BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC
NGUYỄN TẠI TUẤN
GIÁ TRỊ LỊCH SỬ- VĂN HÓA
CỦA MỘT SỐ ĐÌNH LÀNG TIÊU BIỂU
Ở HUYỆN HÀ TRUNG – TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬTHANH HÓA, NĂM 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC
NGUYỄN TẠI TUẤN
GIÁ TRỊ LỊCH SỬ- VĂN HÓA
CỦA MỘT SỐ ĐÌNH LÀNG TIÊU BIỂU
Ở HUYỆN HÀ TRUNG – TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
Mã số: 60220313

Người hướng dẫn khoa học: Ts.Lê Sỹ Hưng
THANH HÓA, NĂM 2014
A.MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Tống Giang - Tống Sơn xưa - huyện Hà Trung nay là một trong 27
huyện, thị của tỉnh Thanh Hóa, nằm ở điểm địa đầu của miền Bắc Trung Bộ
Việt Nam. Đây là một vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa, đã được
hun đúc từ nghìn năm. Nó cũng là miền đất gắn bó máu thịt với lịch sử đất

hóa của huyện Hà Trung.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Hà Trung là một vùng đất có nhiều di tích lịch sử - văn hóa .Dấu ấn
của dòng chảy văn hóa - lịch sử đã để lại nhiều di tích có giá trị.Đã có nhiều
tác phẩm,công trình nghiên cứu giới thiệ về các di tích lịch sử,văn hóa trên
vùng đất huyện Hà Trung.
Trong 6 tác phẩm Đại Nam Nhất thống chí (tập 2),Quốc sử quán triều
Nguyễn đã dành thời lượng đáng kể để nói về “đất quý hương” của vương
triều nhà Nguyễn.Trong tác phẩm này phần giới thiệu về khu di tích được
gọi là “tiểu triều đình” ở quê Tổ của triều Nguyễn được đề cập với thái độ
trân trọng nhưng các di tích khác không được khảo sát,giới thiêu.
Nhà nghiên cứu có uy tín Đào Duy Anh trong tác phẩm Đất nước
Việt Nam qua các đời trong phần khảo cứu về địa giới, địa danh đã khảo
cứu các địa danh ở vùng đất Hà Trung, trong đó có những địa danh liên
quan đến những di tích lịch sử ở huyện Hà Trung.
Trong cuốn Lịch sử Thanh Hóa, tập 2. Nxb Khoa học xã hội Hà Nội
(1994) đã có viết về Tô Hiến Thành –một bậc đại thần văn võ toàn tài dưới
vương triều Lý.Đình làng Động Bồng là nơi thờ ông.
Sách Niên giám Đông Dương thuộc Pháp năm 1901 cũng đã viết về
quần thể lăng miếu Triệu Tường
Cuốn Danh nhân Thanh Hóa(nhiều tác giả),khi giới thiệu đến một số
danh nhân đất Hà Trung thời Nguyễn đã nói đến khu di tích Triệu Tường
thành nhà Nguyễn ở xã Hà Long huyện Hà Trung.
Công trình tổng hợp về vùng đất Hà Trung là cuốn Địa chí huyện Hà
Trung.Trong công trình này phần danh nhân,di tích lịch sử văn hóa đã đề cập
đến các di tích như Đình Chung,đình Động Bồng,đình Gia Miêu và nhiều di
tích lịch sử văn hóa ở huyện Hà Trung.Các tác giả đã nhìn nhận ,đánh giá các
di tích này dưới góc độ lịch sử - văn hóa.
Các di tích như: Đình Trung,Đình Động Bồng, Đình Gia Miêu được
ngành văn hóa tỉnh Thanh Hóa quam tâm trong việc lập hồ sơ để xếp hạng

Trọng tâm nghiên cứu của luận văn là tìm hiểu về nguồn gốc xây dựng,
nhân vật thờ tự, đặc điểm kiến trúc điêu khắc và giá trị của Đình Động
Bồng, Đình Gia Miêu, Đình Trung, để thấy được giá trị và công tác bảo tồn
của một số di tích lịch sử văn hóa ở Hà Trung
4. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành luận văn này, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu có
liên quan, bao gồm các tài liệu như : Thư tịch, bi kí; Gia phả các dòng họ và
thần tích về các nhân vật được thờ tự; Các công trình nghiên cứu về các di
tích lịch sử văn hóa ở huyện Hà Trung; Nghị quyết, chủ trương, chính sách
của Đảng và nhà nước từ trung ương đến địa phương về việc bảo tồn và
phát huy giá trị của các di tích lịch sử văn hóa; Kết hợp với thực tế đã điền
dã ở các di tích để hiểu sâu hơn về tình hình hiện nay và đối chiếu với kiến
trúc điêu khắc của các di tích này khi mới xây dựng.
Để hoàn thành luận văn này, ngoài phương pháp thực tế điền dã là chủ
đạo tôi còn kết hợp nhiều phương pháp: tìm hiểu tài liệu, quan sát, xử lý,
tổng hợp đối chiếu, so sánh để rút ra các chung và cái riêng của các di tích,
nét đặc sắc trong nghệ thuật kiến trúc điêu khắc của các di tích.
5. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
luận văn được bố cục trong 3 chương:
Chương 1: Tổng quan về vùng đất Hà Trung - Thanh Hóa
Chương 2: Một số ngôi đình tiêu biểu ở huyện Hà Trung - Thanh Hóa
Chương 3: Bảo tồn và phát huy giá trị đình làng ở huyện Hà Trung - Thanh
Hóa
B. NỘI DUNG
Chương 1: Tổng quan về vùng đất Hà Trung - Thanh Hóa
1.1. Điều kiện địa lý, tự nhiên và dân cư
1.1.1 Điều kiện địa lý, tự nhiên
1.1.2 Quá trình hình thành làng xã
1.2. Truyền thống lịch sử


