QUI ƯỚC VIẾT TẮT
GV: Giáo viên
HS: Học sinh
THPT: Trung học phổ thông
GD: Giáo dục
PPDH: Phương pháp dạy học
KINH NGHIỆM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY ĐỌC –HIỂU TÁC PHẨM KÍ
(CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN LỚP 11)
THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI.
A.PHẦN MỞ ĐẦU.
1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Giảng dạy tác phẩm văn chương theo thể loại là một vấn đề đặt ra từ lâu trong
thực tiễn giảng dạy Ngữ văn và vẫn thường là mối băn khoăn, suy nghĩ, tìm tòi của
phần lớn giáo viên THPT hiện nay. Điều băn khoăn, suy nghĩ, tìm tòi ấy bắt nguồn từ
một ý nguyện rất chính đáng là làm sao cho bộ môn Ngữ văn trong nhà trường ngày
càng phát huy mạnh mẽ hiệu lực giáo dục của nó, góp phần đắc lực vào việc thực hiện
mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông hiện nay.
Đọan trích “Vào phủ chúa Trịnh” (trích Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác)
tuy là tác phẩm kí sự nhưng có sự kết hợp rất linh hoạt giữa trần thuật, kể chuyện và
bình luận, lại thấm đẫm cảm hứng trữ tình. Vì vậy, khi dạy tác phẩm này, GV phải có
ý thức nghiên cứu lí luận về thể kí, biết vận dụng linh hoạt phương pháp giảng dạy
một thể loại văn học lấy người thật, việc thật làm đối tượng phản ánh. Thực tế, trong
quá trình giảng dạy, một số GV chưa tìm hiểu kĩ về tác phẩm nên đã dạy kí sự giống
như truyện ngắn hay tiểu thuyết, không chú trọng đến đặc điểm nổi bật của thể kí là
tính chuẩn xác, ghi chép việc thật, người thật. Vì vậy, HS không cảm thụ được cái
hay, cái đẹp của những sự việc, con người có tính tiêu biểu, điển hình và ý nghĩa của
nó.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài ”Kinh nghiệm tổ chức hoạt
động dạy đọc - hiểu tác phẩm kí (chương trình chuẩn lớp 11) theo đặc trưng thể
loại”, mong muốn việc giảng dạy Đọc-hiểu văn bản “Vào phủ chúa Trịnh” của tác giả
Lê Hữu Trác đạt kết quả tốt nhất, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học

chương trình giáo dục phổ thông, thực hiện nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc
hội khóa X và chỉ thị số 30/1998/CT-TTg về điều chỉnh chủ trương phân ban ở phổ
thông trung học và đào tạo 2 giai đoạn ở đại học nêu rõ các yêu cầu, công việc mà bộ
Gíao dục và Đào tạo và các cơ quan có liên quan phải khẩn trương tiến hành.
1.2 Tầm quan trọng của việc giảng dạy Đọc- hiểu tác phẩm văn chương
theo đặc trưng thể loại:
Nói đến thể loại là nói đến tính chỉnh thể trong một tác phẩm văn
chương. Đây là vấn đề thuộc hình thức nghệ thuật của tác phẩm, có liên quan khắng
khít đến nội dung. Mỗi tác phẩm văn học đều chỉ tồn tại ở một thể tài và biểu hiện chủ
yếu tính chất của một loại hình văn học nhất định. Tiếp nhận tác phẩm văn chương
theo đặc trưng thể loại có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đây là chìa khoá để khám phá
những giá trị đích thực của tác phẩm cùng với sự vận động và phát triển của nền văn
học. Vì vậy, cần phải có một phương pháp, một cách thức giảng dạy phù hợp với nó.
Chương trình và SGK ngữ văn mới đã cung cấp cho HS mỗi thể loại một vài
tác phẩm thật tiêu biểu cho thể loại đó (tính mẫu). Mục tiêu và trọng tâm của mỗi bài
dạy Đọc-hiểu đều yêu cầu GV hướng dẫn HS cách phân tích và tiếp nhận tác phẩm
văn học theo đặc trưng thể loại. Do đó, việc nắm vững đặc trưng thể loại và lựa chọn
phương pháp giảng dạy cho phù hợp là yêu cầu cơ bản đối với người giáo viên Ngữ
văn hiện nay.
2. CƠ SỞ THỰC TIỄN.
Trong chương trình ngữ văn 11, các thể loại như thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết
chiếm phần lớn, chỉ có một tác phẩm kí là Thượng kinh kí sự - Lê Hữu Trác với trích
đoạn “Vào phủ chúa Trịnh”. Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy một số GV không
làm cho HS cảm thụ được cái hay, cái đẹp của những sự việc, con người có tính tiêu
biểu, điển hình và ý nghĩa của tác phẩm. Vì vậy, HS không khắc sâu trong trí nhớ của
mình trọng tâm kiến thức và kĩ năng Đọc –hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại.
Nguyên nhân chính của tình trạng trên là do GV chưa xác định thể loại và chưa
chú ý đến đặc điểm của thể loại tác phẩm. Tình trạng này khiến cho việc phân tích,
nhận xét, đánh giá mang tính rập khuôn, võ đoán. Xa rời bản chất thể loại của tác
phẩm chính là xa rời tác phẩm cả về linh hồn và thể xác. Vì thế, xác định thể loại là

