PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ
I . Lí do chọn đề tài
Trong quá trình dạy học, phương pháp là một bộ phận quan trọng. Lựa
chọn, sử dụng phương pháp dạy học tốt nhất với từng phân môn sẽ đạt được
mục đích của việc dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề chúng ta
đang quan tâm. Việc đổi mới phải đồng bộ: Nội dung, mục đích, hình thức,
phương tiện dạy học. Trong đó, quan hệ giữa mục tiêu và phương pháp là cơ
bản. Dạy học phải phù hợp với mục tiêu và nội dung. Ngược lại, phương pháp
dạy học có ảnh hưởng tích cực tới nội dung và mục đích dạy học. Hiện nay,
phương pháp dạy học tích cực được coi là một trong những phương pháp tiến
bộ.
Phân môn Đọc thêm được coi là dạng đặc biệt của Đọc văn. Mục đích của
giờ Đọc thêm là bổ sung kiến thức cho một thể loại văn học trong một giai đoạn
văn học cụ thể. Rèn luyện khả năng nghiên cứu độc lập của học sinh. Tiết Đọc
thêm thường đi kèm cuối giờ của tiết Đọc văn hoặc một tiết 45 phút có thể đọc
từ 2 đến 3 văn bản. Nhưng cũng cần lưu ý số lượng văn bản đọc thêm tương đối
lớn. Cụ thể : khối 10 chương trình cơ bản có 12 văn bản , chương trình nâng cao
19 văn bản; khối 11 chương trình cơ bản có 15 văn bản , chương trình nâng cao
có 19 văn bản; khối 12 chương trình cơ bản 11 văn bản, chương trình nâng cao
có 13 văn bản. Thời gian để tìm hiểu về một văn bản tối thiểu là 45 phút. Bên
cạnh đó văn bản Đọc thêm chiếm lượng thời gian khiêm tốn(15 phút, 20 phút
hoặc 25 phút cho một văn bản. Rất ít văn bản chiếm thời lượng 45 phút). Hơn
nữa, việc Đọc thêm ít liên quan tới đề thi trong các kì thi. Học sinh chưa thực sự
quan tâm , chưa thấy hết tầm quan trọng của việc bổ sung kiến thức từ các văn
bản Đọc thêm ấy. Đối với giáo viên, giờ Đọc thêm chưa được đầu tư nghiên cứu
so với giờ Đọc văn vì thế dễ thực hiện qua loa.
Với giờ Đọc thêm, giáo viên thường lựa chọn phương pháp thuyết trình
tránh mất thời gian. Ngược lại, khả năng chủ động của học sinh, tự rèn luyện
việc độc lập nghiên cứu khám phá còn rất hạn chế. Từ đó dễ nảy sinh tâm lí ỷ
lại, cho qua những văn bản Đọc thêm.
Vì những lí do trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài “Một vài kinh nghiệm

Nghiên cứu hệ thống hoá được khái niệm, cơ sở khoa học và thực tiễn về
thiết kế giờ đọc thêm theo phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh yếu
kém.
Xây dựng quy trình tổ chức hoạt động phương pháp tích cực, vận dụng
sáng tạo thiết kế một số giờ học.PHẦN B: NỘI DUNG ĐỀ TÀI
2
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1. Lý luận chung về tính tích cực của học sinh trong giờ Đọc thêm
1.1 Một số khái niệm cơ bản
1.1.1 Phương pháp dạy học
Có nhiều định nghĩa khác nhau về phương pháp dạy học, mỗi định nghĩa nhấn
mạnh một vài khía cạnh nào đó. Tuy nhiên ở mỗi giai đoạn lịch sử có thể hiểu
khái niệm trên khác nhau. Trong giai đoạn hiện nay toàn ngành giáo dục đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh
thì phương pháp dạy học được hiểu là cách thức hoạt động của giáo viên trong
việc chỉ đạo tổ chức các hoạt động học tập giúp học sinh chủ động nắm vững
kiến thức chiếm lĩnh nội dụng học tập.
1.1.2 Phương pháp tích cực
Là cách gọi tắt của phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực
chủ động của người học. Phương pháp dạy học tích cực là cách dạy hướng tới
việc học tập chủ động chống lại thói quen học tập thụ động. Phương pháp này
đòi hỏi phát huy tính tích cực của cả người dạy và người học.
2 . Mục đích, ý nghĩa , yêu cầu của việc sử dụng phương pháp tích cực
2.1 Mục đích
Thành công của giờ Đọc thêm phụ thuộc rất lớn vào hứng thú nhận thức,
hứng thú nghiên cứu, so sánh với các văn bản đã học, hướng tới sự tự giác và
độc lập sáng tạo trong học tập.

