MỘT VÀI KINH NGHIỆM
KHI SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG CÓ VẤN ĐỀ
TRONG DẠY HỌC GDCD Ở TRƯỜNG THPT
A/ PHẦN MỞ ĐẦU
Môn Giáo dục công dân (GDCD) giữ vai trò quan trọng và trực tiếp trong
việc giáo dục học sinh ý thức và hình thành phát triển nhân cách con người toàn
diện. Tuy nhiên thực trạng hiện nay đa số học sinh ngại học môn GDCD vì coi đây
là môn phụ, không phục vụ cho việc thi tốt nghiệp và Đại học, Cao đẳng. Từ quan
niệm đó nên các em chỉ học một cách đối phó, qua loa, xem nhẹ bộ môn đang diễn
ra phổ biến và trở thành thực trạng chung. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình
trạng đó.
Thứ nhất: Nội dung, chương trình môn GDCD khô khan, nhiều kiến thức trừu
tượng dẫn đến học sinh khó hiểu, khó tiếp thu vì vậy không gây được sự hứng thú
đối với người học.
Thứ hai: Cơ chế thi trường đã len lỏi vào trong nhận thức của các em học sinh
và gia đình chỉ tập trung đầu tư vào các môn thi Đại học. Các em xem nhẹ môn
GDCD, đến lớp chỉ học qua loa, học một cách đối phó. Bên cạnh đấy bản thân một
số giáo viên dạy môn GDCD còn xem nhẹ môn của mình, coi là môn phụ, không
có hứng thú trong giảng dạy, ít đầu tư vào chuyên môn. Đến lớp chỉ truyền thụ
những kiến thức có sẵn trong sách giáo khoa, nặng về phương pháp dạy học truyền
thống, ít đổi mới phương pháp dạy học dẫn đến tiết học khô khan, học sinh dễ
nhàm chán và ngại học. Vì vậy, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, để học
sinh đóng vai trò trung tâm trong các tiết học đòi hỏi mối giáo viên dạy môn
GDCD cần phải đổi mới phương pháp dạy học.
Quá trình dạy học môn GDCD là quá trình học sinh được cuốn hút vào các
hoạt động do giáo viên thiết kế, tổ chức và chỉ đạo, để thông qua đó, học sinh có
1
thể tự khám phá và chiếm lĩnh tri thức. Trong quá trình dạy học, giáo viên phải huy
động, khai thác tối đa năng lực tư duy cho học sinh, tạo cơ hội và động viên,
khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình về vấn đề đang học. Để
làm được điều đó, ngoài các phương pháp như: Đàm thoại, vấn đáp, nêu vấn đề,

- Tình huống phải được kết thúc bằng một loạt các vấn đề hoặc câu hỏi như: Bạn
nghĩ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Bạn sẽ làm gì nếu bạn là nhân vật A? Nhân vật
B? Vấn đề này có thể đã được ngăn chặn như thế nào? Lúc này cần phải làm gì
để hạn chế tính trầm trọng của vấn đề?
- Vấn đề trả lời các câu hỏi này phải được dùng để khái quát một tình huống rộng
hơn, khái quát hơn.
- Tình huống cần liên hệ với kinh nghiệm hiện tại cũng như tình huống cuộc sống,
nghề nghiệp trong tương lai của người học.
- Tình huống có thể diễn giải theo cách nhìn của người học và để mở nhiều hướng
giải quyết.
- Tình huống cần chứa đựng mâu thuẫn, vấn đề và có thể có liên quan đến nhiều
phương diện.
- Tình huống cần vừa sức với học sinh và có thể giải quyết trong điều kiện cụ thể.
- Tình huống cần có nhiều cách giải quyết khác nhau. Trong việc giải quyết các
tình huống thực tiễn, không phải bao giờ cũng có những giải pháp duy nhất đúng.
- Đôi khi, nghiên cứu tình huống có thể được thực hiện trên video hay một băng
đĩa mà không phải dựa trên dạng chữ viết.
II. THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG CÓ VẤN ĐỀ
TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THPT BA ĐÌNH
3
Trong khuôn khổ của sáng kiến kinh nghiệm, tôi chỉ nêu lên thực tiễn áp
dụng ở Bài 2 và Bài 6 của chương trình GDCD lớp 12 - THPT.