nắm giữ trọng trách quốc gia. Cũng cần phải nhấn mạnh rằng do đặc điểm này mà tác
giả cũng trở thành một nhân vật, một đối tượng cần phân tích khi dạy đọc-hiểu kí.
SGK Ngữ văn 11 đã định hướng cho HS tìm hiểu về Lê Hữu Trác như sau: “Cách
chẩn đoán và chữa bệnh của Lê Hữu Trác cùng những diển biến tâm tư của ông khi kê
đơn cho ta hiểu gì về người thầy thuốc này?” .
Dạy đọc hiểu kí sự cần nghiên cứu kĩ hoàn cảnh ra đời của tác phẩm và có một
sự hiểu biết sâu sắc về tác giả. Sự hiểu biết đó giúp chúng ta nắm chắc những tình tiết
ghi trong tác phẩm. Cuộc đời, tư tưởng, tình cảm, phong cách của tác giả soi sáng cho
chúng ta khi tìm hiểu những sự kiện ghi lại trong tác phẩm. “Thượng kinh kí sự” được
Lê Hữu Trác viết nhân chuyến ra Thăng Long chữa bệnh cho thế tử Trịnh Cán từ năm
1782 đến năm 1783. Đây là thời điểm gần sát với cuộc khủng hoảng của triều Lê_
Trịnh. Trịnh Cán được lập làm thế tử từ tháng 10 năm Tân Sửu (1781), mới 5 tuổi đã
đầy bệnh tật. Lê Hữu Trác rời Thăng Long ngày 17 tháng 9, về đến nhà ngày 2 tháng
10 năm Nhân Dần (1782). Ngày 24 tháng 10 diễn ra cuộc kiêu binh nổi loạn, giết chết
quan chánh đường (tức Quận Huy Hoàng Đình Bảo) và Trịnh Cán bị phế truất. Biến
cố này là cơ sở thực tế cho triết lí được ông đúc kết ở cuối thiên kí sự “giàu sang như
mây nổi, những nơi đàn sáo lâu dài trước đây bỗng phút chốc thành gò hoang cồn
vắng”, củng cố niềm tin của ông về tính chất tạm bợ của giàu sang và ý nghĩa của
cuộc sống bao dung, ngoài vòng danh lợi Những dòng văn miêu tả cảnh giàu sang phú
4
quý trong phủ chúa Trịnh ở đoạn trích chỉ có thể hiểu đúng nếu như ta biết triết lý của
ông đối với công danh phú quý.
Vì viết kí sự không có quyền hư cấu như viết truyện nên có khi những điển
hình của kí sự thường không được tập trung, không nổi vật bằng nhân vật của truyện.
Chính vì thế trong khi dạy đọc-hiểu cần phải dẫn dắt để HS nhận thấy giá trị của
“những hạt ngọc nguyên chất đó”. Hơn nữa kí sự thường ghi ngắn gọn, vì thế khi
giảng phải làm sống lại và mở rộng ý nghĩa của những sự kiện mà tác giả ghi một
cách cô đúc.
Lời văn trong kí sự thường ngắn gọn, súc tích và giản dị hơn lời văn của truyện.
Tác giả chỉ chấm phá vài nét mà có thể tạo dựng được những bức tranh sinh động. Đó

