Sử dụng các phương tiện dạy học
Sử dụng các phương tiện dạy học
trong bộ môn Ngữ Văn
trong bộ môn Ngữ Văn
Đổi mới nội dung phương pháp giáo dục THCS hiện nay gắn trực tiếp với đổi
Đổi mới nội dung phương pháp giáo dục THCS hiện nay gắn trực tiếp với đổi
mới điều kiện và phương tiện dạy học. Tuy nhiên trong một thời gian khá dài, do
mới điều kiện và phương tiện dạy học. Tuy nhiên trong một thời gian khá dài, do
nhiều yếu tố khách quan việc sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học gần như bị
nhiều yếu tố khách quan việc sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học gần như bị
lãng quên. Giáo dạy chay, với lối đọc chép cho học sinh, hoặc độc thoại trên lớp.
lãng quên. Giáo dạy chay, với lối đọc chép cho học sinh, hoặc độc thoại trên lớp.
Học sinh tiếp thu kiến thức bị động, không hứng thú với việc học tập ở trường phổ
Học sinh tiếp thu kiến thức bị động, không hứng thú với việc học tập ở trường phổ
thông.
thông.
Vấn đề, phương tiện thiết bị dạy học trong nhà trường đến nay vẫn đang là câu
Vấn đề, phương tiện thiết bị dạy học trong nhà trường đến nay vẫn đang là câu
hỏi mở, đặt ra nhiều điều đối với người làm công tác giáo dục và những người trực
hỏi mở, đặt ra nhiều điều đối với người làm công tác giáo dục và những người trực
tiếp giảng dạy. Điều đó nảy sinh từ yêu cầu sử dụng với sự bất cập thiếu thốn các
tiếp giảng dạy. Điều đó nảy sinh từ yêu cầu sử dụng với sự bất cập thiếu thốn các
phương tiện và đồ dùng dạy học. Tuy nhiên bất luận trong hoàn cảnh nào, việc dạy
phương tiện và đồ dùng dạy học. Tuy nhiên bất luận trong hoàn cảnh nào, việc dạy
học trong nhà trường vẫn phải tìm cách đạt được yêu cầu áp dụng tích cực phương
học trong nhà trường vẫn phải tìm cách đạt được yêu cầu áp dụng tích cực phương
tiện và đồ dùng dạy học với sự sáng tạo của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí.
tiện và đồ dùng dạy học với sự sáng tạo của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí.
Bài viết này tôi muốn đưa ra môt vài sự hiêu biết của mình đê giúp các bạn hiểu
Bài viết này tôi muốn đưa ra môt vài sự hiêu biết của mình đê giúp các bạn hiểu
thêm về phương tiện dạy học và việc áp dụng ptdh vào quá trình dạy học Ngữ văn

với các môn học khác tranh, ảnh và đồ dùng dạy học Ngữ văn có số lượng không
nhiều cũng không quá phức tạp nhưng lại đòi hỏi sự tinh tế rất cao cả về nội dung
nhiều cũng không quá phức tạp nhưng lại đòi hỏi sự tinh tế rất cao cả về nội dung
lẫn hình thức. Việc sử dụng các phương tiện dạy học Ngữ văn sao cho có tác dụng
lẫn hình thức. Việc sử dụng các phương tiện dạy học Ngữ văn sao cho có tác dụng
tích cực cũng là điều không dễ dàng, cần sự chuẩn bị công phu mới đem lại hiệu
tích cực cũng là điều không dễ dàng, cần sự chuẩn bị công phu mới đem lại hiệu
quả.
quả.
2
2
) Tác dụng của phương tiện dạy học:
) Tác dụng của phương tiện dạy học:
Phương tiện dạy học có các tác dụng chính sau:
Phương tiện dạy học có các tác dụng chính sau:
-
-
Hỗ trợ triển khai bài học;
Hỗ trợ triển khai bài học;
-
-
Làm tường minh các khái niệm trừu tượng, giúp quá trình lĩnh hội của học
Làm tường minh các khái niệm trừu tượng, giúp quá trình lĩnh hội của học
sinh nhanh và hiệu quả hơn;
sinh nhanh và hiệu quả hơn;
-
-
Tạo môi trường trực quan sinh động trong dạy học.
Tạo môi trường trực quan sinh động trong dạy học.
3)


