1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Gia đình là nơi giáo huấn đầu tiên và suốt đời của mỗi người nên
có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển nhân cách và nền tảng đạo đức
của mỗi công dân. Theo lý thuyết hệ thống, các yếu tố trong một hệ
thống chỉ ảnh hưởng đến nhau thông qua các mối liên hệ và chất lượng
ảnh hưởng phụ thuộc vào tính chất của các mối liên hệ đó. Gia đình
cũng có thể được xem xét như một hệ thống. Các thành viên trong gia
đình thường ảnh hưởng đến nhau thông qua các mối quan hệ giữa họ.
Do đó tác động giáo dục gia đình phụ thuộc trước hết vào tính chất của
mối quan hệ giữa cha mẹ và con. Mối quan hệ giữa cha mẹ và con ở
tuổi thiếu niên thông thường cũng đã có nhiều khó khăn do sự biến đổi
tâm lý phức tạp của lứa tuổi này và những tác động giáo dục không
thích hợp của cha mẹ. Từ khi xã hội chuyển sang cơ chế thò trường và
hội nhập giao lưu với bên ngoài, các mặt tiêu cực trong đời sống xã hội
ảnh hưởng mạnh đến gia đình làm cho quan hệ giữa cha mẹ và con
thêm cách biệt. Để nâng cao hiệu quả giáo dục gia đình thì các bậc cha
mẹ trước hết phải cố gắng ngăn chặn, xóa bỏ khoảng cách biệt với con
bằng cách sử dụng những biện pháp thích hợp nhằm tạo nên quan hệ
tình cảm gắn bó với con, đặc biệt khi con ở tuổi thiếu niên.
Nhằm đáp ứng các vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách đó, chúng
tôi tiến hành nghiên cứu để xác đònh và ứng dụng: “Một số biện pháp
của cha mẹ xây dựng quan hệ gắên bó với con ở tuổi thiếu niên ”
2. Mục đích nghiên cứu:
Xác đònh những biện pháp xây dựng quan hệ gắn bó giữa cha mẹ
và con ở tuổi thiếu niên để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục trong
gia đình.

- Phỏng vấn: tìm hiểu nhận thức của cha mẹ về tầm quan trọng của
quan hệ gắn bó đối với việc giáo dục con và việc cha mẹ sử dụng các
biện pháp xây dựng quan hệ gắn bó với con ở tuổi thiếu niên.
- Anket: xây dựng phiếu thăm dò ý kiến cha mẹ và con ở tuổi thiếu
niên về thực trạng và nguyên nhân mối quan hệ gắn bó giữa họ
6.3 Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Đúc kết
những kinh nghiệm xây dựng quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con ở tuổi
thiếu niên trong các gia đình từ các thông tin trên báo chí, từ các diễn
đàn về giáo dục gia đình và từ công tác tư vấn học đường.
6.4 Phương pháp chuyên gia: lấy ý kiến của các chuyên gia về các dấu
hiệu của quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con
6.5 Phương pháp thực nghiệm: Hướng dẫn cha mẹ sử dụng các biện
pháp xây dựng quan hệ gắn bó với con ở tuổi thiếu niên 3

6.6.
Phương pháp toán thống kê: Đo lường, kiểm nghiệm thực trạng
quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con và kiểm đònh tính khả thi của các
biện pháp đề xuất .

7. Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
- Về nội dung nghiên cứu: đề tài chỉ nghiên cứu những biện pháp cha
mẹ xây dựng quan hệ gắn bó về mặt tình cảm với con tuổi thiếu niên.
- Về mẫu nghiên cứu: Đề tài chỉ nghiên cứu trên các gia đình hạt nhân
ở thành phố Hồ Chí Minh thuộc các thành phần kinh doanh, cán bộ
công chức, lao động tự do với các cha mẹ và con ở tuổi thiếu niên.
8. Luận điểm cơ bản của luận án:
- Xây dựng quan hệ gắn bó phải trên cơ sở sự thiện chí, sự cố gắng

