Báo cáo môn học văn hóa dân gian
MỤC LỤC
Hoàng Thị Hằng
B -K17
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
PHẦN I
GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC, VĂN HÓA CỦA
HOÀNG THÀNH THĂNG LONG
I.GIỚI THIỆU CHUNG
Một trong những dấu tích nổi tiếng hiện nay có từ thời tiền Thăng Long
qua thời Đinh - Tiền Lê, phát triển mạnh dưới thời Lý, Trần, Lê và thành Hà
Nội dưới triều Nguyễn đó là khu trung tâm Hoàng Thành Thăng Long, Hà
Nội. Nơi đây là trung tâm quan trọng nhất còn lại của một tòa thành được xây
dựng cách đây 1000 năm. Hoàng Thành Thăng Long được xây dựng vào năm
1010. Trải qua bao biến thiên thăng trầm của lịch sử, thành Thăng Long chỉ
còn lại phần trung tâm quan trọng nhất đó là một trục chính tâm từ hướng
Nam chạy thẳng xuống hướng Bắc.
Hoàng Thành Thăng Long là một công trình kiến trúc đồ sộ qua nhiều
giai đoạn lịch sử và trở thành di tích quan trọng bậc nhất trong di tích Việt
Nam. Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long- Hà Nội có diện tích 18.395
m2, bao gồm Khu di tích Thành cổ Hà Nội và di tích khảo cổ học 18 Hoàng
Diệu phường Điện Biên, phường Quán Thánh, quận Ba Đình. Vùng bảo tồn
của trung tâm Hoàng thành Thăng Long- Hà Nội có quy mô lớn là toàn bộ
diện tích của khu vực khảo cổ học 18 Hoàng Diệu rộng hơn 18 ha, cùng với
khu Thành cổ được bao bọc bởi 4 con đường: phía Bắc là đường Phan Đình
Phùng, phía Nam là đường Điện Biên Phủ, phía Đông là đường Nguyễn Tri
Phương, phía Tây là đường Hoàng Diệu.
Qua hơn nhiều năm nghiên cứu, các nhà khảo cổ học và các nhà nghiên
cứu văn hoá - lịch sử đã khẳng định sâu sắc về qui mô và các giá trị nổi bật
của khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long.
.

trưng nghệ thuật trang trí thế kỷ XV ở cả phía trước và phía sau. Thềm đá
chạm khắc này là đường dành cho vua đi sau khi bàn xong việc nước đi về
phía nơi sinh sống của mình mà trước đây có tên gọi là Tĩnh Bắc Lâu ( tức là
Lầu nằm ở hướng chính Bắc so với các tòa chính điện) hay còn gọi là khu
Hậu Lâu – là nơi sinh sống và nghỉ ngơi của vua cùng vợ vua và các cung tần
mỹ nữ. Trong sử sách có ghi lại một câu rằng: “khu vực Hậu Lâu là nơi nghỉ
ngơi,chơi,ngắm của các đấng trí tôn”. Và phía đằng sau Hậu Lâu là khu Bắc
Môn - một trong số ít phần còn lại của thành xưa quách cũ Thăng Long – vẫn
sừng sững, uy nghi, trầm mặc với hai vết đạn thần công Pháp ghi dấu một thời
Hoàng thành chìm trong lửa đạn quân xâm lăng. Bắc Môn (Cửa Bắc) được
nhà Nguyễn xây dựng năm 1805 trên nền Cửa Bắc thời Lê theo lối vọng lâu –
phần lầu ở trên còn phần thành ở dưới, cao 8,71m, rộng 17,08m, tường dày
2,48m.Phần lầu được dựng bằng khung gỗ theo lối chồng diêm tám mái, lợp
ngói ta, trổ cửa ra bốn hướng. Nước mưa trên vọng lâu được dẫn thoát xuống
dưới qua hai ống máng bằng đá.và phía ngoài Bắc Môn vẫn còn lưu dấu 2 vết
đạn thần công của Pháp sâu 80cm khi chúng dùng chiến thuyền tấn công
thành Hà Nội từ phía bờ sông Hồng năm 1882. Và hiện nay ở lầu trên cổng
thành mới được phục dựng một phần và được dành làm nơi thờ hai vị quan
Tổng đốc thành Hà Nội - Nguyễn Tri Phương và Hoàng Diệu - hai vị anh
hùng lẫm liệt bảo vệ cấm thành– những người được hậu thế kính cẩn đặt
tên cho hai con đường hiện đại chạy hai bên tả hữu vòng thành cổ năm xưa.
Hoàng Thị Hằng
B -K17
3
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
Trong Thành cổ Hà Nội, cùng với điện Kính Thiên, Cửa Bắc, Đoan
Môn, Hậu Lâu, còn có một di tích tiêu biểu cho cuộc kháng chiến chống Mỹ
cứu nước: nhà D67.
Nhà D67 được xây dựng năm 1967, một tầng có diện tích 604m2. Móng,
tường, mái nhà đều bằng bêtông cốt thép nguyên khối. Tường ngoài dày

