A - ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Trong xu thế thời đại hiện nay, đổi mới giáo dục đang đòi hỏi mang tính toàn
cầu nhằm tạo ra những con người có năng lực trí tuệ và kỹ năng nghề nghiệp,
được cập nhật thường xuyên và có khả năng tự tìm kiếm những tri thức mới cần
cho công việc bản thân, đáp ứng với nền kinh tế – xã hội liên tục biến đổi và
phát triển. Vấn đề cốt lõi của đổi mới giáo dục là đòi hỏi phải đổi mới chương
trình, nội dung và phương thức giáo dục - đào tạo để nhằm tạo ra những người
lao động mới có năng lực tri thức
Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp dạy học đã được các
nhà trường, các cấp quản lý giáo dục đào tạo, các giáo viên quan tâm hơn và coi
đó như là nội lực quan trọng của ngành cần phải được triệt để khai thác để nâng
cao chất lượng và hiệu quả giáo dục đào tạo. Một trong những thành phần quan
trọng của nội lực là năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề. Bác Hồ đã dạy “ về
cách học phải lấy tự học làm cốt ”. “ Học đi đôi với hành”. “ nâng cao năng lực
tự học và thực hành cho học sinh …”
Các nhà tâm lý học, giáo dục học đã khẳng định: Con người chỉ thực sự
nắm vững cái mà chính mình đã giành được bằng hoạt động tự học của bản thân.
Thực tế thấy vấn đề tự học của học sinh là một khâu quan trọng không thể
tách rời của quá trình đào tạo ở trường THPT. Đó là hoạt động cần thiết để học
sinh biến tri thức nhân loại thành vốn hiểu biết và khả năng của riêng mình, và
1
đặc biệt vấn đề không chỉ dừng lại ở nhận thức việc tự học mà còn là một quá
trình rèn luyện kỹ năng tự học thì chất lượng học tập mới mang lại hiệu quả cao.
Thực trạng hiện nay tại các trường THPT, việc đổi mới phương pháp dạy
và học chưa được tiến hành đồng đều, học sinh học tập còn lệ thuộc vào Thầy
giáo trong quá trình học tập, còn nhiều giaó viên vẫn dạy học theo kiểu truyền
đạt một chiều, trò tiếp nhận và ghi nhớ, giáo viên ít chú ý hướng dẫn học sinh tự
học, dẫn đến hạn chế kết quả học tập, không tận dụng được mọi cơ hội để phát
huy tiềm năng tư duy sáng tạo của mỗi h ọc sinh.
Ngoài những lý do trên, lớp 10 là lớp đầu cấp của THPT, chương trình

I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỰ HỌC CỦA HỌC SINH
1. Kỹ năng tự học: Là hoạt động tìm tòi khám phá để chiếm lĩnh tri thức, kỹ
năng, kỹ xảo. hoạt động tự học bao gồm rất niều hành động liên tục, kế tiếp
nhau như: quan sát, ghi chép, đọc tài liệu, hệ thống hóa, giải bài tập, làm thí
3
nghiệm thực hành. Để có thể tự học học sinh phải nắm được những tri thức về
hành động tự học ( xác định mục đích, các phương tiện, điều kiện và cách thức
tiến hành để đạt được mục đích. Học sinh phải biết vận dụng những tri thức để
tiến hành các hành động nhằm thu được kết quả phù hợp với mục đích tương
ứng, tức là phải có kỹ năng tự học tương ứng.
Vậy kỹ năng tự học có thể hiểu là khả năng thực hiện có hiệu quả một
hay một nhóm hành động bằng cách vận dụng những tri thức, những kinh
nghiệmđể có hành động với nhứng điều kiện cho phép. Kỹ năng tự học là tổ
hợp các cách thức hành động, được người tự học nắm vững, nó biểu hiện ở mặt
kỹ thuật của hành động tự học và mặt năng lực tự học của mỗi cá nhân.
Kỹ năng tự học liên hệ chặt chẽ với kết quả học tập, nó là yếu tố mang
tính mục đích, luôn hướng tới mục đích của hành động tự học và có ý nghĩa
quyết định tới kết quả của việc tự học
2. Hệ thống kỹ năng tự học:
Hoạt động tự học được thực hiện bởi một chuỗi các hành động tự học. Để
tự học có kết quả, học sinh phải có những kỹ năng tự học tương ứng với các
hành động tự học như: Kỹ năng xây dựng kế hoạch tự học, kỹ năng ghi chép, kỹ
năng đọc sách, kỹ năng nhận dạng và thể hiện tri thức, kỹ năng nghiên cứu và
hệ thống hóa bài học, nhận dạng và thể hiện,…
Các kỹ năng tự học có quan hệ hữu cơ với nhau, bổ sung cho nhau để hoạt
động tự học đạt kết quả tốt, học sinh trong quá trình tự học phải biết vận dụng
và kết hợp các kỹ năng.
4
Theo quan điểm điều khiển học, quá trình tự học là quá trình tự điều
khiển, tự tác động của chủ thể nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập đạt kết quả