cảm thấy xa lạ với những gì mình chuẩn bị sẵn ở nhà và sẵn sàng “hợp tác” với GV.
5
Tùy theo yêu cầu và nội dung của mỗi văn bản mà GV chuẩn bị các phiếu học
tập khác nhau trong việc hướng dẫn HS soạn bài. Cụ thể mẫu phiếu học tập văn bản
“Vào phủ chúa Trịnh” như sau:
Câu 1: Đọc tiểu dẫn và ghi lại những thông tin cơ bản về tác giả Lê Hữu Trác
Những nét chính về
cuộc đời
Những nét chính về sự
nghiệp sáng tác
Tác phẩm tiêu biểu
Câu 2: Giới thiệu ngắn gọn về đoạn trích “Vào phủ chúa Trịnh”
Thể loại Vị trí đoạn trích Nội dung cơ bản
Câu 3: Hãy chia đọan và nêu những ý cơ bản của đoạn trích “Vào phủ chúa Trịnh”
Phần Từ câu…đến câu…. Ý cơ bản của từng phần
1
2
3
4
Câu 4: Ghi lại, nhận xét những chi tiết miêu tả quang cảnh và thuật việc ở phủ chúa
Trịnh Sâm (theo trình tự miêu tả của tác giả)
Các chi tiết miêu tả quang cảnh ở phủ
chúa Trịnh Sâm
Nhận xét về cách miêu tả và thuật
việc.
Câu 5: Từ những nhận xét trên, hãy đánh giá thái độ của Lê Hữu Trác khi chứng kiến
cảnh sống xa hoa hưởng lạc ở phủ chúa?
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………

Hữu Trác phân vân không biết nên ngả về Lê hay theo Trịnh. Trong ông vẫn còn cái
gánh “hiếu trung” nặng nề của đạo Khổng nhưng cũng đầy hoài nghi, chán nản công
danh. Cuối cùng, ông bỏ tất cả chức tước mà quay về. Ông “tìm nhàn” ở con đường
làm thuốc, trở thành danh y nổi tiếng. Chữ lãn (cười) trong tên hiệu Hải Thượng Lãn
Ông có ý nghĩa như thế nào cũng là một vấn đề GV cần gợi mở để HS hiểu rõ con
người Lê Hữu Trác: ghét danh lợi, nghe thấy hai chữ đó thì “dựng cả tóc gáy lên”,
yêu thích núi non cây cỏ, bầu bạn cùng thiên nhiên, chuyên tâm vào việc làm thuốc,
chữa bệnh cứu người, viết sách để dạy học trò.
3.2.2.2.Hướng dẫn HS đọc- hiểu văn bản:
a.Bước tiếp cận – nhận biết
Bước này bao gồm các thao tác đọc văn bản, tìm hiểu ngôn từ, kết cấu, mạch
văn; hướng dẫn HS nắm cốt truyện – tình tiết, bố cục, hệ thống nhân vật, hình dung ra
nhân vật người kể chuyện, các biện pháp nghệ thuật chính trong lời kể… Các thao tác
này phần lớn HS được hướng dẫn thực hiện ở nhà. GV nêu yêu cầu, HS dựa vào SGK
7
và các phiếu học tập để trả lời. GV cần quan tâm đến vấn đề chú giải, tìm hiểu từ ngữ
khó, tạo thuận lợi cho hoạt động tiếp nhận và tìm hiểu nghĩa văn bản của HS.
Đọc diễn cảm là một vấn đề hết sức quan trọng trong viêc khơi gợi cảm xúc, trí
tưởng tượng và tạo cho HS tâm lý thâm nhập vào tác phẩm. Mặt khác, thể loại kí
thường nói về người thật, việc thật nên đọc diễn cảm càng có ý nghĩa quan trọng trong
việc giúp học sinh bắt đúng cái giọng, cái tình và hiểu được hoàn cảnh, tâm trạng của
người viết kí. Đối với tác phẩm “Thượng kinh ký sự” nói chung và đoạn trích “Vào
phủ chúa Trịnh” nói riêng, để hiểu rõ giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm, thấy
được ngòi bút kí sự chân thật, sắc sảo của Lê Hữu Trác, GV cần phải hướng dẫn cách
đọc cho HS và yêu cầu HS đọc đoạn trích trong SGK. Từ đó, HS sẽ thấy được cách
miêu tả chi tiết, sinh động về quang cảnh và những sinh hoạt nơi phủ chúa. Quang
cảnh và những sinh hoạt trong phủ chúa đã được ghi lại khá tỉ mỉ qua con mắt quan
sát của một người thầy thuốc lần đầu tiên bước chân vào thế giới mới lạ này. Ngoài
ra, qua tác phẩm, ta thấy được thái độ và cảm nghĩ của tác giả trước những sự việc nơi
phủ chúa, tuy không bộc lộ trực tiếp nhưng qua ngòi bút ghi chép hiện thực sắc sảo và