kém do những tác động phức tạp từ sự phát triển xã hội làm thay đổi
toàn diện các mối quan hệ trong gia đình và do cha mẹ nhận thức chưa
đúng vê tầm quan trọng của việc giáo dục con. Thực trạng đòi hỏi phải
nâng cao nhận thức và khả năng của cha mẹ trong việc giáo dục con và
xây dựng quan hệ tốt đẹp trong gia đình.
Các nghiên cứu về quan hệ giữa cha mẹ và con đi theo hai lối tiếp
cận: hướng nghiên cứu về sự bất hoà, xung đột giữa cha mẹ và con và
ảnh hưởng tiêu cực đến việc giáo dục con; hướng nghiên cứu quan hệ
gắn bó giữa cha mẹ và con và ảnh hưởng tích cực đối với giáo dục gia
đình. Các nghiên cứu khẳng đònh nhu cầu gắn bó với cha mẹ của thiếu
niên; chỉ ra dấu hiệu của mối quan hệ gắn bó và đã đưa ra một số biện
pháp tạo quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con.
1.2. Lý luận về quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con ở tuổi thiếu niên
1.2.1 Quan niệm về quan hệ gắn bó
Quan hệ gắn bó là một mối quan hệ ưu tiên nối kết giữa ngườøi này
với người khác dựa trên một sự ham muốn hay một nhu cầu.
1.2.2. Quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con
Quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con là sự liên hệ, liên kết chặt
chẽ, sâu đậm giữa cha mẹ và con tạo nên sự gần gũi, thân thiết về tinh
thần, tình cảm đến mức độ thuộïc về nhau, trong nhận thức họ có thể
hiểu rõ những sinh hoạt, tâm tư tình cảm của nhau, có sự cảm thông
sâu sắc và có những hành vi, thái độ hỗ trợ nhau về mọi mặt.
1.2.3 Quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con thiếu niên
Cha mẹ và con ở tuổi thiếu niên có sự gắn bó với nhau khi mối liên
hệ giữa họ có sự kết nối chặt chẽ với nhau về mặt tinh thần, tình cảm.
Cha mẹ trở thành người bạn lớn tuổi của con, cha mẹ và con luôn quan 5


động giáo dục của cha mẹ, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục gia đình.
- Cha mẹ gắn bó với con còn giúp cho con có thêm nội lực để ứng phó
với những tác động tiêu cực ở bên ngoài gia đình.

6
- Sự gắn bó giúp con trang bò kinh nghiệm xây dựng quan hệ gắn bó
trong gia đình riêng của chúng .
Xây dựng quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con là điều kiện cơ bản
để thành công trong giáo dục gia đình.
1.3 Sự hình thành quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con tuổi thiếu niên
1.3.1 Con đường hình thành quan hệ gắn bó
Quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con chỉ có thể hình thành thông
qua sự giao lưu tích cực và qua các hoạt động chung của cha mẹ và con
trong đời sống gia đình. Hoạt động chung của cha mẹ và con có thể
diễn ra trong nếp sống, nếp sinh hoạt của gia đình (cùng vui chơi, ăn
uống, giải trí…); thông qua sự tham gia, hỗ trợ của cha mẹ vào các hoạt
động của con và ngược lại ( giúp con học tập, cùng làm việc nhà…).
Giao lưu tích cực giữa cha mẹ và con thể hiện qua sự tiếp xúc, trao đổi
thường xuyên với nhau trong đời sống gia đình và trong các hoạt động
chung giữa họ.
1.3.2 Điều kiện hình thành sự gắn bó giữa cha mẹ và thiếu niên
- Cha mẹ ý thức được tầm quan trọng của giáo dục gia đình.
- Cha mẹ hiểu đặc điểm tâm lý lứa tuổi và những đặc trưng của con.
- Cha mẹ biết sắp xếp công việc dành thời gian cho con .
- Cha mẹ sử dụng các biện pháp tạo sự gắn bó với con.
- Cha mẹ tự bồi dưỡng nâng cao trình độ, khả năng giáo dục gia đình
.
- Cha mẹ phối hợp, liên hệ chặt chẽ với nhà trường, với bạn bè của con.
Kết luận
Những lý luận trên đây sẽ là những cơ sở khoa học quan trọng

