Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. LỜI MỞ ĐẦU
Trong thời đại hiện nay để tăng cường thu nhập theo đầu người, tiến bộ trong
giáo dục sức khỏe, bảo vệ môi trường.Trên thực tế giáo dục là yếu tố rất quan trọng
để nâng cao năng suất lao động. Đồng thời giáo dục cũng là nhân tố tích cực trong
việc cải tạo, xây dựng cũng cố và phát triển quan hệ sản xuất mới .
Lịch sử đã chứng minh vai trò to lớn của giáo dục trên mọi mặt đời sống và xã
hội,trong sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh
Nếu như tính tích cực được thể hiện ở các cấp độ bắt trước, tái hiện, tìm tòi, sáng
tạo thì học sinh THCS cần vươn tới 2 cấp: Tìm tòi và sáng tạo. Có như thế các em
mới trở thành những con người trong xã hội, mới là những chủ nhân tương lai của đất
nước. Đặc biệt lứa tuổi THCS các em cần phải rèn luyện phấn đấu cả tài lẫn đức.
Chương trình sinh học THCS có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh một hệ thống
kiến thức cơ bản, bước đầu hình thành ở học sinh những kỹ năng cơ bản phổ thông và
thói quen làm việc khoa học
Đối với môn sinh học có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, qua lại với các môn khác.
Nhiều kiến thức và kỹ năng đạt được qua môn sinh học là cơ sở đối với việc học tập
các môn khác.
Phương pháp giảng dạy sinh học một cách đúng đắn, phù hợp với mục tiêu giáo
dục, góp phần giáo dục cho học sinh có thái độ trách nhiệm đối với cuộc sống,gia
đình xã hội và môi trường
1 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
Nhưng thực tế trong nhà trường hiện nay môn Sinh học chưa được quan tâm
đúng mức. Số học sinh khá, giỏi còn thấp so với các môn học khác mà phần lớn ở
mức độ trung bình. Vậy vì sao? Do trình độ nhận thức của học sinh hay do các em
chưa có sự say mê học tập Điều đó chưa hoàn toàn đúng cũng như chưa phải là
nguyên nhân chủ yếu mà quan trọng ở đội ngũ giáo viên còn nhiều thiếu sót về kiến
thức, kinh nghiệm và lòng nhiệt tình say mê trong giảng dạy. Dạy như thế nào? Bằng
phương pháp nào? Cho hợp lí với các bài giảng sao cho thật cô đọng giúp học sinh dễ

và còn thiếu nhiều so với nhu cầu giảng dạy và học tập của nhà trường.
Với cơ sở vật chất còn thiếu đồ dùng dạy học nên giáo viên dạy bộ môn Sinh
thường sử dụng phương pháp dạy thuyết trình là cơ bản .
Kinh tế địa phương còn gặp nhiều khó khăn, gia đình ít quan tâm đến sự học tập
của các em. hơn nữa bộ môn Sinh là một bộ môn khoa học thực nghiệm học sinh cho
rằng “ Môn Sinh học không quan trọng không phải bộ môn chính” Vì vậy ít đầu tư
cho môn học này với suy nghĩ như vậy đa số các em không hiểu rõ bản chất của lí
3 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
thuyết dẫn đến việc nắm kiến thức gặp nhiều khó khăn vướng mắc do vậy kiến thức
của các em bị hổng nhiều dẫn đến bỏ bê việc học môn sinh học.
2. Kết quả , hiệu quả thực trạng trên
Thực trạng sử dụng và khai thác mô hình trong dạy học sinh học 7 đem lại hiệu
quả dạy học chưa cao, để cải thiện tình hình đó trước khi áp dụng nghiên cứu đề tài "
Một số kinh nghiệm khai thác triệt để mô hình để giảng dạy môn sinh học lớp
7". Tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng học sinh khối 7 tại trường THCS Ngọc Khê
3 năm học 2010-2011 thu được kết quả như sau:
Lớp
Sĩ số
Kém Yếu Trung bình Khá Giỏi
7A: 30
(Lớp thực
nghiệm)
SL % SL % SL % SL % SL %
5 16.6 7 23.4 13 43.4 4 13.3 1 3.3
7B : 32
(Lớp đối
chứng)
3 9.3 6 18.8 15 46.9 6 18.8 2 6.2
Kết quả trên cho thấy tỉ lệ học sinh khá giỏi còn thấp, học sinh yếu kém nhiều

