người giáo
viên cung cấp cho sinh viên cần phải thường xuyên cập nhật, điều chỉnh và bổ
sung mới.
Khi sử dụng phương pháp thuyết trình, giáo viên tiếp xúc giao lưu trực
tiếp với sinh viên, thái độ làm việc nghiêm túc, say mê khoa học sẽ tạo cho họ
niềm tin khoa học từ những tri thức triết học, hình thành cho sinh viên thế giới
quan khoa học, phương pháp luận biện chứng trong nhận thức và hành động.
Thuyết trình khác đọc hiểu. Qua thuyết trình giáo viên trực tiếp giao lưu với
người học, nhờ vậy giáo viên có thể thay đổi thủ pháp sư phạm, điều chỉnh tài
liệu cho phù hợp trình độ nhận thức của sinh viên, kết hợp khích lệ, động viên
kịp thời và sự say mê, nhiệt tình giảng dạy của giáo viên có vai trò quan trọng
trong việc tích cực hoá hoạt động học và truyền cảm hứng sáng tạo cho sinh
viên. Mặt khác, sự kỳ diệu của ngôn ngữ biểu hiện qua ngữ điệu âm thanh khi
18
giảng của thầy đã lôi cuốn, kích thích sự tập trung chó ý của sinh viên vào bài
lớn, giáo viên không có nhiều thời gian để đối thoại trực tiếp với sinh viên. Vì
vậy, giáo viên thu được rất Ýt ý kiến phản hồi từ phía sinh viên. Điều này làm
cho giáo viên không nắm bắt được tình hình học tập cũng như tâm tư, nguyện
vọng của họ để điều chỉnh hoạt động dạy học. Hoạt động dạy của giáo viên và
hoạt động học của sinh viên sẽ không thống nhất, dẫn đến hiệu quả hoạt động
học tập không cao.
Phương pháp thuyết trình có thể cung cấp một lượng tri thức lớn tới cho
sinh viên, nhưng chính điều này lại dẫn đến hạn chế là tính cá thể thấp. Giáo
viên không thể quan tâm tới tất cả sinh viên, không hiểu được tình hình học tập
cũng như mong muốn của họ trong học tập, nhất là đối với sinh viên kém, từ đó
không phân loại được sinh viên. Vì thế, không tìm ra được biện pháp phù hợp để
nâng cao chất lượng học tập, đặc biệt là trong giảng dạy triết học Mác- Lênin.
Còng nh các phương pháp dạy học khác trong hệ thống các phương pháp
dạy học hiện nay, phương pháp thuyết trình có những ưu và nhược điểm nh đã
nêu trên, xuất phát từ bản thân nó. Những ưu điểm nổi bật mà nó có được là điều
không thể phủ nhận trong dạy học nói chung và trong giảng dạy triết học Mác-
Lênin nói riêng. Vì thế, phương pháp thuyết trình vẫn có một vị trí vô cùng quan
trọng trong hệ thống các phương pháp dạy học, điều đó khẳng định vai trò của
20
phương pháp thuyết trình là khó có thể thay thế trong hoạt động sư phạm cho dù
lý luận dạy học có phát triển đến đâu đi nữa.Vấn đề đặt ra ở đây là cần phải đổi
mới phương pháp thuyết trình để nó tích cực hơn phát triển, hiện đại hơn phù
hợp với yêu cầu của thời đại mới.
1.1.3. Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học triết học Mác-
Lênin
Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học hiện nay thì cần có quan
niệm đúng đắn về dạy tốt. Muốn dạy tốt thì người thầy phải có phương pháp dạy
học phù hợp với nội dung môn học. Đối với người thầy, dạy tốt không chỉ là
trình độ nghề nghiệp mà còn là lương tâm danh dự nhà giáo. Đối với người học
điều mà họ mong mỏi là có thầy dạy tốt để giúp họ học tốt. Vì vậy , đổi mới
thức nẩy sinh ở con người khi họ gặp những tình huống có vấn đề mà họ phải
giải quyết, bằng tri thức họ đã có trước đây không thể giải quyết được, phải tìm
cách thức hành động mới. Phương pháp nêu vấn đề có những đặc trưng cơ bản
sau :
Một là: Giáo viên đặt ra trước sinh viên những bài toán nhận thức có chứa
đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết.