2.1.2.2 Nhận xét của cha mẹ về mức độ gắn bó giữa họ và con thể hiện
trên những dấu hiệu và biểu hiện cụ thể
+ Dấu hiệu 1: Cha mẹ và con thương yêu nhau
Sự thương yêu nhau giữa mẹ và con được hầu hết cha mẹ xác nhận
với điểm trung bình rất cao từ 1.94 đến 1.98. Trong đó cha mẹ nhận
thấy biểu hiện “con có cử chỉ thân mật với mẹ” có tỉ lệ thấp hơn
(83.7%) biểu hiện “mẹ có cử chỉ thân mật với con” ( 91.2%). Như vậy
đối với một số cha mẹ, sự biểu lộ tình cảm gắn bó của con đối với mẹ
chưa rõ nét so với sự biểu lộ của mẹ đối với con.
+ Dấu hiệu 2: Cha mẹ và con hiểu nhau
Hầu hết cha mẹ hiểu con mình từ sở thích, tính cách tốt xấu , ưu
điểm của con trong học tập đến tình cảm của con đối với cha mẹ
(khoảng 90%)ï. Nhưng tỉ lệ cha mẹ biết tên bạn thân của con và hiểu
tình cảm của con đối với bạn bè, thầy côø ít hơn (dưới 70%), chứng tỏ
cha mẹ quan tâm đến bản thân đứa con hơn là tìm hiểu về quan hệ của
con với bạn và với thầy cô ở trường.
+ Dấu hiệu 3: Cha mẹ và con đồng cảm với nhau

8
86.3% cha mẹ hiểu được suy nghó của con biểu lộ qua nét mặt, cử
chỉ. Tuy nhiên còn khoảng 18.5% cha mẹ cho rằng “cha khó trò chuyện
với con” , 13.7% nhận thấy “con hay chống đối cha”, những biểu hiện
tương ứng đối với người mẹ có tỉ lệ thấp hơn. Như vậy đối với một số
cha mẹ sự đồng cảm giữa người mẹ với con rõ rệt hơn so với sự đồng
cảm giữa người cha với con.
+ Dấu hiệu 4: Cha mẹ và con tin tưởng nhau
Sự tin tưởng vào cha mẹ chưa tuyệt đối , ngoài những tâm sự về
việc học tập ở nhà trường (xấp xỉ 80%), các con còn giữ kín những
chuyện riêng tư và không tỏ bày với cha me.ï
+ Dấu hiệu 5: Cha mẹ và con cần có nhau

hơn so với sự đánh giá của cha mẹ. Có tới hơn 20% ý kiến của con so
với khoảng 8% ý kiến của cha mẹ xác nhận rằng họ chưa thật sự gắn bó
với nhau. Có thể nhiều cha mẹ chủ quan khi đánh giá về quan hệ giữa
họ với các con hoặc họ đã ngộ nhận về thái độ của con.
2.1.2.4 Nhận xét của con về mức độ gắn bó giữa con và cha mẹ thể hiện
trên những dấu hiệu và biểu hiện cụ thể
Các dấu hiệu gắn bó được các con xác nhận nhưng ở mức độ không
cao. Đặc biệt một số thiếu niên chưa cảm thấy rõ và thoả mãn về tình
yêu thương của cha mẹ đối với họ, các con cũng chưa hài lòng về sự
đồng cảm, sự thấu hiểu của cha mẹ đối với họ và do đó họ cũng chưa
tin tưởng nhiều vào cha mẹ. Tuy nhiên các con cũng thừa nhận sự gắn
bó của họ với mẹ rõ rệt hơn so với sự gắn bó với cha.
* Điểm trung bình và thứ hạng các dấu hiệu gắn bó giữa cha mẹ và con

Dấu hiệu gắn bó
Điểm
TB
( Con)
Thứ
hạng
(Con)
Điểm
TB
(Chamẹ)
Thứ
hạng
(Chamẹ)
Cha mẹ - con thương nhau 1.72 1 1.79 4
Cha mẹ - con hiểu nhau 1.58 4 1.81 2
Cha mẹ - con đồng cảm 1.69 2 1.54 5