Hoàng thành thăng long gồm hai bộ phận được UNESCO công nhận là
“Di Sản Văn Hóa Thế Giới”. Thứ nhất, là khu trục chính tâm Nam Bắc với
năm điểm di tích nói trên và phía tây của cấm thành đã được các nhà khảo cổ
và nhà nghiên cứu phát hiện hàng triệu các hiện vật được trưng bày trong các
phong trưng bày và được sắp xếp theo thứ tự từ sớm tới muộn.
Nhà trưng bày "Hoàng thành Thăng Long", trưng bày 150 di vật tiêu
biểu được khai quật tại Hoàng thành và các ảnh, bản vẽ giới thiệu khu di sản.
Bộ sưu tập gốm Bát Tràng cổ được trưng bày tại Hoàng Thành những cổ
vật của Hoàng Thành trước hết là những cổ vật có giá trị tinh thần hết sức linh
thiêng, về mặt mỹ quan đó là những tạo tác tuyệt mỹ và về mặt văn hóa đó là
những đỉnh cao.
Đầu tiên là các cổ vật ở thời sớm nhất là thời Đại La, các nhà khoa học
Hoàng Thị Hằng
B -K17
5
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
đã tìm thấy rất nhiều các dấu tích khảo cổ mới, các cột gỗ, các hạt cột gỗ….kế
tiếp là thời Đinh – Tiền Lê như các dấu tích về ngói úp nóc,chim uyên ương
và dấu tích thể hiện rõ nhất ở thời Đinh Tiền Lê đó là trong những viên gạch
có ghi: “ Đại Việt quốc quân thành khiêm tức là gạch chuyên xây thành Đại
Việt thời đó. Tiếp theo đó là khu trưng bày những cổ vật của thời nhà Lý. Các
cổ vật của thời Lý đều có đặc điểm chung là được trang trí hình rồng, rồng
tượng trưng cho quyền lực của vua. Và còn phát hiện ra rất nhiều các cổ vật
của thời Trần, thời hậu Lê, thời Nguyễn…
Một số cổ vật tồn tại ở các thời
Ngói chữ nhật trang trí mặt linh thú thời Đại ngói úp nóc gắn lá đề
trang trí hình chim Phượng thời Lý
Hoàng Thị Hằng
B -K17
6