Hai là: Sinh viên tiếp nhận mâu thuẫn của bài toán nhận thức (Ơrixtic)
như là mâu thuẫn trong nội tâm của mình phải giải quyết.
22
Ba là: Thông qua quá trình giải quyết bài toán nhận thức, sinh viên lĩnh hội
được nội dung và cách thức giải quyết một cách tự giác, tích cực và hứng thú.
Bài toán nhận thức đó là nhiệm vụ nhận thức đặt ra trước sinh viên, nó đòi
hỏi phải có sự suy nghĩ độc lập, sáng tạo. Sau khi giải quyết được nhiệm vụ nhận
thức đó, sinh viên sẽ có kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mới.
- Các bước của phương pháp nêu vấn đề trong dạy học triết học Mác-
Lênin: Trong dạy học triết học Mác-Lênin việc kết hợp phương pháp thuyết trình
với phương pháp nêu vấn đề được chia làm ba bước :
Bước 1: Xây dựng tình huống có vấn đề trong thuyết trình.
Xây dựng tình huống có vấn đề trong thuyết trình khi giảng dạy triết học Mác-
Lênin được coi là bước hết sức quan trọng, vì nó định hướng giúp cho sinh viên ý
thức được nhiệm vụ học tập của mình, tạo ra tiền đề ban đầu kích thích hứng thú học
tập cho sinh viên. Muốn cho tình huống có vấn đề đặt ra có sức thuyết phục đòi hỏi
người giáo viên phải có sự kết hợp chặt chẽ kiến thức triết học với các môn khoa học
khác như chủ nghĩa xã hội khoa học, tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử Đảng…đồng
thời phải liên hệ và vận dụng tình hình thực tiễn đang diễn ra.
Bước 2: Giải quyết vấn đề trong thuyết trình.
Ở bước này đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn sinh viên giải quyết tình
huống có vấn đề đã được đặt ra ở trên. Sau khi đã nắm được tình huống có vấn
đề yêu cầu sinh viên phải thu thập những thông tin có liên quan đến vấn đề, sử
dụng vốn tri thức đã biết làm tiền đề cho lượng tri thức mới. Đây là bước quan
trạng thái luôn có những thắc mắc cần phải giải quyết. Sự kết hợp này làm tăng
thêm sự hấp dẫn của bài thuyết trình, tạo nên sự chú ý, kích thích người học tự
tìm tòi tri thức để giải quyết mâu thuẫn trong nhận thức của bản thân và cũng
nhờ đó khắc phục được những hạn chế của bài thuyết trình.
Khi sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học triết học Mác-
Lênin, giáo viên cũng phải sử dụng phương pháp thuyết trình. Khi đó thuyết
trình có giá trị như một công cụ để chuyển tải thông tin giữa thầy với trò từ chỗ
chưa có nhu cầu tìm kiếm tri thức đến có nhu cầu rồi gặp phải những mâu thuẫn
nội tại trong nhận thức của bản thân và sau đó thì nhận thức ra vấn đề học tập.
Để giải quyết vấn đề, sinh viên phải huy động hết mọi khả năng về kiến thức, kỹ
năng, kinh nghiệm bản thân kết hợp với sự giúp đỡ tích cực của giáo viên, của
bạn với những gợi ý, nhắc lại, liên kết, lôgic hoá các kiến thức đã có với vấn đề
học tập trong mối liên hệ khách quan giữa chúng, nhờ đó sinh viên tiếp thu được
tri thức của bài học. Như vậy, việc chuyển bài toán nhận thức vào trong nhận
thức của người học, giúp người học giải quyết mâu thuẫn trong nhận thức và tiếp
thu tri thức trong bài học đòi hỏi giáo viên phải có những thủ pháp, những công
cụ sư phạm hữu hiệu, tiện dụng, chủ yếu được thực hiện bằng phương pháp
thuyết trình.
Thứ hai: Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại
trong dạy học triết học Mác- Lênin.
- Phương pháp đàm thoại
25
Copyright: Tài liệu đại học ©