Vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ nói chung và bảo hộ sáng chế nói riêng
đang dần trở nên phổ cập hơn trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu và toàn diện
vào nền kinh tế thế giới. Bảo hộ sáng chế góp phần khuyến khích phát triển khoa
học kỹ thuật, ứng dụng sáng chế vì lợi ích của xã hội và đảm bảo quyền lợi của các
nhà sáng chế.
Một trong những điều ước quan trọng nhất về bảo vệ sáng chế là hiệp ước về
hợp tác sáng chế Patent Cooperation Treaty (PCT) được ký kết ngày 19/06/1970 tại
Washington, USA nhằm giải quyết tình trạng quá tải của hệ thống đăng ký sáng chế
của các quốc gia và khắc phục một số hạn chế của công ước Paris.
Trước đây, cá nhân, tổ chức muốn sáng chế của mình được bảo hộ ở nước
ngoài cần phải gửi đơn xin bảo hộ trực tiếp đến quốc gia mà mình mong muốn nhận
được sự bảo hộ. Công việc này rất tốn kém và phiền phức ngay với cả những nhà
sáng chế, các tổ chức lớn, cá nhân có tiềm lực kinh tế, tài chính và nhân lực. Nhưng
kể từ khi PCT ra đời, những khó khăn này đã phần nào được giải quyết. Trong quá
trình hoạt động, PCT đã thể hiện được rất nhiều những ưu điểm của mình. Đó là lí
do giải thích tại sao ngày càng có nhiều nước phát triển quyết định tham gia vào
Hiệp ước này, trong đó có Việt Nam chúng ta.
I. Khái quát chung về hệ thống PCT
PCT là Hiệp ước quốc tế được quản lí bởi Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới
(WIPO) tại Gionevo, Thụy Sĩ. Tính đến ngày 15/9/2005, PCT đã có 128 quốc gia
tham gia kí kết.
Theo như quy định của Hiệp ước, người nộp đơn, các công dân của một quốc
gia tham gia ký kết chỉ cần lập một hồ sơ đăng ký cấp bằng sáng chế duy nhất -
thường được gọi là hồ sơ “quốc tế” và gửi tới Cơ quan cấp bằng phát minh của nước
họ hoặc tới WIPO với tư cách là cơ quan tiếp nhận hồ sơ. Như vậy, đơn xin cấp
bằng phát minh sáng chế của họ sẽ tự động được gửi tới tất cả các quốc gia là thành
viên của Hiệp ước mà người nộp đơn mong muốn nhận được sự bảo hộ. Thông
thường, người nộp đơn sẽ gửi đơn của họ tới văn phòng sáng chế của quốc gia mà
họ là công dân.
Hệ thống PCT bao gồm hai giai đoạn, giai đoạn quốc tế và giai đoạn quốc gia:
Trong giai đoạn quốc tế, khi lá đơn quốc tế được nộp, Cơ quan nghiên cứu

Đặc biệt, bằng việc sử dụng hệ thống PCT, đơn quốc tế của người nộp sẽ được
nghiên cứu và thể hiện thông qua báo cáo nghiên cứu quốc tế. Căn cứ vào bản báo
cáo này, người nộp đơn có thể tự xem xét và đánh giá giá trị sáng chế của mình đối
với từng quốc gia để từ đó lựa chọn kỹ hơn quốc gia mà họ mong muốn nhận được
sự bảo hộ. Cách thức này cho phép người nộp đơn rút lại yêu cầu đối với quốc gia
mà họ không muốn tiếp tục yêu cầu bảo hộ nữa và tiết kiệm được khoản chi phí lớn.
Đây là một ưu điểm nổi bật so với cách thức thông thường khi nếu muốn nhận được
sự bảo hộ từ quốc gia nào thì người nộp đơn phải gửi đơn kèm theo lệ phí tới quốc
gia đó và không thể rút lại được dù không muốn tiếp tục.
2
Ngoài ra, PCT đem lại lợi ích về thời gian cho người nộp đơn trong việc lựa
chọn quốc gia nào mà họ nên yêu cầu bảo hộ. Theo cách thức truyền thống được quy
định trong Công ước Paris thì ở hầu hết các nước, lá đơn yêu cầu cấp bằng sáng chế
ở nước ngoài phải được gửi trong thời hạn 1 năm kể từ ngày ưu tiên. Trong khi đó,
nếu theo hệ thống PCT thì người nộp đơn có thể kéo dài thời hạn này thành 30 tháng
kể từ ngày ưu tiên. Vì vậy, người nộp đơn sẽ có thêm thời gian và thông tin để lựa
chọn được quốc gia thực thi quyền bảo hộ hợp lý nhất và thu được lợi ích nhiều
nhất.