7
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
quật tại Hoàng thành Thăng Long bao gồm một số vật liệu xây dựng, trang trí
kiến trúc, một số vật dụng sinh hoạt hằng ngày từ thời Đại La cho đến các
thời Lý, Trần, Lê.
Hoàng thành đã trở thành một trong những di tích đặc biệt tiêu biểu ở
Việt Nam ẩn chứa những điều bí ẩn của Việt Nam qua nhiều thời đại. Hoàng
thành Thăng Long - Phát hiện khảo cổ học có ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn -
niềm tự hào của dân tộc Việt Nam, được mọi người Việt Nam trong và ngoài
nước cũng như bạn bè quốc tế quan tâm.
Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội mang trong mình
những giá trị nổi bật toàn cầu bởi nơi đây đã liên tục trong hơn một thiên niên
kỷ là nơi giao thoa các giá trị nhân văn, nghệ thuật điêu khắc, nghệ thuật kiến
trúc, kỹ thuật xây dựng, quy hoạch đô thị và nghệ thuật tạo dựng cảnh quan
hết sức độc đáo. Hoàng thành thăng long thể hiện là trung tâm quyền lực nối
tiếp nhau của Việt Nam trong hơn một ngàn năm lịch sử và là minh chứng có
một không hai về sự tiến hóa của nền văn minh dân tộc Việt Nam trong lịch
sử phát triển của đất nước.Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là
nơi ghi đậm dấu ấn những giá trị biểu đạt văn hóa và những sự kiện mang tầm
vóc ý nghĩa toàn cầu. Những giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản được ghi
nhận bởi 03 đặc điểm nổi bật: Chiều dài lịch sử văn hóa; Tính liên tục của tài
sản với tư cách là một trung tâm quyền lực, và Các tầng di tích di vật đa dạng,
phong phú.
Chuyến đi này đã đem lại cho chúng tôi rất nhiều những trải nghiệm mới
và thu thập được rất nhiều những thông tin về điểm đến mới mẻ này. Đây là
cơ hội cho chúng tôi tiếp thu học hỏi và đòi hỏi sự khám phá tìm tòi và áp
dụng vào thực tế. Điểm đến Hoàng Thành Thăng Long là một điểm đến rất
thú vị và nhiều điều bất ngời đối với du khác quốc tế. Chúng ta đáng tự hào
về những thành tựu mà đất nước chúng ta có được và hãnh diện khi giới thiệu
Hoàng Thị Hằng

Hoàng Thị Hằng
B -K17
9
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
Tráng, vợ Vua Lê Thần Tông và con gái là Công Chúa Lê Thị Ngọc Duyên.
Sang thế kỷ 20, Tổng đốc Ninh Thái là Hoàng Trọng Phu đi qua vùng
Thuận Thành thấy chùa hoang vắng tàn lụi nên bàn bạc cùng quan lại thu thập
tiền của mà trùng tu "từ ngày 1 tháng 10 năm Quý Mão khởi công tu sửa
chùa, tới ngày 15 tháng 3 năm Giáp Thìn (1905) thì hoàn thành". Từ đó tới
nay đã 100 năm, chùa lại mấy lần được sửa sang, như các năm 1937, 1940,
1957 và gần đây là đợt có quy mô lớn vào các năm 1990-1993.
Chùa được trùng tu vào các năm 1739, 1903, 1915, 1921 và gần đây vào
năm 1992-1996. Đây là ngôi chùa có kiến trúc quy mô hoàn chỉnh nhất còn
lại ở Việt Nam.
Chùa Bút Tháp là một trong ít các ngôi chùa còn giữ được khá nguyên
vẹn các bố cục kiến trú, hệ thống tượng pháp, đồ thờ tự và các văn minh trên
gỗ, đá từ thời Lê.
II. ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC CHÙA
Chùa Bút Tháp là ngôi chùa có kiến trúc tổng thể độc đáo, bố cục gọn
gàng, chặt chẽ và sinh động là một khuôn mẫu về sự kết hợp hài hòa kiến trúc
của các chất liệu gạch, gỗ, của sự hòa nhập giữa kiến trúc và môi trường thiên
nhiên bao quanh. Toàn bộ kiến trúc của Chùa quay theo hướng Nam, một
hướng truyền thống của người Việt. Người Việt xưa có câu: “ lấy vợ hiền hòa
làm nhà hướng nam”, và đối với đạo Phật hướng Nam là hướng của trí tuệ,
của bát nhã, nhờ có trí tuệ chúng sinh mới đến bến bờ giải thoát- niết bàn.
Chùa chính với 3 dãy nhà Tiền đường - Thiên hương - Thượng điện tạo
thành chữ "công". Cách bố trí như vậy làm nổi bật điện thờ bên trong với các
pho tượng. Các đơn nguyên kiến trúc được bố trí cân xứng, chặt chẽ ở khu
vực trung tâm, chùa đã được thiết kế rất tốt về tỷ lệ, độ giãn cách, độ cao của
tầng nền và nhịp điệu cao thấp của các công trình. Ngoài cùng là tam quan,