Văn bản “Vào phủ chúa Trịnh” thuộc loại kí sự, ghi chép sự việc có thật nên
cần lưu ý cách quan sát tỉ mỉ, kể chuyện chi tiết và ghi lại những cảm nghĩ chân thực
của tác giả trước sự việc. GV hướng dẫn HS đọc kết hợp với phân tích các chi tiết
“đắt” và nêu cảm nhận để làm nổi bật các vấn đề sau:
- Quang cảnh và những sinh hoạt nơi phủ chúa – Thái độ của tác giả (thể hiện
rõ nhất trong đoạn thơ “Lính nghìn cửa vác đòng nghiêm ngặt…Khác gì ngư phủ đào
nguyên thuở nào)
- Cách chẩn đoán, bắt mạch kê đơn cho thế tử Trịnh Cán – Đánh giá tài năng
và y đức của Lê Hữu Trác.
- Nét đặc sắc trong bút pháp kí sự của tác giả.
Bằng đôi mắt quan sát sắc sảo, Lê Hữu Trác đã quan sát các công trình kiến
trúc, cảnh trí qua hình khối, màu sắc, hương thơm, âm thanh để truyền đạt đến người
đọc cảm nhận của bản thân. Phải “qua mấy lần cửa” mới tới đường dẫn vào phủ.
Đường đi trong phủ chúa thì “đâu đâu cũng là cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh
hoa đua thắm, gió đưa thoang thoảng mùi hương”, khắp nơi thì “người truyền bào
rộn ràng, người có việc quan qua lại như mắc cửi”; đâu đâu cũng có lính canh cửa.
Trong cung thì trang trí toàn những đồ sang trọng, “có những cái cây lạ lùng và
những hòn đá kì lạ”, đồ dùng thì toàn sơn son thếp vàng, toàn những thứ “nhân gian
chưa từng thấy”…
GV cần gợi dẫn và yêu cầu HS tìm và nhận xét được một số chi tiết mà theo các
em đó là những chi tiết “đắt”. GV cần tôn trọng cảm nhận riêng của HS, không gò ép
HS phải nói theo ý mình. Điều quan trọng là HS phải lí giải và phân tích để bảo vệ ý
kiến. Có thể thấy một số chi tiết đặc sắc thể hiện được chủ đề và nhãn quan quan kí sự
sắc sảo của tác giả:
- Chi tiết về nội cung thế tử: Tác giả miêu tả đường đi tối om, mấy lần trướng
gấm, quang cảnh xung quanh phòng được miêu tả hết sức chi tiết: phòng rộng, giữa là
sập thiếp vàng,… ghế rồng sơn son, màn là che ngang sân, cây nến to cắm trên giá
bằng đồng,… Tất cả đã nói lên nguồn gốc căn nguyên của con bệnh, do tù túng, ngột
ngạt thiếu khí trời mà ra.
- Chi tiết thầy thuốc “già yếu” trước khi khám bệnh được truyền lạy thế tử để