Thực chất chúng ta đã sử dụng phương pháp tích cực trong dạy văn. Người
thầy thường phát vấn trong giờ học, cho học sinh luyện tập cuối giờ học và một
số hoạt động khác. Như thế dạy học tích cực là sử dụng các phương pháp không
quá xa lạ với giáo viên, phát triển những mặt tích cực trong hệ thống các phương
pháp đã quen thuộc.
1.2. Một số phương pháp dạy học tích cực
1.2.1.Vấn đáp tìm tòi
a. Lý thuyết
- Vấn đáp (đàm thoại): Là phương pháp trong đó GV đặt ra một hệ thống câu
hỏi để HS tranh luận trả lời. Qua hệ thống hỏi đáp HS lĩnh hội được nội dung.
Phân biệt các câu hỏi vấn đáp sau:
+ Vấn đáp tái hiện: GV đặt câu hỏi với yêu cầu HS nhớ lại kiến thức đã học
dựa vào trí nhớ . Loại câu hỏi này thường được sử dụng để liên hệ giữa kiến
thức cũ và kiến thức sắp học. Hoặc được sử dụng khi cần củng cố kiến thức mới
học. Đối với tiết Đọc thêm đây chính là câu hỏi đối chiếu so sánh các văn bản
trong giờ Đọc văn với các văn bản trong giờ Đọc thêm. Muốn so sánh được,
giáo viên cần gợi lại những đặc điểm về nội dung, nghệ thuật, của các văn bản
trước đó ở cùng một tác giả.
VD: tiết 11 đọc thêm bài Khóc Dương Khuê – Nguyễn Khuyến cần có câu
hỏi tái hiện : Cho biết đặc điểm thơ Nguyễn Khuyến ? ( học sinh trả lời) : Thơ
trữ tình Nguyễn Khuyến sâu sắc và lắng đọng, thơ trào phúng thâm thúy). GV
dẫn dắt đến đặc điểm trên trong bài Khóc Dương Khuê : Tiếng khóc bạn sâu
sắc…
4
+ Vấn đáp giải thích minh họa: nhằm làm sáng tỏ một vấn đề nào đó. GV lần
lượt đưa ra những câu hỏi kèm theo những VD minh họa để giúp cho HS dễ
hiểu, dễ nhớ. Phương pháp này được áp dụng có hiệu quả trong một số trường
hợp, như khi GV biểu diễn bằng phương diện trực quan.
VD: Giải thích minh họa từ ngữ khó, một nội dung phức tạp. Trong văn bản
Khóc Dương Khuê có câu: biết thôi, thôi thế thì thôi mới là, GV cần giải thích