trong hoạt động tự học
Để việc rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh đạt kết quả tốt, các biện
pháp cần được tiến hành như sau:
1. Biện pháp thứ nhất: Rèn luyện cho học sinh kỹ năng xây dựng kế
hoạch tự học
Kế hoạch học tập là một trong yếu tố quan trọng để thành công trong học
tập. Để có kế hoạch học tập tốt, người học phải dựa vào khối lượng tri thức cần
lĩnh hội, quỹ thời gian và các yêu cầu cụ thể cho tồng thời gian. Xây dựng kế
hoạch tự học là kỹ năng bố trí sắp xếp các công việc, phối hợp thời gian cho
từng công việc, xác định phương pháp và các hình thức tổ chức từng công việc
và ước chừng mức độ hoàn thành chúng phù hợp với khả năng hứng thú và đặc
6
điểm riêng của từng các nhân, nó đảm bảo cho việc tự học được xây dựng mang
tính khoa học và tính khả thi.
Để xây dựng kế hoạch tự học từng chương, từng bài trở thành kỹ năng và
đạt kết quả tốt phải đảm bảo các yêu cầu sau:
- Xác định yêu cầu, nhiệm vụ, kiến thức trọng tâm của từng chương, từng
bài
• Dự kiến kế hoạch thời gian để đảm bảo hoàn thành chương trình
một cách đầy đủ và có chất lượng
• Liệt kê tài liệu, sách tham khảo,… liên quan đến nội dung
chương trình mà ta đang nghiên cứu
Ví dụ: Khi dạy về “ Các bài tập viết phương trình đường tròn ” giáo viên có thể
hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch tự học theo các yêu cầu nêu trên. Để kế
hoạch này đạt hiệu quả cao thì giáo viên phải trang bị cho học sinh các kiến
thức sau:
* Mục đích yêu cầu cụ thể để làm các bài tập.
- Định nghĩa đường tròn: Học sinh cần nhớ lại và hiểu định nghĩa đường
tròn đã học ở THCS.
- Phương trình đường tròn: Học sinh cần hiểu và nắm vững các dạng

từng phần, tổng mục cũng như liên hệ với những phần đã học xem có liên quan
như thế nào, qua đó vận dụng vốn kiến thức đã nghiên cứu trước ở nhà, từ đó so
sánh đối chiếu với lời giảng của giáo viên để nắm được nội dung bài giảng. Suy
nghĩ trả lời hệ thống các câu hỏi giáo viên đặt ra trong quá trình giảng bài
* Ví dụ 2: Khi học về “ Các bài tập viết Phương trình đường tròn ” học sinh
cần nghe và thông hiểu những vấn đề sau:
• Hiểu và nắm vững được định nghĩa và phương trình đường tròn
• Hiểu và vận dụng các phương trình đường tròn vào làm bài tập.
• Để viết phương trình đường tròn cần xác định những yếu tố nào?
• Các dạng bài tập và phương pháp giải cho mỗi dạng.
Song song với việc nghe giảng là việc ghi chép. Học sinh cần có kỹ xảo
viết nhanh, ghi chép bài giảng theo cách riêng mình, theo ý hiểu của mình nhằm
đảm bảo tính độc lập sáng tạo. Muốn vậy phải biết tập trung ghi ý chính, những
đề mục của bài giảng, nhanh chóng ghi lại những vấn đề cơ bản, quan trọng nhất
của bài. Có thể gạch chân hay viết màu mực khác những mục hay hay những nội
dung quan trọng
Sau khi kết thúc bài giảng, học sinh nên ghi tóm tắt những câu hỏi kiểm
tra về phần đó (có thể ghi ngay trong vở, ở lề bên cạnh phần tương ứng)
9
- Xem lại và chỉnh lý bài ghi: Việc xem lại, sắp xếp lại và hoàn chỉnh bài
giảng là việc làm không thể thiếu đối với học sinh vì qua đó nó khắc sâu kiến
thức, mở rộng, bổ sung đưa ra những lý giải, cách nhìn độc lập của mình về một
số vấn đề thông qua đọc thêm và các tài liệu tham khảo.
3. Biện pháp thứ ba: Rèn luyện cho học sinh kỹ năng nhận dạng và
thể hiện khái niệm, định lý trong hoạt động tự học
Nhận dạng và thể hiện là hai dạng của hoạt động theo chiều hướng trái
ngược nhau liên hệ với một định nghĩa, khái niệm, một định lý hay một phương
pháp. Nhận dạng một khái niệm là phát hiện xem một đối tượng cho trước có
thỏa mãn định nghĩa, khái niệm đó không. Nhận dạng một định lý là xét xem
một tình huống cho trước có ăn khớp với định lý đó hay không. Thể hiện là tạo