C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tài liệu tham khảo
1. Đào Duy Anh (2005),Đất nước Việt Nam qua các đời,Nxb VHTT,Hà
Nội
2. Ban Nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa(2005),Danh nhân
Thanh Hóa, Nxb Thanh Hóa.
3. Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa,Lịch sử Thanh
Hóa(1994),tập I, Nxb KHXH,Hà Nội
4. Ban Nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa(2000),Tên làng xã
Thanh Hóa,tập I, Nxb Thanh Hóa
5. Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa(2002),Niên biểu
Thanh Hóa,nxb Thanh Hóa.
6. Ban Nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa(2005),Văn hóa phi vật
thể Thanh Hóa, Nxb Thanh Hóa.
7. Ban Quản lý di tích và Thắng cảnh Thanh Hóa(2004),Hồ sơ di tích
chùa Động Bồng(Hà Trung)
8. Ban Quản lý Di tích và Thắng cảnh Thanh Hóa(2004),Hồ sơ Đình
Trung(Hà Trung)
9. Ban Quản lý Di tích và Thắng cảnh Thanh Hóa(2001).Hồ sơ di tích
đình Gia Miêu(Hà Trung)
10. Phan Huy Chú(2007) Lịch triều hiến chương loại chí,tập I, Nxb Giáo
dục Hà Nội
11. Giáo hội Phật Giáo Thanh Hóa(2009),Chùa cổ xứ Thanh, Nxb Thanh
Hóa.
12. Huyện ủy,UBND huyện Hà Trung(2005), Địa chí huyện Hà Trung,nxb
KHXH,Hà Nội
13. Lê Xuân Kỳ - Hoàng Hùng - Thích Tâm Minh(2008) Nxb Văn học,Hà
Nội.

30. Lê Huy Trâm – Hoàng Anh Nhân (2001), Lễ tục,lễ hội truyền thống xứ
Thanh, Nxb văn hóa dân tộc ,Hà Nội.
31. Tỉnh ủy - HĐND - UBND tỉnh Thanh Hóa (2000) Địa chí Thanh
Hóa,tập I ,Nxb Văn hóa Thông tin,Hà Nội.
32.Ngô Đức Thọ (chủ biên)1993)Từ điển di tích văn hóa Việt Nam,Nxb
KHXH,Hà Nội
33. Nguyễn Thị Thúy (2008),Thành nhà Hồ và vùng đất Vĩnh Lộc thế kỷ
XI,luận án Tiến sỹ Lịch sử,Bản vi tính.
34. Viện Khoa học Xã hội Việt nam (1988) ,Đại Việt sử ký toàn thư,tập I,
Nxb KHXH,Hà Nội.
35.Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1980 ) Đại Việt sử ký toàn thư,tập II,
Nxb KHXH,Hà Nội.
36.Viện Khoa học xã hội Việt Nam ,(1988) Đại Việt sử ký toàn thư ,tập
II, Nxb KHXH,Hà Nội.
37. Viện Nghiên cứu Hán Nôm (2003), Đồng Khánh dư địa chí,Nxb Thế
giới,Hà Nội.
38. Viện Khảo cổ học(2006), Hồ sơ khai quật di tích Triệu Tường thành
Hà Trung.bản vi tính.
39. Viện Sử học(1987),Biên niên lịch sử cổ trung đai Việt Nam, Nxb
KHXH,Hà Nội
40. Viện Sử học(1982) Xã hội Việt Nam thời Lý – Trần,Nxb KHXh ,Hà
Nội
41. Trần Quốc Vượng(1998)Văn hóa Việt Nam - một cái nhìn địa văn
hóa.
42. Trần Quốc Vượng(2000),Văn hóa Việt Nam tìm tòi và suy ngẫm, Nxb
Văn hóa dân tộc,Hà Nội