:
:
- Là một trong các phương tiện góp phần thực hiện mục tiêu, yêu cầu dạy học Ngữ
- Là một trong các phương tiện góp phần thực hiện mục tiêu, yêu cầu dạy học Ngữ
Văn;
Văn;
- Nhận thưc qua tranh, ảnh trực quan;
- Nhận thưc qua tranh, ảnh trực quan;
- Gợi liên tưởng;
- Gợi liên tưởng;
- Tạo cảm hứng thẩm mĩ - hứng thú.
- Tạo cảm hứng thẩm mĩ - hứng thú.2 )
2 )
Các loại tranh , ảnh trong SGK Ngữ Văn THCS:
Các loại tranh , ảnh trong SGK Ngữ Văn THCS:
- Loại tranh vẽ theo ý tưởng SGK: trong các văn bản “con rồng cháu tiên”, "Sơn
- Loại tranh vẽ theo ý tưởng SGK: trong các văn bản “con rồng cháu tiên”, "Sơn
Tinh Thuỷ Tinh”, “ Thầy bói xem voi, “ Ông lão đánh cá và con cá vàng, “ Kiều ở
Tinh Thuỷ Tinh”, “ Thầy bói xem voi, “ Ông lão đánh cá và con cá vàng, “ Kiều ở
lầu Ngưng Bích”, “ Nước Đại Việt ta”, “ Đồng chí”
lầu Ngưng Bích”, “ Nước Đại Việt ta”, “ Đồng chí”
- Loại tranh vẽ của hoạ sĩ: Thánh Gióng - Tranh của hoạ sĩ Nguyễn Tư ; Ông đồ -
- Loại tranh vẽ của hoạ sĩ: Thánh Gióng - Tranh của hoạ sĩ Nguyễn Tư ; Ông đồ -
tranh của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái,
tranh của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái,
- Loại ảnh chụp:

Loại
Mức sử
Mức sử
dụng
dụng
Trọng tâm
Trọng tâm
1
1
Con Rồng Cháu Tiên
Con Rồng Cháu Tiên
( SGK Ngữ văn 6, tập một,
( SGK Ngữ văn 6, tập một,
trang)
trang)
Vẽ
Vẽ
Nội
Nội
dung
dung
Con Rồng cháu Tiên
Con Rồng cháu Tiên
2
2
Thánh Gióng ( SGK Ngữ
Thánh Gióng ( SGK Ngữ
văn 6, tập một, tr. 20 )
văn 6, tập một, tr. 20 )
Vẽ

Vẽ
Nộidung
Nộidung
Cảnh khốn cùng của
Cảnh khốn cùng của
người dân thuộc địa
người dân thuộc địa
5
5
Nước đại việt ta (SGK
Nước đại việt ta (SGK
Ngữ văn 8, tập hai, tr.66 )
Ngữ văn 8, tập hai, tr.66 )
Vẽ
Vẽ
Hình
Hình
thức
thức
Dưới đèn viết bình
Dưới đèn viết bình
Ngô
Ngô
6
6
Nhà sàn của Bác Hồ tại
Nhà sàn của Bác Hồ tại
phủ Chủ Tịch ( SGK Ngữ
phủ Chủ Tịch ( SGK Ngữ
văn 9, tập một, tr. 6 )

Hình ảnh trên sông
Hương
Hương
8
8
Đồng chí ( SGK NGữ văn
Đồng chí ( SGK NGữ văn
9, tập một, tr. 128 )
9, tập một, tr. 128 )
vẽ
vẽ
Hình
Hình
thức
thức
Người lính
Người lính
9
9
Bếp lửa ( SGK Ngữ văn 9,
Bếp lửa ( SGK Ngữ văn 9,
tập một, tr.143 )
tập một, tr.143 )
Vẽ
Vẽ
Hình
Hình
thức
thức
Tình bà cháu

- Định hướng khai thác nội dung nào.
- Sử dụng thời điểm nào trong quá trình dạy học.
- Sử dụng thời điểm nào trong quá trình dạy học.
- Mở rộng thêm trực quan ngoài SGK để tăng cường yếu tố thực tiễn.
- Mở rộng thêm trực quan ngoài SGK để tăng cường yếu tố thực tiễn.
- Quan sát, mô tả và liên tưởng; phát hiện; phân tích tổng hợp.
- Quan sát, mô tả và liên tưởng; phát hiện; phân tích tổng hợp.
- ở những mức khác nhau, không sử dụng tranh, ảnh một cách hình thức hời hợt,
- ở những mức khác nhau, không sử dụng tranh, ảnh một cách hình thức hời hợt,
làm như vậy sẽ mất thời gian và phản tác dụng.
làm như vậy sẽ mất thời gian và phản tác dụng.III. Sử dụng băng hình, băng tiếng trong dạy học Ngữ Văn
III. Sử dụng băng hình, băng tiếng trong dạy học Ngữ Văn
1 )
1 )
Các loại băng hình, băng tiếng gồm:
Các loại băng hình, băng tiếng gồm:
- Băng tư liệu gắn với văn bản “ Động phong nha, Chèo, Kịch,
- Băng tư liệu gắn với văn bản “ Động phong nha, Chèo, Kịch,
- Băng tư liệu hướng dẫn nghiệp vụ: Bài dạy học của giáo viên.
- Băng tư liệu hướng dẫn nghiệp vụ: Bài dạy học của giáo viên.
-Băng mẫu: Đọc mẫu các văn bản khó: “ Hịch tướng sĩ”, “ Chiếu dời đô”, Các văn
-Băng mẫu: Đọc mẫu các văn bản khó: “ Hịch tướng sĩ”, “ Chiếu dời đô”, Các văn
bản thơ Đường
bản thơ Đường
2 )
2 )
Yêu cầu chọn băng