1. Nội dung
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên có thể sử dụng rất nhiều phương pháp
khác nhau. Tuy nhiên vấn đề là dùng phương pháp nào đem lại hiệu quả giảng dạy
tối ưu, học sinh chiếm lĩnh tri thức nhanh nhất và khắc sâu kiến thức nhất. Thông
thường khi giảng bài này giáo viên thường đưa ra các tình huống liên quan đến bài
học, giáo viên phân tích tình huống và giảng giải sau đó yêu cầu học sinh rút ra
kiến thức cơ bản của bài học. Nhưng nếu các đơn vị kiến thức trong bài đều sử
dụng một phương pháp thì tiết học sẽ trở nên nhàm chán, không kích thích được sự

Ví dụ: Khi dạy Bài: Công dân với các quyền tự do cơ bản. Giáo viên phân công
cho mỗi nhóm 1 tình huống được chuẩn bị sẵn ở nhà. Giáo viên chia lớp thành 5
nhóm ứng với mỗi đơn vị kiến thức trong bài học
Nhóm 1: Chuẩn bị một tình huống về hành vi vi phạm quyền bất khả xâm
phạm về thân thể của công dân. Giải thích vì sao em cho là vi phạm ?
Nhóm 2: Chuẩn bị một tình huống về hành vi vi phạm quyền được pháp luật
bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của công dân. Giải thích vì
sao em cho là vi phạm ?
Nhóm 3: Chuẩn bị một tình huống về hành vi vi phạm quyền bất khả xâm
phạm về chỗ ở của công dân. Giải thích vì sao em cho là vi phạm ?
Nhóm 4: Chuẩn bị một tình huống về hành vi vi phạm quyền được bảo đảm an
toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của công dân. Giải thích vì sao em cho là
vi phạm ?
Nhóm 5: Chuẩn bị một tình huống về hành vi vi phạm quyền tự do ngôn luận
của công dân. Giải thích vì sao em cho là vi phạm ?
5
Như vậy với yêu cầu trên học sinh sẽ phải dành thời gian chuẩn bị trước ở nhà.
Tư liệu tham khảo có thể là sách báo, Iternet, hay có thể lấy những tình huống mà
các em đã bắt gặp trong cuộc sống. Học sinh sẽ chủ động làm việc theo nhóm. Kết
quả chuẩn bị bài của mỗi nhóm sẽ được giáo viên phân tích, đánh giá và cộng vào
điểm miệng nhằm động viên khích lệ tinh thần học tập của các em. Khi giảng tới
mỗi phần kiến thức đó, học sinh đại diện cho nhóm mình trình bày trước lớp kết
quả chuẩn bị bài của nhóm mình. Sau đó giáo viên sẽ phân tích, giảng giải và yêu
cầu học sinh rút ra nội dung chính của bài học.
Bản thân tôi đã áp dụng phương pháp này khi giảng dạy ở một số lớp và kết quả là
các nhóm đều đưa ra được các tình huống phù hợp với nội dung, ví dụ khi giảng dạy ở
lớp 12K.
* Tình huống của nhóm 1: “Do nghi ngờ An lấy cắp xe máy của mình nên Minh
đã trình báo với công an xã yêu cầu giải quyết. Dựa vào lời khai của Minh nên
công an xã đã ngay lập tức bắt An”.

Tài không thấy đứa nào chạy vào đây nên không đồng ý cho hai người vào nhà.
Nhưng hai người cứ xông vào nhà ông Tài khám xét khắp nơi trong nhà.
Trong tình huống trên, hai người đàn ông đã vi phạm pháp luật. Vì pháp luật
quy định không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác nếu như không được người
đó đồng ý. Chỉ trong những trường hợp được pháp luật cho phép và phải có quyết
định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mới được khám xét chỗ ở của một
người.
Như vậy, qua việc tự tạo ra các tình huống ta thấy rõ sự hứng thú của học sinh
trong việc vận dụng kiến thức vào việc giải quyết vấn đề thực tiễn. Đây là một
phương pháp rất hiệu quả trong vấn đề giảng dạy. Qua đó, học sinh không những
7
tìm ra được mối liên hệ giữa lí luận và thực tiễn mà còn tăng thêm tính chủ động,
sự tìm tòi, khám phá nhằm lĩnh hội tri thức một cách hiệu quả nhất.