5
Câu 5 : Hãy xác định sắc thái giọng điệu ẩn chứa trong hai câu 7 – 8? Qua
giọng điệu của hai câu này cũng như của cả bài thơ, ta có thể hiểu được gì về nỗi
lòng tác giả ?
Câu 6 : Phát biểu suy nghĩ của anh ( chị ) về thái độ danh dự và tâm sự lo nước
thương đời của nhà thơ được biểu lộ trong tác phẩm?
b. Nguyên tắc sử dụng phương pháp vấn đáp trong giờ Đọc thêm
- Các câu hỏi trong giờ đọc văn phải đảm bảo tính hệ thống. Có nghĩa là các câu
hỏi phải được sắp xếp logíc hướng HS tới đích tìm hiểu giá trị văn bản.
- Sử dụng phương pháp trên phải đảm bảo tính hiệu quả. Tức là các câu hỏi phải
đạt yêu cầu cao về mặt nhận thức.
- Phương pháp trên phải đảm bảo tính thực tiễn, phù hợp với trình độ từng đối
tượng HS, phù hợp với thời gian cho phép của từng bài học.
- Nguyên tắc quan trọng nhất cần quan tâm đến mục đích của giờ Đọc thêm là
mở rộng kiến thức, nâng cao khả năng độc lập nghiên cứu của HS. Để phát triển
trí thông minh sáng tạo của học sinh cần có nhiều câu hỏi gợi mở, yêu cầu cao
về nhận thức. Đồng thời luôn chú ý loại câu hỏi so sánh giữa kiến thức đã có với
kiến thức ở bài Đọc thêm.
1.2.2. Dạy học giải quyết nêu vấn đề
a.Về mặt lý thuyết
Giáo viên đặt ra những vấn đề có liên quan trực tiếp đến bài học và học sinh
giải quyết từng vấn đề một. Cuối cùng tổng hợp thành hệ thống kiến thức của
mình. Phương pháp này dạy cho học sinh có khả năng thích ứng trong mọi hoàn
cảnh. Không dừng lại ở đó, phương pháp này đòi hỏi học sinh tự biết phát hiện
vấn đề, tự giải quyết. Như vậy học sinh đã rèn được năng lực, phát hiện những
vấn đề nảy sinh trong thực tiễn, biết giải quyết hợp lý những vấn đề được đặt ra.
b. Nguyên tắc sử dụng
- Giáo viên tạo tình huống có vấn đề và những vấn đề này phải liên quan trực
tiếp đến bài học.
- Khi giải quyết vấn đề, học sinh biết giải quyết vấn đề ấy một cách có hệ

- Học sinh biết tự nghiên cứu khám phá văn bản.
Bước 2 : Nêu vấn đề cần giải quyết. Giáo viên sử dụng phương pháp phát vấn
và tạo dựng tình huống, hướng tới mục tiêu bài học. Cụ thể như sau:
7
Bước 2 : Nêu các
vấn đề cần giải
quyết
Giáo viên cung cấp
thông tin tạo tình
huống,hướng tới giá
trị văn bản.
1. Tập thơ Từ ấy được chia làm mấy phần ?( Học sinh trả lời : Theo phần
tiểu dẫn trong sách giáo khoa, tập thơ Từ ấy chia làm 3 phần: Máu lửa, Xiềng
xích, Giải phóng.)
- Giáo viên bổ sung định hướng : Chúng ta đã làm quen với bài thơ Từ ấy trong
phần Máu lửa và bài thơ Nhớ đồng trích từ phần Xiềng xích của tập thơ. Bài thơ
được viết tại nhà lao Thừa Thiên khi Tố Hữu bị bắt giam ở đây vào tháng 7 năm
1939.
2. Bài thơ Từ ấy thể hiện cảm xúc tâm trạng nào của tác giả? Tâm trạng
ấy có gì khác với tâm trạng trong bài thơ Nhớ đồng? ( Học sinh trả lời: Từ ấy
là tiếng ca reo vui của tâm hồn người thanh niên tìm được lý tưởng cách mạng.
Bài thơ Nhớ đồng lại là cảm xúc nhớ đồng quê cảnh vật, con người, đồng bào,
đồng chí của người chiễn sĩ cộng sản trong những ngày đầu bị bắt giam ở nhà
lao Thừa Thiên.)
- Giáo viên định hướng : đọc bài thơ chúng ta thấy nhan đề bài thơ là Nhớ đồng
đã nói rõ cảm xúc ấy. Nhớ đồng đâu chỉ là nhớ cảnh đồng quê mà đó là quê
hương, là con người, là thế giới ngoài tù, là giọng ca điệu hò xứ Huế, là người
mẹ già đơn chiếc.
3. Bài thơ điệp nhiều lần câu thơ nào? ( Học sinh trả lời) :
Gì sâu bằng những trưa thương nhớ.( câu 1, câu 21)

cho đọc hiểu một
văn bản.
Từ 15 phút đến 45 phút Từ 45 đến 135 phút
Mục đích
- Phần đọc thêm là bổ sung
kiến thức mở rộng nâng cao
vấn đề cho văn bản Đọc văn
trước đó.
- Học sinh bước đầu biết
nghiên cứu ứng dụng từ một
văn bản cùng một tác giả,
hoặc cùng một đề tài, cùng
một xu hướng văn học,…
- Tìm hiểu những giá trị văn
bản đối với những văn bản
tiêu biểu cho một giai đoạn
văn học, một tác gia văn học,
một thể loại,
- Học sinh đọc hiểu có định
hướng dẫn dắt của giáo viên
trong thời gian trên lớp,
Phương pháp
Giáo viên hướng dẫn và học
sinh chủ yếu là tự nghiên
cứu ngoài thời gian trên lớp.
Sử dụng tất cả các phương
pháp tích cực trong thời gian
trên lớp.
- Vì những đặc trưng riêng trên, giờ Đọc thêm cũng cần được kiểm tra đánh giá
trong các bài kiểm tra chính khóa. Ví dụ: Kiểm tra bài thơ Từ ấy cũng cần thêm