nhau ở mặt chất liệu, phong cách và thống nhất về niên đại. Hình ảnh chạm khắc
ở đây sống động tươi vui hàm chứa ý nghĩa Phật đạo và đặc biệt mang đậm nét
Hoàng Thị Hằng
B -K17
11
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
tính chất nghệ thuật thiền. Các bức chạm đều tập trung về đề tài thiên nhiên phong
phú sinh động như Tứ Linh Quý, các động vật như : ngựa, dê, trâu, khỉ, hổ,cá, cò
và những linh vật: long mã, kì lân………
Nối giữa Thượng điện và Tích thiên Am là một ngôi nhà có ba tầng
mái là chiếc Cầu đá cong bắc ngang qua hồ nước trồng sen tinh khiết. Cầu
dài 4m gồm 3 nhịp uốn cong vồng, mặt cầu lát đá xanh trơn nhẵn, hai bên cầu
có 12 bức phù điêu đá chạm chim muông hoa lá đã được chạm khắc rất công
phu, tinh xảo và bố trí rất hợp lý: đầu cầu là hai con sư tử và thành cầu là
những kiểu chạm trổ cổ quen thuộc, rất hài hoà.
Kiến trúc cầu mang đậm nét kiến trúc Trung Hoa. Cầu được tạo dáng
cong vồng lên. Đường thông thủy phía dưới được xây dựng theo hình vòm
cốm bằng đá hình múi bưởi, đây là nghệ thuật xây cất Trung Hoa giống như
kỹ thuật xây mộ cổ Trung Quốc. Mảng kiến trúc ở phần cuối chót lan can của
hai bên cầu giống với bộ phận có chức năng tương ứng với bộ phận đi vào
Đạt Ma Động trong chùa Thiếu Lâm Tự (Nam Trung Hoa).
Ngoài ra, chùa Bút Tháp còn có những kiến trúc rất giá trị và nổi bật
trong chùa như : tòa cửu phẩm liên hoa, tháp Báo Nghiêng…
Tháp quay Cửu phẩm liên hoa – Hoa sen chín tầng đặt trong Tích thiện
Am – Tháp cao chín tầng như 9 đài sen, 8 mặt đều đặn thể hiện 8 phương của
nhà Phật, ngăn cách các tầng là một bức gỗ chạm cánh sen nở xoà bốn phía,
đầu nhọn khối nổi phồng. Tòa cửu phẩm liên hoa với 32 bức chạm khắc tỉ mỉ
và công phu về nghệ thuật và hàm ý đạo giáo thể hiện mỗi tầng là một cảnh
giới siêu thoát. Điều đặc biệt là nó có thể quay được và không hề phát ra tiếng
kêu dù được làm từ mấy thế kỷ, mỗi vòng quay của tháp ứng với 3.542.400