Bên cạnh việc tự tạo ra tình huống và giải quyết tình huống của nhóm mình thì
mỗi nhóm có thể tham gia giải quyết tình huống với các nhóm còn lai bằng việc bổ
sung những vấn đề còn thiếu. Như vậy tất cả các nhóm có thể tham gia được công
việc một cách hiệu quả nhất.
2. Cách thức tổ chức thực hiện
Sự thành công của một tiết học phần lớn phụ thuộc vào phương pháp giảng dạy
của giáo viên và việc tích cực tiếp thu bài của học sinh, tuy nhiên không thể không
kể đến cách thức tổ chức lớp học của giáo viên.Vậy khi sử dụng phương pháp tình
huống ta phải tổ chức lớp học như thế nào để đem lại hiệu quả.
Quy định về các nguyên tắc thực hiện cho học sinh . Một lớp học không phải
tất cả học sinh đều có ý thức tự giác trong học tập nên nếu không quy định nguyên
tắc thực hiện thì những học sinh không tự giác sẽ không làm việc. Chính vì vậy
trong các giờ áp dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy tôi luôn phải đề ra
các quy định cho các nhóm cụ thể là: Tất cả học sinh phải tham gia cùng với nhóm.
Nếu là tình huống được giao chuẩn bị tại nhà thì một bạn đọc tình huống, bạn khác
chỉ ra lý do chọn tình huống trên, các bạn khác giải quyết tình huống. Giáo viên sẽ
hỏi bất cứ lúc nào và hỏi bất kì học sinh nào, nếu học sinh trong nhóm đó không trả

phải thường xuyên thu thập các thông tin trên báo chí, phương tiện thông tin đại
chúng hay ở ngay địa phương mình sinh sống nhưng cần điều chỉnh để phù hợp với
nội dung bài học.
Thứ hai, nguồn cung cấp tình huống đa dạng phong phú phải kể đến học
sinh. Học sinh có thể đưa ra được những tình huống sát thực với thực tế và giáo
viên cần điều chỉnh cho phù hợp. Nếu là tình huống hay, giáo viên nên cộng điểm
9
cho học sinh để khuyến khích, động viên kịp thời nhằm phát huy được tính tích
cực của học sinh.
Thứ ba, phải xây dựng được các tình huống gắn với thực tiễn để học sinh
thảo luận, từ đó học sinh nêu lên kiến thức một cách tự nhiên mà không lệ thuộc
vào sách giáo khoa
Thứ tư, cho học sinh thảo luận để tạo ra các tình huống liên quan đến nội
dung bài học nhằm rèn luyện kĩ năng vận dụng các kiến thức đã học vào giải quyết
các vấn đề thực tiễn.
Cuối cùng, sau khi học sinh đưa ra các tình huống, giáo viên yêu cầu học
sinh nghiêm túc thảo luận tình huống mình nêu, các nhóm khác theo dõi, bổ sung.
Kết quả trình bày tình huống phải được giáo viên nhận xét, đánh giá (có thể cho
điểm hoặc không). Đồng thời, phải rút kinh nghiệm về tinh thần, thái độ làm việc
của từng nhóm, từng thành viên.
C/ KẾT LUẬN
Qua thực tiễn cùng với một số kinh nghiệm tích lũy được trong suốt quá
trình giảng dạy, bản thân tôi đã bước đầu thu nhận được những kết quả đáng
mừng từ việc vận dụng một cách linh hoạt phương pháp tình huống theo cách
riêng của mình khi giảng dạy một số bài trong chương trinh GDCD lớp 12
Bằng việc tự nghiên cứu chuẩn bị bài trước, học sinh phải tự tìm hiểu , thâm
nhập thực tiễn đầy sinh động đang diễn ra hàng ngày, học sinh có thể tự rèn
luyện cho mình khả năng phân tích, đặc biệt là khả năng ứng dụng kiến thức đã
học vào cuộc sống. Đây cũng là mục đích, yêu cầu sư phạm của môn học này.
Tuy nhiên nếu người giáo viên không linh hoạt, nhạy bén khi sử dụng