giá về bút pháp kí sự đặc sắc của tác giả (quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh
sinh động, có những chi tiết điển hình, có sức diễn tả cao tạo nên cái thần của cảnh
vật. Sự đan xen giữa kí sự và thơ ca làm cho tác phẩm kí đậm chất trữ tình).
c. Bước tổng hợp
Đây là bước tổng kết và củng cố nhận thức cơ bản về bài học.Ở bước này GV
cần đưa ra những câu hỏi đánh giá về nội dung tư tưởng , nghệ thuật của tác phẩm,
câu hỏi ứng dụng để HS có cái nhìn tổng thể về văn bản và từ đó rút ra kết luận, ghi
nhớ cần thiết đáp ứng mục tiêu, yêu cầu bài học. Thông qua hệ thống câu hỏi này, GV
có thể đánh giá mức độ hiểu bài của HS.
Cụ thể, qua đoạn trích “Vào phủ chúa Trịnh”, GV có thể đặt câu hỏi tổng kết
và củng cố bài như sau:
-Giá trị hiện thực của đoạn trích là gì? Qua những suy nghĩ và tâm trạng của
nhân vật xưng tôi, có thể nhận xét gì về nhân cách Lê Hữu Trác?
-Nhận xét về nghệ thuật miêu tả hiện thực trong đoạn trích ?
Cuối mỗi tiết học, GV dành thời gian để củng cố kiến thức. Phương pháp chủ
yếu là đưa ra một hệ thống câu hỏi, những bài tập ứng dụng nhằm nâng cao kĩ năng
của HS. Với thời gian hạn chế, câu hỏi trắc nghiệm được xem như một giải pháp tối
ưu cho hoạt động này Đề tài xin được đưa ra một số câu hỏi trắc nghiệm và bài tập
ứng dụng. (Phần phụ lục)
3.Hoạt động ngoài giờ học
10
Ngoài việc đọc hiểu văn bản trên lớp, GV cần có kế hoạch cho hoạt động ngoại
khóa văn học. Hoạt động này cần sự tham gia của nhiều bộ phận trong nhà trường
như giáo viên dạy lớp, giáo viên chủ nhiệm, thư viện, Đoàn thanh niên,… và phải có
kế hoạch lâu dài, thường xuyên. Hoạt động ngoài giờ học có thể sử dụng các hình
thức như:
- Hội thảo khoa học về các tác giả: (cuộc đời, thân thế và sự nghiệp)
- Thuyết trình hùng biện về tác phẩm
- Sân khấu hóa trích đoạn
- Du khảo, hành hương: tổ chức cho HS đi thăm đền thờ Lê Hữu Trác

4.2.2 Đánh giá kết quả quan sát, nghiên cứu, tham khảo ý kiến của học
sinh sau giờ học thực nghiệm:
4.2.2.1 Qua quan sát giờ học:
*Lớp 11C5 (lớp đối chứng)
-Phiếu chuẩn bị bài: sử dụng chưa hiệu quả. HS trả lời các câu hỏi có tính chất
đánh giá, tổng hợp chưa chính xác ( câu 5, câu 8, câu 9).
-Tiến trình giờ dạy: HS phát hiện khá chính xác các chi tiết miêu tả sự việc
nhưng chưa nhạy bén trong việc tìm hiểu tái độ của Lê Hữu Trác, đặc biệt là thái độ
gián tiếp qua ngòi bút miêu tả sự việc (chỉ có 3 HS phát biểu khi giáo viên đặt câu
hỏi: Thái độ của tác giả bộc lộ như thế nào trước cảnh sống nơi phủ chúa?)
*Lớp 11C3 ( thực nghiệm):
HS trả lời khá chính xác các vấn đề GV đặt ra trong giờ học. Câu số 8 và 9
trong phiếu học tập được trả lời với nhiều ý kiến khác nhau, thể hiện cách tư duy độc
lập. Với câu hỏi: Trong đọan văn miêu tả cảh xem mạch cho thế tử, theo em những
chi tiết nào là đặc sắc nhất? Lí giải vì sao? HS phát hiện nhiều chi tiết khác nhau và lí
giải khá thuyết phục, gắn với những hiểu biết về đặc trưng thể kí sự. Phần thảo luận
câu hỏi: Bút pháp kí sự của tác giả được thể hiện qua đoạn trích đặc sắc như thế
nào? Có người cho rằng đây chỉ là một cuốn sổ tay cá nhân ghi chép các tư liệu về
chuyến lên kinh chữa bệnh cho cha con thế tử của danh y Lê Hữu Trác. Ý kiến em thế
nào? GV dẫn dắt tốt, HS tích cực tranh luận và đưa ra nhận xét gần với các ý mà giáo
án đã chuẩn bị.
4.2.2.2 Qua tham khảo ý kiến của học sinh sau giờ học:
Khảo sát 50 HS qua giờ dạy thực nghiệm, kết quả là:
-100% HS thích chuẩn bị bài bằng phiếu học tập hơn là cách soạn bài truyền
thống: ghi ra vở bài soạn.
-Về việc phát biểu ý kiến xây dựng bài: Đa số HS thích trao đổi trong nhóm
trước với lí do dễ thổ lộ với bạn cùng lứa những suy nghĩ của mình và của bạn “vừa
tầm” với nhau. HS thích được giáo viên động viên và tôn trọng ý kiến cá nhân
-Về mức độ tiếp thu bài học: đa số đều cho rằng GV có giọng đọc và giảng
truyền cảm sẽ giúp HS dễ thâm nhập tác phẩm hơn. Việc dạy học nêu vấn đề được HS