giao việc nhà, chưa mạnh dạn đề nghò con quan tâm đến cha mẹ…
2.1.3.3 Nhận thức của cha mẹ về nguyên nhân không gắn bó với con
Nguyên nhân nổi bật theo ý kiến của cha mẹ là họ không biết cách
xây dựng quan hệ gắn bó với con (66.9%). Nguyên nhân khác do cha
mẹ không quan tâm đến việc xây dựng quan hệ gắn bó với con hoặc do
con không hợp tác với cha mẹ trong việc xây dựng sự gắn bó.(17%)
Kết luận chung về thực trạng
Sự gắn bó giữa cha mẹ và con ở tuổi thiếu niên được hình thành
một cách tự phát và chưa sâu sắc. Phần lớn cha mẹ nhận thức được tác
dụng của quan hệ gắn bó đối với giáo dục gia đình và có thiện chí xây
dựng quan hệ gắn bó với con. Các con cũng có nhu cầu gắn bó với cha
mẹ nhưng mức độ gắn bó giữa họ chưa cao. Nguyên nhân do họ không 11

biết cách xây dựng quan hệ gắn bó hoặc còn lúng túng trong việc thực
hiện các biện pháp xây dựng quan hệ gắn bó với con.
2.2 Tổng kết kinh nghiệm thực tiễn về việc sử dụng các biện pháp
xây dựng quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con:
Những kinh nghiệm quý báu của các cha mẹ trong việc xây dựng
quan hệ gắn bó với con được tổng kết từ công tác tư vấn học đường và
các hoạt động xã hội. Ngoài ra những bài báo mô tả cuộc sống của các
gia đình nước ngoài cho thấy sự gắn bó giữa cha mẹ và con được hình
thành, củng cố bằng những biện pháp tương tự như các gia đình Việt
Nam. Nhìn chung, cha mẹ ở các thành phần khác nhau (người lao động
bình thường đến những nhà kinh tế, nhà chính trò…) đã sử dụng một số
biện pháp xây dựng quan hệ gắn bó với con như: xây dựng nếp sinh
hoạt gia đình vui vầy, liên hệ thường xuyên với con khi phải xa vắng
gia đình ( viết thư, điện thoại…) , cố gắng cùng vui chơi với con, tranh

Thực nghiệm vòng 1: Trang bò kiếân thức và kỹ năng thực hiện các biện
pháp cho cha mẹ (nhóm thực nghiệm 1)ï. So sánh kết quả cha mẹ thực hiện
biện pháp trước và sau khi thực nghiệm. Điều chỉnh, bổ sung các biện pháp
và điều chỉnh thang đánh giá sự gắn bó giữa cha mẹ và con.
Thực nghiệm vòng 2: Trang bò kiến thức và kỹ năng thực hiện các biện
pháp ( đã điều chỉnh, bổ sung) cho cha mẹ (thuộc nhóm thực nghiệm 2) .
So sánh kết quả thực hiện biện pháp trước và sau khi thực nghiệm của
nhóm thực nghiệm 2, nhóm đối chứng trước và sau khi thực nghiệm.
Thực nghiệm vòng 3: Trang bò kiến thức, kỹ năng thực hiện biện
pháp cho cha mẹ trong nhóm thực nghiệm 3 và hướng dẫn con hợp tác
với cha mẹ. So sánh kết quả thực hiện biện pháp trước và sau khi thực
nghiệm; giữa nhóm thực nghiệm 3 và nhóm đối chứng; giữa nhóm thực
nghiệm 3 và nhóm thực nghiệm 2.
3.2.3 Thiết kế thang đo mức độ gắn bó
Quy trình thiết kế thang đo bắt đầu từ việc phác thảo câu hỏi thực
nghiệm ( item) dựa trên các tiêu chí xác đònh mức độ gắn bó như: sự
biểu lộ tình cảm; sự thông hiểu; sự đồng cảm; sự tin tưởng; sự thể hiện
nhu cầu cần có nhau và thái độ sống vì nhau giữa cha mẹ và con. Sau
đó chọn ra 87 items có thể đo lường mức độ gắn bó giữa cha mẹ và
con, tiến hành đo thử trên 35 cha mẹ và 41 học sinh trung học cơ sở để
tìm hiểu độ khó và độ tin cậy, phát hiện những items không phù hợp
qua cách trả lời của các đối tượng để loại bỏ. Cuối cùng thang đánh giá
biểu hiện gắn bó giữa cha mẹ và con được xác đònh gồm 58 items.
3.2.4 Phương pháp thống kê đánh giá kết quả