khách quan hóa bằng hệ thống ngôn ngữ viết. Hoạt động tự học của học sinh gắn
liền với việc đọc sách và tham khảo tài liệu. Đọc sách và tham khảo tài liệu là
11
một hoạt động tất yếu trong hoạt động tự học của mỗi học sinh. Trong quá trình
tự học thì học sinh phải đọc nhiều sách với mục đích khác nhau và mức độ khác
nhau. Nhưng việc tham khảo nhiều đầu sách có thể làm cho học sinh hoang
mang. Vì vậy học sinh gặp khó khăn trong việc đọc quyển sách tham khảo, tài
liệu lắm khi việc đọc sách tham khảo chẳng giúp ích gì mà trái lại còn đặt học
sinh trước khó khăn mới. Khi đó học sinh có nguy cơ bị sa lầy trong những kiến
thức rối rắm và có thể đi đến nản lòng. Vì vậy cần phải có cách đọc phù hợp thì
hiệu quả mới cao, đỡ tốn kém thời gian và công sức trong việc tự học.
Những yêu cầu khi đọc sách và tài liệu tham khảo:
- Phải xác định được mục đích rõ ràng: xác định mục đích đọc sách, tài
liệu tham khảo ( đọc để làm gì?) giúp người đọc định hướng khai thác những
kiến thức cần đọc có trong sách, tài liệu tham khảo, từ đó biết lựa chọn sách, tài
liệu tham khảo để đọc, lựa chọn cách đọc và chú ý đến những vấn đề chủ yếu
mà mình đang cần tìm hiểu. Thông thường việc đọc sách, tài liệu tham khảo
được xuất phát từ mục đích sau:
+ Tìm hiểu nội dung của toàn bộ quyển sách
+ Tìm hiểu một vấn đề, một khía cạnh nào đó có trong quyển sách
+ Tìm hiểu các định nghĩa, các khái niệm, các phương pháp liên quan đến
vấn đề cần nắm
- Phải biết lựa chọn sách, tài liệu tham khảo để cho phù hợp với khả năng,
phù hợp nội dung kiến thức mà mình đang nghiên cứu
12
- Phải nắm được các phương pháp đọc sách: căn cứ vào mục đích đọc
sách, người đọc có thể sử dụng các phương pháp đọc sách sau đây:
+ Đọc lướt qua một lượt nhằm tìm hiểu khái quát nội dung quyển sách
theo trình tự: Tên sách, tên tác giả, nhà xuất bản, năm xuất bản, đọc mục lục và
xem qua phần giới thiệu cũng như phần kết luận của quyển sách