1 )
1 )
Các loại biểu đồ chính thường dùng
Các loại biểu đồ chính thường dùng:
:
Biểu đồ hình khối; biểu đồ biểu bảng.
Biểu đồ hình khối; biểu đồ biểu bảng.
2)
2)
Mẫu:
Mẫu:
-
-
Thường dùng biểu đồ với nội dung: Khái quát, tổng kết; diễn tả khái
Thường dùng biểu đồ với nội dung: Khái quát, tổng kết; diễn tả khái
niệm trừu tượng,
niệm trừu tượng,
- Yêu cầu: Chuẩn bị kĩ lưỡng, chính xác; đảm bảo lô gic hợp lí, nội dung và hình
- Yêu cầu: Chuẩn bị kĩ lưỡng, chính xác; đảm bảo lô gic hợp lí, nội dung và hình
thức phù hợp.
thức phù hợp.
Ví dụ: Sơ đồ các kiểu câu đơn đã học ( SGK Ngữ Văn 7, tập hai, tr. 132 )
Ví dụ: Sơ đồ các kiểu câu đơn đã học ( SGK Ngữ Văn 7, tập hai, tr. 132 )
3)
3)
Sử dụng bảng

. Chữ viết đẹp đảm bảo rõ ràng thẳng hàng, đẹp;
. Khoa học, ý mạch lạc, đầy đủ, không vừa viết vừa “ trò chuyện với bảng”;
. Khoa học, ý mạch lạc, đầy đủ, không vừa viết vừa “ trò chuyện với bảng”;
. Không che chắn những gì đang viết;
. Không che chắn những gì đang viết;
. Gạch chân ý lớn;
. Gạch chân ý lớn;
. Vùng khó khăn có thể ghi nhiều hơn kể cả ghi lại ý chốt của giáo viên từng
. Vùng khó khăn có thể ghi nhiều hơn kể cả ghi lại ý chốt của giáo viên từng
phần;
phần;
. Nội dung không quá sơ sài , ngược lại không quá nhiều.
. Nội dung không quá sơ sài , ngược lại không quá nhiều.
V. Sử dụng một số thiết bị hiện đại
V. Sử dụng một số thiết bị hiện đại 1)
1)
Máy chiếu
Máy chiếu:
:

gồm đầu máy, giấy trong, màn hình.

trợ các nội dung dạy học.
_ Máy đa năng khi sử dụng phải kèm theo các thiết bị khác: màn chiếu, máy vi
_ Máy đa năng khi sử dụng phải kèm theo các thiết bị khác: màn chiếu, máy vi
tính, giá đỡ,
tính, giá đỡ,
_ So với máy chiếu, máy đa năng có khả năng chuyển tải phong phú, sinh động có
_ So với máy chiếu, máy đa năng có khả năng chuyển tải phong phú, sinh động có
sức hấp dẫn hơn rất nhiềy do tính “ động” của máy tạo ra. Máy đa năng tạo khả
sức hấp dẫn hơn rất nhiềy do tính “ động” của máy tạo ra. Máy đa năng tạo khả
năng tương tác, có nhiều tiện ích và đạt được đa mục tiêu trong dạy học. Người
năng tương tác, có nhiều tiện ích và đạt được đa mục tiêu trong dạy học. Người
giáo viên phải sử dụng và tiếp cận thành thạo phương tiện dạy học này.
giáo viên phải sử dụng và tiếp cận thành thạo phương tiện dạy học này.
VI. Kết luận
VI. Kết luận
Như vậy sử dụng trực quan và các phương tiện dạy học là yêu cầu đối với giáo
Như vậy sử dụng trực quan và các phương tiện dạy học là yêu cầu đối với giáo
viên trong quá trình đổi mới. Nếu không tiếp cận nhanh với kĩ thuật hiện đại, giáo
viên trong quá trình đổi mới. Nếu không tiếp cận nhanh với kĩ thuật hiện đại, giáo
dục chẳng những không đổi mới mà còn dẫn đến tụt hậu thảm hoạ so với sự phát
dục chẳng những không đổi mới mà còn dẫn đến tụt hậu thảm hoạ so với sự phát
triển.
triển.
Sử dụng trực quan và các phương tiện kĩ thuật trong dạy học có lợi ích lớn cho
Sử dụng trực quan và các phương tiện kĩ thuật trong dạy học có lợi ích lớn cho
cả thầy và trò về nhiều phương diện. Trước hết tạo ra được sự tiếp cận mới về kiến
cả thầy và trò về nhiều phương diện. Trước hết tạo ra được sự tiếp cận mới về kiến
thức, nhanh và có hiệu quả. Sau đó giúp cho tư duy làm việc khoa học, hiệu quả
thức, nhanh và có hiệu quả. Sau đó giúp cho tư duy làm việc khoa học, hiệu quả
hơn.