- Kỹ năng làm bộ sưu tầm, làm bộ sưu tập nhỏ, biết cách hợp tác trong học tập, biết
tự đánh giá những kiến thức tiếp thu. Có thể vận dụng các kiến thức đã học để giải
quyết một số vấn đề đơn giản do thực tiễn đặt ra.
2. Các hình thức sử dụng mô hình:
- Dạng bài: chủ yếu là các bài : Cấu tạo ngoài, cấu tạo trong, các bài thực hành
,- Hình thức: GV có thể: Thường xuyên sử dụng phương pháp quan sát nghiên cứu
tìm tòi và chia nhóm
Ví dụ: Bài 18: Trai sông
GV: Cho học sinh chia nhóm và kiểm tra mẫu vật
1. Hình dạng, cấu tạo:
a. Vỏ trai:
Giáo viên: Cho học sinh tụ quan sát mô hình kết hợp quan sát hình 18.1;18.2
Giáo viên : Cho các nhóm thảo luận câu hỏi SGK sau đó đại diện lên chỉ trên mô hình
Học sinh : Tự rút ra kết luận
-Vỏ trai được chia làm 3 lớp : + Lớp sừng
+ lớp đá vôi
+ Lớp xà cừ
-Hình dạng ngoài: Đầu vỏ, đỉnh vỏ, bản lề vỏ, đuôi vỏ, vòng tang trưởng
? Căn cứ vào vòng đó xác định được điều gì?
6 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
Học sinh: Xác định tuổi trai
? Muốn mở vỏ trai quan sát ta phải làm gì?
Học sinh: Đại diện trả lời : Cắt dây trằng phía lưng cắt 2 cơ khép vỏ
? Mài mặt ngoài của trai ngửi có mùi khét vì sao?
->Vì lớp sừng bằng chất hữu cơ bị ma sát nên có mùi khét
b. Cơ trể trai:
Học sinh : Cá nhân tự thu nhận thông tin và quan sat mô hình thảo luận trả lời câu hỏi
SGK -> Tự rút ra kết luận
- Cơ trể có 2 mảnh vỏ đá vôi che chở bên ngoài

Sử dụng cho bài : THỦY TỨC (Phần kiến thức hình dạng và cấu tạo ngoài)
8 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
Mô hình thủy tức
Gv : Yêu cầu học sinh quan sát tranh hình SGK và kết hợp quan sát mô hình
thủy tức :
? Trình bày hình dạng ngoài và cấu tạo cua thủy tức ?
HS : quan sát mô hình , thảo luận đại diện lên bảng chỉ trên mô hình , đại diện
nhận xét bổ sung
GV: nhận xét . HS rút ra kết luận
9 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
Yêu cầu nêu được :
Cấu tạo ngoài : + Hình trụ
+ Phần dưới đế là bám
+ Phần trên có lỗ miệng , xung quanh có tua miệng
+ Đối xứng tỏa tròn
4.3 Mô hình giun đất
Sử dụng cho bài : Giun đất (Phần kiến thức cấu tạo trong) Mô hình giun đất
GV: Yêu cầu HS quan sát cấu tạo trong của giun đất dựa trên mô hình
? Nhận biết các bộ phận của hệ tiêu hóa
? Bộ phận sinh dục
? Hệ thần kinh
- Hoàn thành chú thích ở H 16.B và H 16.C ở SGK
HS: quan sát mô hình thảo luận , đại diện nhận xet bổ sung và hoàn thành trên
sơ đồ
GV: nhận xét chốt kiến thức đúng