hậu bằng gỗ như tượng Hoàng Thái hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc, tượng Công
chúa Lê Thị Ngọc Duyên, tượng Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Cơ và rất nhiều
các pho tượng cổ khác, là những tác phẩm nghệ thuật vô giá.
Chùa Bút Tháp không chỉ có bố cục kiến trúc chặt chẽ mang nguyên vẹn
nét tiêu biểu của kiến trúc thời Lê mà ngôi chùa cổ này còn lưu giữ một hệ
thống tượng rất phong phú, kết hợp nhuần nhuyễn giữa nguyên tắc tạo tượng
Phật giáo với phong cách truyền thống một cách sáng tạo để tạo dấu ấn riêng.
III. HỆ THỐNG TƯỢNG PHẬT CHÙA BÚT THÁP
Đến chùa Bút Tháp mà tĩnh tại chiêm ngưỡng vẻ đẹp của những pho
tượng, rồi ra vườn ngước nhìn ngọn tháp Bảo Nghiêm sừng sững in dấu lên
nền trời xanh thẳm, thật thanh bình và yên tĩnh.
Trong chùa lưu giữ được rất nhiều cổ vật: Bia đá, lô nhang, am thờ, án
giao,…Chùa BútTháp có một hệ thống tượng tròn rất đặc sắc so với những
ngôi chùa khác. Tượng Phật giáo ở đây có nhiều loại, như tượng các vị Bồ
Tát, tượng Hộ Pháp, tượng các vị La Hán trong đó có những pho rất quý,
nổi tiếng và được xem là khuôn mẫu của tượng Phật giáo Việt Nam, như
tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, tượng Tuyết Sơn, bộ tượng Tam thế
Phật, Ngoài ra, trong chùa có hơn 70 pho tượng gỗ được tạc trong tư thế
quỳ, đứng, ngồi với nét mặt thành kính trông rất sinh động như pho
tượng Kim Đồng - Ngọc Nữ, còn tượng La Hán lại thể hiện cảm xúc nội
tâm, mang nặng ý tưởng Phật giáo. Bồ tát Quan Thế Âm thiên thủ thiên nhãn
bằng gỗ lớn nhất Việt Nam, ngoài ra còn có bộ tượng tam thế, tượng Quan âm
tọa sơn, tượng Văn Phù và Phổ Hiền Bồ Tát, các pho tượng hậu bằng gỗ như
tượng Hoàng Thái hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc, tượng Công chúa Lê Thị Ngọc
Duyên, tượng Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Cơ và rất nhiều các pho tượng cổ
Hoàng Thị Hằng
B -K17
14
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
khác, là những tác phẩm nghệ thuật vô giá:

Bước tiếp tới Nhà Trung là nơi hội họp của các chư tăng.
Đi tiếp chúng ta sẽ dừng chân ở Nhà Phủ Thờ. Nhà Phủ thờ dài 16m5,
rộng 9m gồm 5 gian, có 1 nhanh an, 4 khám thờ, 1 bia đá. Đây là nơi thờ
những nhà quý tộc có công tu sửa, xây dựng chùa : ở giữa là pho tượng chân
dung hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc cao 0.95m khoác áo tu hành, bên phải
là pho tượng về công chúa Lê Thị Ngọc Duyên, bên trái là quận chúa Trịnh
Thị Ngọc Cơ. Hai pho tượng đều cao 1m20, đội mũ phượng, xiên y lộng lẫy.
Bên cạnh đó còn 1 pho tượng nam là Thái tử Lê Đình Tứ cao 1m07.
Hoàng Thị Hằng
B -K17
16
Báo cáo môn học văn hóa dân gian

Công chúa Lê Thị Ngọc Duyên quận chúa Trịnh Thị Ngọc Cơ

Tượng Thái tử Lê Đình Tứ
Cuối cùng là Hậu Đường dài 13 gian là nơi thờ đạo mẫu có đủ toa thánh
mẫu với tứ phủ và tứ vị ở hai bên và tượng các vị sư trụ trì nối tiếp nhau đã
qua đời.
Và khi đến thăm chùa Bút Tháp- bắc ninh chúng ta không thể không ghé
thăm pho tượng cổ Quan Âm nghìn mắt nghìn tay đẹp nhất Việt Nam được
tạc từ 350 năm trước.
Hoàng Thị Hằng
B -K17
17
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay
Tượng Phật Quan Âm nghìn mắt nghìn tay hết sức điêu luyện, do
Trương Thọ Nam tạc và hoàn thành vào năm 1656, thời Hậu Lê. Tượng cao
3,7 m, ngang 2,1m, dày 1,15 m. Cánh tay xa nhất có chiều dài là 200 cm,