phát hiện, phân tích đánh giá
-Đề kiểm tra phải được thiết kế theo hướng phân loại được HS, đánh giá được
mức độ tiếp nhận văn bản theo đúng đặc trưng thể loại và vận dụng kĩ năng đọc hiểu
văn bản.
Nhìn chung, qua kết quả kiểm tra bài dạy thực nghiệm – đối chứng, có thể thấy
hoạt động dạy đọc – hiểu tác phẩm kí sự theo đặc trưng thể loại đã mang lại hiệu quả
đáng kể. Trong thời lượng không nhiều, với thời gian 2 tiết, GV có thể tổ chức giờ
dạy đọc –hiểu văn bản với hàng loạt các thao tác kết hợp chặt chẽ, nhuần nhuyễn, góp
phần tích cực nâng cao hiệu quả bộ môn Ngữ văn trong giai đoạn hiện nay ở trường
THPT Nguyễn Trung Trực cũng như một số trường bạn trong tỉnh Tây Ninh.

PHỤ LỤC
Thiết kế giáo án
Thời gian: ( 2 tiêt)
VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH
( trích THƯỢNG KINH KÍ SỰ)
14
LÊ HỮU TRÁC.
A. MỤC TIÊU
1.Kiến thức: Giúp học sinh:
- Hiểu được đặc điểm của thể loại kí sự trong văn học Trung đại.
- Cảm nhận được giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm và nhân cách thanh cao của
Lê Hữu Trác.
2. Kĩ năng: Đọc hiểu thể kí trung đại theo đặc trưng thể loại.
3. Thái độ: Giáo dục học sinh lòng tự hào, trân trọng đối với một danh y tài giỏi của
đất nước và ý thức sống trong môi trường trong lành.
B.TRỌNG TÂM
1.Kiến thức:
Cảm nhận được giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm và vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách
của Lê Hữu Trác qua ngòi bút kí sự chân thực ,sắc sảo về cuộc sống nơi phủ chúa

Lãn Ông, người làng Xiêu Xá, huyện Đường
Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương ( nay
thuộc tỉnh Hưng Yên)
Ông là một danh y, không chỉ chữa bệnh
mà còn soạn sách và mở trường dạy nghề
thuốc bắc để truyền bà y học. Ông còn là một
15
kiến suy đốn, bế tắc. Phong trào khởi
nghĩa nông dân bùng nổ khắp nơi. Lê
Hữu Trác phân vân, trong ông vẫn
còn cái gánh “hiếu trung” nặng nề
của đạo Khổng nhưng cũng đầy hoài
nghi, chán nản công danh. Cuối
cùng, ông bỏ tát cả chức tước mà
quay về. Ông “ tìm nhàn” ở con
đường làm thuốc, trở thành danh y
nổi tiếng.
- GV yêu cầu học sinh
nhận xét:
+ Thể loại và đặc điểm thể
loại
+ Xuất xứ, hoàn cảnh sáng
tác
+ Tóm tắt nội dung chính
- GV nêu các yêu cầu
đọc- hiểu kí theo đặc trưng thể
loại:
+ Chú ý tìm và thống kê sự
việc được ghi chép ( phản ánh hiện
thực gì, có ý nghĩa như thế nào