1. Giáo viên
1.1. Dự kiến biện pháp tổ chức học sinh hoạt động cảm thụ tác phẩm
- Phương pháp đọc hiểu, đọc diễn cảm, kết hợp phân tích, giảng bình, so sánh,
nêu vấn đề bằng hệ thống câu hỏi gợi mở.
- Trao đổi thảo luận, kích thích sự sáng tạo của học sinh.
- Tích hợp phân môn Làm văn, Tiếng Việt, Đọc văn
1.2. Phương tiện
- SGK, giáo án, đọc tài liệu tham khảo.
2. Học sinh
- HS chủ động tìm hiểu bài qua hệ thống câu hỏi SGK Trang 32
C. Tiến trình bài giảng
1. Ổn định tổ chức ( 1 phút ).
2. Kiểm tra bài cũ ( sử dụng phương pháp vấn đáp tái hiện) (1 phút)
Đọc bài thơ câu cá mùa thu và nêu cảm nhận về vẻ đẹp bức tranh thu qua cái
nhìn của nhà thơ Nguyễn Khuyến?
3.Bài mới :
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung kiến thức cần đạt
10
1. Căn cứ vào phần tiểu dẫn em hãy
nêu văn tắt hoàn cảnh sáng tác bài
thơ?( HS trả lời)
2. Hãy đọc bài thơ, nhận xét về thể
thơ và giọng điệu của bài thơ? ( HS trả
lời : Thể thơ song thất lục bát. Giọng thơ
đau đớn xót xa nuối tiếc)
3. Bài thơ chia làm mấy đoạn ? Nội
dung của từng đoạn ?
- HS trả lời theo nhiều cách.
- GV định hướng:
+ Đoạn 1: (hai câu mở đầu) Nỗi đau ban

11
rồi để tránh đi những đau thương mất
mát. Đồng thời 4 hư từ Thôi, đã , thôi,
rồi vốn vô cảm trước nỗi đau của bạn
mà thành nỗi đau cảm xúc.
- GV yêu cầu học sinh tìm hiểu tiếp ở
nhà giá trị biểu cảm của hai từ láy diễn
tả tâm trạng.
5. Sau giây phút bàng hoàng, nhà thơ
trấn tĩnh hồi tưởng kỉ niệm gắn bó
giữa hai người. Nhà thơ đã dùng thủ
pháp nghệ thuật gì để nói về những kỉ
niệm ấy?
HS trả lời : liệt kê.
6. Nhà thơ có liệt kê kỉ niệm ấy một
cách khô khan không?
GV yêu cầu học sinh tìm hiểu về các từ
Duyên trời, ăm ắp, róc rách,… có ý
nghĩa gì trong lời kể về kỉ niệm ( bài tập
về nhà)
7. Kỉ niệm gần nhất của hai người ba
năm về trước là gì?
HS nêu kỉ niệm hai người gặp gỡ nhau
tay bắt mặt mừng(dẫn chứng SGK
Trang 32)
8. Sau khi thăm bạn về nhà thơ vui
mừng. Vì sao?
( đây là câu hỏi khó, tạo tình huống cho
học sinh phát hiện, GV yêu cầu học sinh
suy nghĩ và làm bài ở nhà. Tiết học sau