toàn trong tư thế tự do thanh thoát. Thường những pho tượng thế này thì các
tay lớn sẽ cầm các pháp khí như kim cương chử, vòng, chuỗi hạt, hạt châu
Nhưng ở đây tay tượng hoàn toàn thoải mái với những động tác mềm mại.
Những cánh tay tỏa ra sau lưng như vầng hào quang rộng mở, trong mỗi lòng
lòng bàn tay có một con mắt.
Tượng Quan Thế Âm bồ tát thiên thủ thiên nhãn có thể xem là một vũ
trụ thu nhỏ, được sáng tác theo hệ thống quy luật rất chặt chẽ. Đó là những
quy luật âm dương ngũ hành và bát quái, luôn bao hàm các cặp phạm trù đối
lập nhưng thống nhất: Dương - Âm (thiện - ác, đỏ - đen, sáng - tối, trời - đất) :
Hoàng Thị Hằng
B -K17
19
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
+ Tượng Quan Âm được làm theo thế tam tài giả, tức là vòng tròn phía
sau tượng được gắn gần một nghìn bàn tay, trong mỗi bàn tay được khắc một
con mắt, đó là biểu tượng của Trời. Trời theo quan niệm ở đây là vũ trụ thu
nhỏ. Trong vũ trụ, cái thiện được biểu tượng ở
thế "tam quang giả" tức là 3 cái sáng bao gồm: mặt
trời, mặt trăng và các vì sao. Mặt trời là mặt Phật
Quan Âm nổi bật nhất, sáng ngời, đầy vẻ từ bi ,
đưa cái thiện đi khắp trần gian xua tan bong tối.
+ Trên đã có trời, hình tròn, động, thuộc
dương, nên dưới hệ tượng được biểu hiện cho đất,
tĩnh, thuộc âm; hình vuông, nối giữa trời và đất là
người - nhân vật Quan Âm. Trời, đất, người là 3 thế lực siêu nhiên trong vũ
trụ, có sức sáng tạo không ngừng. Con rồng đen dưới tòa sen là Hắc Long
dưới Biển Đông, tượng trưng cho cái Ác. Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn
tay ngồi trên tòa sen, cả tòa sen lại đặt trên đầu con rồng đen, tượng trưng cho
cái thiện bao giờ cũng ngự trị cái ác.
Trên mũ của Quan Âm có 3 tầng đầu, mỗi tầng có 3 đầu, đầu thứ 9 là

IV. KẾT LUẬN
Sau khi ghé thăm và khám phá ở Chùa Bút Tháp, tôi đã cảm thấy rất
ngạc nhiên và đã khám phá được rất nhiều thông tin thú vị về chùa và hệ
Hoàng Thị Hằng
B -K17
21
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
thống tượng phật có giá trị. Ngôi chùa đất Bắc với mái chùa không cao, cửa
điện không rộng khiến mọi người phải cúi mình, nhấc chân cẩn thận trong
từng bước đi, cử chỉ, ánh mắt, lời nói. Đây là cõi linh thiêng cũ kỹ nhưng tâm
linh , xuống mầu tàn sắc nhưng thâm sâu vô lượng. Nơi chứa ẩn rất nhiều các
pho tượng bí ẩn và rất giá trị của giới Phật giáo Việt Nam.
Khi đến chùa, ngoài việc các bạn lễ phật, các bạn nên dành một chút thời
gian thăm quan và khám phá kiến trúc và hệ thống tượng phật ở các chùa.
Điều đó đem lại cho mọi người những kiến thức và thông tin rất cần thiết về
chùa- nơi linh thiêng hơn nữa bạn còn cảm thấy tâm hồn thanh thản khi biết
về chùa và biết cách hành lễ…khi đến chùa.
Với môn học này, chúng tôi đã có cơ hội tìm hiểu nhiều hơn về kiến trúc
chùa và hệ thống tượng phật trong chùa. Đó là một sự trải nghiệm rất tốt và
cần thiết để áp dụng vào ngành nghề sau này. Chúng tôi có cái nhìn tổng quát
về chùa, những giá trị tượng phật.
Nhóm thực tế chùa Bút Tháp - Bắc Ninh
Hoàng Thị Hằng
B -K17
22
Báo cáo môn học văn hóa dân gian
Sơ đồ chùa Bút Tháp Bắc Ninh
Hoàng Thị Hằng
B -K17
23