1.Cảnh sinh hoạt nơi phủ chúa
Quang cảnh và những sinh hoạt nơi phủ
chúa được ghi lại khá tỉ mỉ, trung thực qua con
mắt của một người thầy thuốc miền quê lần
đầu tiên bước chân vào thế giới mới lạ này
( tác giả tuy là “ con quan, sinh trưởng ở chốn
16
độ của nhà văn trước sự việc đó
( đồng tình hay phản bác, ca ngợi
hay phê phán)
II.Tìm hiểu văn bản
1. Phân công học sinh
đọc theo 4 đoạn:
- Mồng 1 tháng 2….
Thưở nào
- Đi được vài trăm
bước… không có dịp
- Đang dở câu
chuyện… đưa tôi ra “ phòng
chè” ngồi
- Một lát sau… thường
tình như thế
2. GV hướng dẫn HS
từng bước trả lời các câu hỏi đọc-
hiểu:
- Nhận xét khái quát về
quang cảnh nơi phủ chúa
- Tác giả đã miêu tả
cảnh quang nơi phủ chúa như thế
nào?

việc quan qua lại như mắc cửi” -> chúa giữ vị
trí trọng yếu và có quyền uy tối thượng trong
triều đình.
- Những lời lẽ nhắc đến Chúa Trịnh
và thế tử đều phải hết sức cung kính, lễ độ:
Thánh thượng đang ngự ở đấy, chưa thể yết
kiến, hầu mạch Đông cung thế tử ( xem mạch
cho thế tử), hầu trà ( cho thế tử uống thuốc),
phòng chè ( nơi thế tử uống thuốc)
- Chúa Trịnh luôn luôn có “ phi tần
chầu chực” xung quanh. Tác giả không được
thấy mặt chúa mà chỉ làm theo lệnh chúa do
quan Chánh đường truyền đạt lại, xem bệnh
xong cũng không được phép trao đổi với chúa
mà chỉ được viết tờ khải để quan Chánh đường
17
+ Trong đoạn văn miêu tả
cảnh xem mạch cho thế tử, theo em
những chi tiết nào là đặc sắc nhất?
Lí giải vì sao?
( GV gợi dẫn để HS tự do nêu
cảm nhận của mình. Điều quan
trọng là HS phải lí giải được vì sao
chọn chi tiết ấy)
dâng lên chúa. Nội cung trang nghiêm đến nỗi
tác giả phải “ nín thở đứng chờ ở xa”, “ khúm
núm đến trước sập xem mạch”.
- Thế tử bị bệnh có đến bảy, tám
thầy thuốc phục dịch và lúc nào cũng có “ mấy
người đứng hầu hai bên”. Thế tử chỉ là một

hiện thực sắc sảo và những cảm xúc được ghi
lại, có thể thấy được phần nào thái độ của
người viết
- Đứng trước cảnh phủ chúa xa hoa
lộng lẫy đã nhận xét: “ Bước chân đến đây
18
- Nhận xét chi tiết :
thế tử - một đứa bé – ngồi
chiễm chệ trên sập vàng cho
thầy thuốc – một cụ già – quỳ
dưới đất lạy bốn lạy, rồi cười
và ban một lời khen: “ Ông
này lạy khéo!” ?
Thái độ của tác giả bộc lộ như
thế nào trước cảnh sống nơi phủ
chúa?
Để HS trả lời được câu hỏi
này, GV cần dẫn dắt:
+ Người kể sự việc ở đây là
ai?
+ Danh tính người đó như thế
nào?
+ Nhận xét của người đó khi
chứng kiến cảnh xa hoa, lộng lẫy nơi
phủ chúa?
+ Người đó có những băn
khoăn gì về chuyện “ đi”, “ ở”?
+ Chứng kiến của người đó về
con bệnh nơi phủ chúa?
- Phân tích những mâu