2. Đối với nền kinh tế và công nghiệp của quốc gia
Thành tựu về mặt khoa học kỹ thuật là một yếu tố cần thiết cho sự phát triển
của nền kinh tế quốc dân. Có thể khẳng định rằng những thành tựu đó sẽ không thể
đạt được ở các nước thậm chí đối với các nước có nền công nghiệp cao nếu không
có sự phát triển của các hoạt động về sáng chế. Chính vì thế sự ra đời của hệ thống
PCT đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo hộ và cấp bằng sáng chế ở cấp độ quốc
tế. Từ đó, ngày càng có nhiều người nộp đơn để bảo hộ sáng chế thông qua cách
thức này. Cùng với sự gia tăng của những công nghệ mới được bảo hộ, khi đem vào
ứng dụng trong thực tế sẽ thúc đẩy sự đầu tư từ nước ngoài cũng như trong nước
đồng thời đem lại lợi ích cho nền kinh tế và công nghiệp của quốc gia.
Đối với các nước đang phát triển, những nước mà đang nỗ lực đưa hàng hóa,
sản phẩm của họ vào thị trường quốc tế thì việc bảo hộ bằng sáng chế theo PCT

từ ngày ưu tiên bằng một trong những ngôn ngữ thông dụng nhất. Nếu ngôn ngữ của
đơn quốc tế không phải bằng tiếng anh thì sẽ có một bản tóm tắt bằng tiếng anh kèm
theo và báo cáo nghiên cứu quốc tế sẽ được công bố cùng lúc đó.
Ngoài ra, hệ thống PCT còn giúp cho các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia
đang phát triển có cơ hội tiếp cận miễn phí với các sáng chế đã hết thời hạn bảo hộ
trong hệ thống. Từ đó có thể tự do sử dụng các sáng chế đó mà không cần phải xin
phép hay trả phí cho chủ sở hữu.
III . Quá trình đăng kí sáng chế theo Hiệp ước PCT có nguồn gốc Việt Nam:
Trình tự thực hiện:
a. Tiếp nhận đơn: Đơn đăng ký được nộp tại Việt Nam, trong đó yêu cầu bảo
hộ tại bất kỳ nước thành viên nào của Hiệp ước PCT, kể cả Việt Nam (gọi tắt là đơn
PCT có nguồn gốc Việt Nam).
– Đơn PCT có nguồn gốc Việt Nam phải được làm bằng tiếng Anh hoặc tiếng
Nga và phải đáp ứng các yêu cầu về hình thức và nội dung quy định tại Hiệp ước
PCT. Người nộp đơn có thể nộp đơn trực tiếp hoặc gửi qua bưu điện tới cơ quan
quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp hoặc cho Văn phòng quốc tế của Tổ chức
Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO).
– Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết hình thức, nội dung, trình tự, thủ
tục xử lý đơn PCT có nguồn gốc Việt Nam.
4
b. Tra cứu quốc tế: Được tiến hành tại các cơ quan tra cứu có thẩm quyền (cơ
quan sáng chế quốc gia hoặc khu vực đáp ứng các yêu cầu do PCT đặt ra và được
chỉ định bởi Đại hội đồng PCT).
– Cơ quan tra cứu đối với đơn PCT có nguồn gốc Việt Nam: Cơ quan Sở hữu trí
tuệ Australia, Áo, Liên bang Nga, Thuỵ Điển, Hàn Quốc và Cơ quan Sáng chế Châu
Âu. Thủ tục tại Cơ quan tra cứu quốc tế được điều hành theo quy định của Hiệp ước
PTC, quy chế và bản thỏa thuận do Văn phòng quốc tế ký với Cơ quan đó theo Hiệp
ước PTCvà quy chế.
c. Công bố đơn: Đơn PCT có nguồn gốc Việt Nam được Văn phòng quốc tế
tiến hành công bố trên Công báo của PCT (PCT Gazette).