+ Chân hàm
+ Chân ngực
- Bụng: + Chân bụng
+ Tấm lái
HS đại diện lên bảng chỉ trên mô hình ,HS khác nhận xét bổ sung , tự rút ra
kết luận
4.6 Mô hình Châu chấu
Sử dụng cho bài : Châu chấu(Phần kiến thức cấu tạo ngoài)
12 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
Mô hình châu chấu
Gv : yêu cầu HS quan sát mô hình con châu chấu : Nhận biết các bộ phận ở
trên mô hình
Hs đối chiếu với H26.1 xác định các bộ phận trên mẫu vật
HS mô tả các bộ phận trên mô hình
- Một HS trình bày lớp nhận xét bổ sung
Yêu cầu nêu được :
+ Cơ thể gồm 3 phần :
- Đầu : Râu , mắt kép , miệng
- Ngực : 3 đôi chân , 2 đôi cánh
- Bụng : Nhiều đốt , mỗi đốt có một lỗ thở
4.7 Mô hình cá chép
13 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
Sử dụng cho bài : Cá chép , Thực hành (Phần kiến thức cấu tạo ngoài và
trong)
• Cụ thể
+ Quan sát cấu tạo ngoài của Cá chép
Mô hình cấu ngoài của cá chép


HS: Tim 3 ngăn, 2 vòng tuần hoàn
16 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
Mô hình cấu tạo trong của ếch
4.9 Mô hình chim bồ câu
Sử dụng cho bài : Thực hành : Quan sát bộ xương – Mẫu mổ chim bồ câu, Cấu
tạo trong của chim bồ câu
Mô hình chim bồ câu
Gv : yêu cầu HS quan sát mô hình kết hợp tranh cấu tạo trong -> Xác định vị
trí hệ cơ quan
17 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
HS quan sát mô hình đọc chú thích ghi nhớ kiến thức -> Xác định vị trí các
hệ cơ quan , hoàn thành bảng tr 139 SGK
Đại diện lên bảng chỉ trên mô hình
Gv nhận xét bổ sung, chốt kiến thức ở bảng chuẩn
Các hệ cơ quan Các thành phần cấu tạo trong các hệ
- Tiêu hóa
- Hô hấp
- Tuần hoàn
- Bài tiết
- Ống tiêu hóa và tuyến tiêu hóa
- Khí quản, phổi, túi khí
- Tim hệ mạch
- Thận, xoang huyệt
Mô hình này GV có thể sử dụng cho bài cấu tạo trong của chim bồ câu , (Phần
kiến thức tìm hiểu các cơ quan dinh dưỡng)
Đối với phần này GV yêu cầu học sinh lên bảng chỉ rõ đăc điểm cấu tạo của
từng cơ quan ở chim bồ câu để thấy rõ đặc điểm cấu tạo trong thích nghi với
đời sống bay lượn

Đặc điểm khác : 7 đốt sống có xương mỏ ác , chi nằm
dưới cơ thể
- Đại diện lên chỉ ra điểm khác nhau trên mô hình
GV nhận xét bổ sung
*KẾT QỦA
20 | P a g e
Thực trạng và một số kinh nghiệm dạy môn sinh học lớp 7 bằng mô hình
Sau một thời gian dài, vận dụng những giải pháp trên,tôi nhận thấy kết
quả học tập của học sinh về môn sinh học có những kết quả đáng khích lệ, học sinh
có hứng thú tập trung thi đua, linh động sáng tạo, giao tiếp học hỏi lẫn nhau, tự tìm
tòi, tự phát hiện, tự chiếm lĩnh kiến thức và luôn có niềm tin về khoa học, tiết dạy
cũng trở nên nhẹ nhàng, tự nhiên, sinh động hơn
Kết quả bộ môn sinh học lớp 7A tôi dạy đều đạt 85->90% trung bình trở lên. cụ
thể kết quả khảo sát giữa học kì II năm 2010-2011 như sau:
Kết quả thu được
Lớp
Sĩ số
Kém Yếu Trung bình Khá Giỏi
7A: 30
(Lớp thực
nghiệm)
SL % SL % SL % SL % SL %
7 23.3 15 50 8 26.7
7B : 32
(Lớp đối
chứng)
3 9.3 6 18.8 15 46.9 6 18.8 2 6.2
* Nhận xét : lớp 7A (lớp thực nghiệm ), áp dụng phương pháp đạt kết quả cao hơn
hẳn lớp 7B (lớp đối chứng) khi không sử dụng phương pháp mới
21 | P a g e