b. Tâm trạng và cảm nghĩ của Lê Hữu
Trác khi chữa bệnh cho thế tử diễn biến phức
tạp. Ông hiểu rõ căn bệnh và có cách chữa
đúng bệnh, nhưng lại sợ chữa có bệnh hiệu
quả ngay sẽ được chúa tin dùng, bị công danh
trói buộc. Để tránh được điều này cần chữa
bệnh cầm chừng, cho thuốc vô thưởng vô
phạt Nhưng làm thế thì lãi trái y đức, trái
lương tâm. Hai suy nghĩ này giằng co, xung
đột nhau. Cuối cùng, lương tâm của thầy thuốc
đã thắng. Tác giả đã gạc bỏ sở thích của riêng
mình để làm tròn trách nhiệm, tác giả thẳng
thắn đưa ra và bảo vệ ý kiến của mình, mặc dù
ý kiến đó trái với ý kiến của đa số thầy thuốc
khác làm cho quan Chánh đường ngần ngại: “
19
tài năng và nhân cách của người
thầy thuốc Lê Hữu Trác
 HS thảo luận nhóm, cử
đại diện phát biểu.
GV đặt vấn đề:
- Bút pháp kí sự của tác
giả được thể hiện qua đoạn trích
đặc sắc như thế nào? Có người cho
rằng đây chỉ là một cuốn sổ tay cá
nhân ghi chép các tư liệu về chuyến
lên kinh chữa bệnh cho cha con thế
tử của danh y Lê Hữu Trác. Ý kiến
em thế nào? ( HS thảo luận nhóm
để đưa ra những nhận xét)

của người đọc, không bỏ sót những chi tiết nhỏ
tạo nên cái thần của cảnh và việc
*Sự đan xen với thơ ca làm cho tác
phẩm kí đậm chất trữ tình
 Tác phẩm có giá trị văn học
TỔNG KẾT:
Đoạn trích vào phủ chúa Trịnh mang giá
trị hiện thực sâu sắc. Bằng tài quan sát tinh tế
và ngòi bút ghi chép chi tiết, chân thực, sắc
sảo, tác giả đã vẽ lại một bức tranh sinh động
về cuộc sống xa hoa, quyền quý của chúa
Trịnh, đồng thời cũng bộc lộ thái độ coi
thường lợi danh.
20
.4. Củng cố:
+Gía trị hiện thực của tác phẩm là gì ?
+ Em có suy nghĩ gì về con người Lê Hữu Trác ?
5.Hướng dẫn HS tự học:
1.1 Câu hỏi tự luận ( Phần hướng dẫn học bài, tr.9.SGK)
1.2 Câu hỏi trắc nghiệm.
Trả lời các câu hỏi sau bằng cách khoanh tròn chữ cái đứng đầu phương án
trả lời đúng.
1. Những đóng góp của Lê Hữu Trác cho nước nhà thể hiện trong các việc
làm cụ thể nào?
A. Chữa bệnh, viết văn, vẽ tranh
B. Soạn sách, mở trường, truyền bá y học
C. Soạn sách, chữa bệnh, ngao du
D. Viết văn, làm quan, chữa bệnh
2. Giá trị hiện thực của tác phẩm Thượng kinh kí sự thể hiện ở những nội
dung chủ yếu nào?

TÀI LIỆU THAM KHẢO
&&&
1. Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới – Thái Duy Tuyên –
NXB giáo dục – 2007.
2. Những vấn đề cơ bản về đổi mới giáo dục THPT hiện nay – Tài liệu
bồi dưỡng thường xuyên giáo viên THPT chu kỳ 2002-2006 –Trường ĐHSP
Huế.
3. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, sách giáo khoa
lớp 11 –Môn Ngữ văn. NXB giáo dục – 2007 .
4. Sách Ngữ văn 11 ban cơ bản – NXB giáo dục – 2006.
5. Vấn đề giảng dạy tác phẩm tác phẩm văn học theo loại thể- NXB
Giáo dục- 1978.
22
MỤC LỤC
&&&
A.PHẦN MỞ ĐẦU …………trang 2
1.Lý do chọn đề tài trang 2
2. Đối tượng nghiên cứu trang 2
3. Phạm vi nghiên cứu trang 2
4.Phương pháp nghiên
cứu trang 3
B.NỘI DUNG trang 3
1.CƠ SỞ LÝ LUẬN trang 4
2.CƠ SỞ THỰC TIỄN trang 5
3.TỔ CHỨC THỰC HIỆN trang 5
3.1 Những yêu cầu của việc dạy đọc-hiểu đoạn trích “Vào phủ chúa
Trịnh”
t
rang 5
3.2Tiến trình tổ chức hoạt động dạy đọc-hiểu đoạn trích “Vào phủ chúa

khảo trang 27
ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC
1.Cấ p tr ườ ng :
………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
Xếp loại: _____________________
2.Cấ p ngành:

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
24
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………