10. Có ý kiến cho rằng hai câu thơ
cuối là con mắt, là trái tim của nhà
thơ dành cho Dương Khuê. Ý kiến
của em như thế nào?
HS có thể cảm thụ theo nhiều hướng.
GV gợi ý.
* Đối với giờ Đọc thêm nên tổng kết
bằng câu hỏi luyện tập. Cụ thể :
Hãy khoanh vào đáp án đúng.
1. Nội dung bài thơ :
A. Tiếng khóc cao cả giữa cuộc đời đau
buồn.
B. Tình bạn cao cả.
C. Tình cảm chân thành sâu sắc của
Nguyễn Khuyến với bạn.
D. đáp án A , B, C.
2. Nghệ thuật bài thơ:
A. trữ tình sâu lắng.
B. Giọng điệu bi ai.
C. Từ ngữ chân thực, gợi cảm.
D. đáp án A, B ,C.
* Câu hỏi kiểm tra đánh giá thường
xuyên ở tiết sau:
4. Tiếng khóc bạn.
- Tiếng khóc của người già.
- Nước mắt chảy ngược vào tim kết
thành mối sầu.
III. Tổng kết ( 1 phút)
13
Qua một số bài thơ của Nguyễn

+ Số HS đạt điểm khá: 44.4%
+ Số HS đạt điểm TB: 42.2 %
+Số HS đạt điểm yếu: 4.4%
HS hiểu bài có kiến thức về tác phẩm. Bài học đã đạt mục tiêu. Các phương
pháp ứng dụng phù hợp.
14
Bảng kết quả của 43 HS lớp 11B6 làm bài kiểm tra trắc nghiệm
Loại điểm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Số HS lớp
11B6 đạt điểm
10 5 15 3 5 5
% 23.2 11.6 34.9 7.0 11.6 11.6
Căn cứ vào bảng điểm trên chúng ta nhận thấy
+ Số HS đạt điểm giỏi : 23.2%
+ Số HS đạt điểm khá : 41.9%
+ Số HS đạt điểm TB : 34.8 %
HS hiểu bài có kiến thức về tác phẩm. Bài học đã đạt mục tiêu. Các phương
pháp ứng dụng phù hợp.
2. Nhận xét: Căn cứ vào 2 bảng tổng hợp điểm trắc nghiệm của HS có thể rút
ra nhận xét sau:
- dạy học theo phương pháp tích cực trong giờ đọc thêm, HS hiểu bài nắm được
kiến thức cơ bản, biết so sánh đối chiếu với văn bản đã học trước đó. Đồng thời
bước đầu biết tự nghiên cứu tìm hiểu văn bản.
- Mức độ kiến thức sâu phủ diện rộng vì các em chủ động tìm đến với kiến thức
mới, bài đọc thêm bổ sung những kiến thức đã học ở tiết trước.
3. Ý kiến của GV và thái độ của HS trong giờ học
- ý kiến của GV dạy môn văn: Dạy phân môn Đọc thêm theo phương pháp tích
cực GV cần có những sáng tạo trong các tình huống khác nhau.
- ý kiến của HS :
+ HS thích thú với môn học, không còn tâm lí bị áp đặt, gò bó.

Thanh Hóa, ngày 15 tháng 5 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác
Người viết
Đào Thị Nguyên
Phụ Lục
Phân phối chương trình Ngữ Văn 10 ban cơ bản phân môn Đọc thêm
16
Tiết học Thời gian Tên bài
28 15 phút Lời tiễn dặn
42 15 phút Vận Nước - Đỗ Pháp Thuận
15 phút Cáo bệnh bảo mọi người - Mãn Giác
15 phút Hứng trở về - Nguyễn Trung Ngạn
47 15 phút Lầu Hoàng Hạc - Thôi Hiệu
15 phút Nỗi Oán của người phòng khuê - Vương Xương
Linh
15 phút Khe chim kêu - Vương Duy
63 45 phút Tựa trích diễm thi tập- Hoàng Đức Lương
65 25 phút
20 phút
Thái Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn
Trần Thái Sư Trần Thủ Độ - Ngô Sỹ Liên
75 20 phút Tào Tháo uống rượu luận anh hùng (Trích Tam
Quốc Diễn Nghĩa- La Quán Trung.
86 45 phút Thề Nguyền ( Truyện Kiều ) - Nguyễn Du
Phân phối chương trình Ngữ Văn 11 ban cơ bản phân môn Đọc thêm
Tiết Thời gian Tên bài
11 25 phút Khóc Dương Khuê - Nguyễn Khuyến
20 phút Vịnh Khoa thi hương - Trần Tế Xương
17 25 phút Bài ca phong cảnh Hương Sơn - Chu Mạnh Trinh