thống các bài tập theo một dấu hiệu nhất định. Học sinh cần nắm vững phương
pháp chung để giải từng dạng bài tập điển hình.
Trong việc giải“ Các bài tập viết phương trình đường tròn” chúng ta
thường gặp các dạng bài tập cơ bản sau:
+ Viết phương trình đường tròn khi biết tâm và bán kính dạng đon giản
(dùng phương trình dạng 1)
+ Các bài toán sử dụng phương trình dạng 2 bằng cách tìm các hệ số trong
phương trình
14
+ Các bài tập suy luận đưa về áp dụng bài toán dạng 1 như bài toán viết
phương trình đường tròn biết tâm thuộc đường thẳng cho trước và tiếp xúc với 2
đường thẳng cho trước,…
IV. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
* Một số nhận xét qua một các tiết dạy thử nghiệm theo định hướng của
đề tài
- Các giờ học được tiến hành theo hướng trên dễ điều khiển học sinh tham
gia vào hoạt động học tập, thu hút được nhiều đối tượng cùng tham gia.
- Qua các hoạt động học tập ( trả lời từng câu, từng phần trong phiếu học
tập) học sinh tự rút ra được kiến thức mới, nắm ngay được các kiến thức cơ bản
trên lớp. Đồng thời giáo viên cũng dễ dàng phát hiện được những sai lầm
thường mắc phải của học sinh để có hướng khắc phục.
- Học sinh tham gia các tiết học sôi nổi, nhiệt tình và hào hứng hơn.
Trong các tiết học, học sinh tự hoàn thành các bài tập, vì thế việc học tập của
mỗi học sinh sẽ được chủ động, sáng tạo, tự giác hơn, qua đó giúp học sinh tự
mình giành lấy kiến thức
- Muốn các hoạt động tự học có hiệu quả trên lớp, giáo viên phải nghiên
cứu bài giảng mới, các kiến thức cũ có liên quan, để có một hệ thống câu hỏi,
bài tập có thể dẫn dắt đến kiến thức mới. Vì thế giáo viên cần đầu tư thời gian
nhiều hơn cho việc chuẩn bị bài giảng.
* Đề kiểm tra việc “ Giải các bài tập viết phương trình đường tròn”

Lớp 10I Lớp 10G
Tỷ lệ % Số học sinh
0 - 2 0 0 0 0
3 - 4 5 11 15 29
5 - 6 30 65 26 60
7 - 8 8 15 5 11
9 - 10 4 9 1 2
16
% Từ trung bình
trở lên
89% 71%
Nhận xét về kết quả thử nghiệm:
+ Kết quả thử nghiệm cho thấy lớp 10I nắm vững được kiến thức cơ bản.
+ Lớp 10I trình bày ngắn gọn, mạch lạc, rõ ràng hơn, linh hoạt hơn.
Chẳng hạn:
- Bài 1, câu a lớp 10G còn mò mẫm trong cách xác định phương pháp giải.
Trong khi đó lớp thử nghiệm học sinh linh hoạt hơn trong cách giải, đã biết cách
xác định tâm và bán kính để sử dụng phương trình dạng 1.
- Bài 1, câu b lớp 10G nhiều học sinh chưa biết cách lập luận để tìm tâm và bán
kính đường tròn.
Về kết quả, lớp 10I có kết quả từ trung bình trở nên cao hơn lớp đối chứng là
18%. Lớp thử nghiệm có kết quả điểm giỏi cao hơn lớp đối chứng là 7%
C - KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. KẾT LUẬN
1.1. Hoạt động tự học đã được các nhà giáo dục học và toán học quan tâm
và xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau. Quá trình dạy học trong trường phổ
thông không thể tách rời với hoạt động tự học của học sinh. Đây là một hình
thức dạy học cơ bản và có mối liên hệ chặt chẽ với những hình thức tổ chức dạy
học khác ở trường trung học phổ thông
17

thú học tập môn toán và hình thành kĩ năng tự học cần thiết- cơ sở để họ có thể
tự học, tự đào tạo suốt đời.
2.4. Tạo điều kiện vật chất, tinh thần thuận lợi cho hoat động tự học của học
sinh như đảm bảo tốt các phương tiện, giáo trình, tài liệu tham khảo, phòng
học và có chế độ khuyến khích hợp lý đối với những học sinh học giỏi. Đồng
thời xây dựng phong trào tự học trong tập thể học sinh một cách thường xuyên Quảng xương, ngày 10 tháng 05 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là sáng kiến kinh nghiệm
của mình viết, không sao chép nội dung
của người khác
Thủ trưởng đơn vị xác nhận Người thực hiện

19

Văn Thị Trang
20