1
1. Bối cảnh lịch sử Pháp xâm lược Việt Nam
Năm 1858, Hải qn Pháp đổ bộ vào cảng Đà Nẵng và sau đó xâm
chiếm Sài Gòn. Năm 1862, vua Tự Đức ký hiệp ước nhượng ba tỉnh miền
Đơng cho Pháp. Năm 1867, Pháp chiếm nốt ba tỉnh miền Tây kế tiếp để tạo
thành một lãnh thổ thực dân Cochinchine (Nam kỳ). Từ năm 1873 đến năm
1886, Pháp xâm chiếm nốt những phần còn lại của Việt Nam qua những
cuộc chiến phức tạp ở miền Bắc. Miền Bắc khi đó rất hỗn độn do những mối
bất hòa giữa người Việt và người Hoa lưu vong. Chính quyền Việt Nam
khơng thể kiểm sốt nổi mối bất hòa này. Cả Trung Hoa và Pháp đều coi khu
vực này thuộc tầm ảnh hưởng của mình và gửi qn đến đó, nhưng cuối
cùng thì người Pháp đã chiến thắng.

Qn Pháp tấn cơng qn Thanh tại Lạng Sơn năm 1885
Pháp tun bố sẽ bảo hộ Bắc kỳ (Tonkin) và Trung kỳ (Annam), tiếp
tục duy trì các hồng đế bù nhìn cho đến Bảo Đại (làm vua từ 1926 đến 1945
và quốc trưởng từ 1949 đến 1956.
2. Chính sách cai trị của thực dân Pháp tại Đơng Dương, đặc biệt
là Việt Nam
Vào năm 1887, hồn tất q trình xâm lược Việt Nam, trong bối cảnh
đó chúng bắt tay vào khai thác thuộc địa Việt Nam nói riêng cũng như Đơng
Dương nói chung một cách quy mơ. Người Pháp đã tổ chức ra một bộ máy
cai trị khá hồn chỉnh từ trung ương cho đến địa phương. Ở trung ương là
Phủ tồn quyền Đơng Dương (ban đầu thủ phủ ở Sài Gòn, năm 1902 đặt ở
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
2
Hà Nội). Đứng đầu Phủ tồn quyền gọi là Tồn quyền Đơng Dương, là
người có quyền hành cao nhất trong thể chế chính trị Pháp trên tồn cõi Bắc
kỳ, Trung kỳ, Nam kỳ và Cao Miên. Đứng đầu ở 3 kỳ là: Thống đốc Nam
kỳ, Khâm sứ Trung kỳ và Thống sứ Bắc kỳ, cả ba đều nằm dưới quyền giám
sát và điều khiển tối cao của viên Tồn quyền Đơng Pháp, trực thuộc bộ

cụng nghip, nụng nhip hay nhng th on ờ hốn búc lt n xng
ty ca ci ca ngi dõn, lm dõn chỳng tr nờn ngu mui, dt nỏtnhng
thc dõn Phỏp vn bỏm ly mt n khai húa vn minh, cng nh ngn c
t do, bỡnh ng, bỏc ỏi.
- V mt trong nhng chớnh sỏch ca Phỏp trong cuc khai thỏc thuc
a ln mt (1858 1941) l chớnh sỏch c quyn v mui, ru v thuc
phin
3. Chớnh sỏch c quyn v mui, ru, thuc phin
3.1. Ti sao thc dõn Phỏp li c quyn v mui, ru, thuc
phin?
V mui : Mui l mt trong nhng th nhu yu phm, c bit li l
mt sn phm vụ cựng quan trng trong ming n ca ngi Vit Nam, l
thnh phn vụ cựng cn thit trong vic d tr thc phm, ch bin mún n
v nu n. Mun mui cỏ, mui tht, lm nc mm, mui da ci hay mui
chua cỏc th rau, tt c u phi cú mui. Kho cỏ, kho tht, lm xụi, nu cm
np, n chỏo trng lút lũng cng phi cú mui. Núi túm li, bt k mún n
no cng phi cú mui. Chớnh vỡ th m i vi ngi Vit Nam, mui tr
thnh mt sn phm vụ cựng quan trng khụng khỏc gỡ go.
Hn na, nc ta khụng cú m mui. Vỡ th, tt c mui tiờu th
nc ta u c sn xut qua phng phỏp gn lc nc bin bng cỏch
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
4
cho nước bốc hơi bay đi hết, chất muối lắng xuống ở dưới rồi gom lại thành
từng thúng đem đi bán. Do tình trạng này, chỉ những vùng ven biển có bãi
cát lài lài, thoai thoải bằng bằng mới có điều kiện để sản xuât muối. Những
vùng bờ biến dốc đứng không có điều kiện sản xuất muối. Những yếu tố này
đã khiến cho muối trở nên khan hiếm ở trên thị trường.
Biết được những yếu tố quan trọng này, các nhà làm chính sách thuế
khóa trong chính quyền Liên Minh Pháp – Vatican nghĩ ngay đến biện pháp
nắm độc quyền phân phối muối. Qua chính sách đánh thuế bất nhân này,

khỏch hng tiờu th, ri nm c quyn buụn bỏn sn phm ny. Nh vy l
chớnh quyn ó to iu kin thun li cho khỏ nhiu ngi m a s thuc
thnh phn khỏ gi d dng a dua ua ũi ri sa ngó vo tỡnh trng nghin
ngp, lm h hi c cuc i. Nhỡn rng ra, nu quc gia cú quỏ nhiu ngi
nghin hỳt thuc phin nh vy, thỡ dõn nc s khụng cũn ý chớ u tranh
t tn, mc cho ngoi nhõn thao tỳng t tung t tỏc. Hu qu l quc
gia ú s ln bi, suy vong ri sm mun cng ri vo cnh l thuc nc
ngoi. Tuy nhiờn, thit ngh rng, ngoi ch trng lm tiờu tan ý chớ u
tranh ca dõn tc Vit Nam, Liờn Minh Phỏp Vatican cũn cú chớnh sỏch
c quyn nhp cng lu v phõn phi thuc phin va ly tin chi phi
cho b mỏy cai tr ti ụng Dng, va tr lng hu h cho cụng chc
ngi Phỏp trong b mỏy cai tr ny vi mc ớch khớch l h tớch cc thng
tay n ỏp v búc lt dõn ta.
3.2. c quyn nh th no?
V mui :
- Chớnh sỏch thu mui thc dõn Phỏp ỏp dng cho cỏc tnh Trung k
nh sau : Nm 1897, mi t mui (60kg) phi úng thu 30 xu, gp 3 ln giỏ
mui mua ca ngi sn xut; n nm 1906, Phỏp tng lờn mi t mui
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN