A - ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Trong xu thế thời đại hiện nay, đổi mới giáo dục đang đòi hỏi mang tính toàn cầu
nhằm tạo ra những con người có năng lực trí tuệ và kỹ năng nghề nghiệp, được cập
nhật thường xuyên và có khả năng tự tìm kiếm những tri thức mới cần cho công
việc bản thân, đáp ứng với nền kinh tế – xã hội liên tục biến đổi và phát triển. Vấn
đề cốt lõi của đổi mới giáo dục là đòi hỏi phải đổi mới chương trình, nội dung và
phương thức giáo dục - đào tạo để nhằm tạo ra những người lao động mới có năng
lực tri thức
Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp dạy học đã được các nhà
trường, các cấp quản lý giáo dục đào tạo, các giáo viên quan tâm hơn và coi đó như
là nội lực quan trọng của ngành cần phải được triệt để khai thác để nâng cao chất
lượng và hiệu quả giáo dục đào tạo. Một trong những thành phần quan trọng của
nội lực là năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề. Bác Hồ đã dạy “ về cách học phải
lấy tự học làm cốt ”. “ Học đi đôi với hành”. “ nâng cao năng lực tự học và thực
hành cho học sinh …”
Các nhà tâm lý học, giáo dục học đã khẳng định: Con người chỉ thực sự nắm
vững cái mà chính mình đã giành được bằng hoạt động tự học của bản thân.
Thực tế thấy vấn đề tự học của học sinh là một khâu quan trọng không thể
tách rời của quá trình đào tạo ở trường THPT. Đó là hoạt động cần thiết để học sinh
biến tri thức nhân loại thành vốn hiểu biết và khả năng của riêng mình, và đặc biệt
vấn đề không chỉ dừng lại ở nhận thức việc tự học mà còn là một quá trình rèn
luyện kỹ năng tự học thì chất lượng học tập mới mang lại hiệu quả cao.
Thực trạng hiện nay tại các trường THPT, việc đổi mới phương pháp dạy và
học chưa được tiến hành đồng đều, học sinh học tập còn lệ thuộc vào Thầy giáo
trong quá trình học tập, còn nhiều giaó viên vẫn dạy học theo kiểu truyền đạt một
1
chiều, trò tiếp nhận và ghi nhớ, giáo viên ít chú ý hướng dẫn học sinh tự học, dẫn
đến hạn chế kết quả học tập, không tận dụng được mọi cơ hội để phát huy tiềm
năng tư duy sáng tạo của mỗi h ọc sinh.
Ngoài những lý do trên, lớp 10 là lớp đầu cấp của THPT, chương trình môn

1. Kỹ năng tự học: Là hoạt động tìm tòi khám phá để chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng,
kỹ xảo. hoạt động tự học bao gồm rất niều hành động liên tục, kế tiếp nhau như:
quan sát, ghi chép, đọc tài liệu, hệ thống hóa, giải bài tập, làm thí nghiệm thực
hành. Để có thể tự học học sinh phải nắm được những tri thức về hành động tự học
( xác định mục đích, các phương tiện, điều kiện và cách thức tiến hành để đạt được
mục đích. Học sinh phải biết vận dụng những tri thức để tiến hành các hành động
nhằm thu được kết quả phù hợp với mục đích tương ứng, tức là phải có kỹ năng tự
học tương ứng.
Vậy kỹ năng tự học có thể hiểu là khả năng thực hiện có hiệu quả một hay
một nhóm hành động bằng cách vận dụng những tri thức, những kinh nghiệmđể có
hành động với nhứng điều kiện cho phép. Kỹ năng tự học là tổ hợp các cách thức
hành động, được người tự học nắm vững, nó biểu hiện ở mặt kỹ thuật của hành
động tự học và mặt năng lực tự học của mỗi cá nhân.
Kỹ năng tự học liên hệ chặt chẽ với kết quả học tập, nó là yếu tố mang tính
mục đích, luôn hướng tới mục đích của hành động tự học và có ý nghĩa quyết định
tới kết quả của việc tự học
2. Hệ thống kỹ năng tự học:
Hoạt động tự học được thực hiện bởi một chuỗi các hành động tự học. Để tự
học có kết quả, học sinh phải có những kỹ năng tự học tương ứng với các hành
động tự học như: Kỹ năng xây dựng kế hoạch tự học, kỹ năng ghi chép, kỹ năng
3
đọc sách, kỹ năng nhận dạng và thể hiện tri thức, kỹ năng nghiên cứu và hệ thống
hóa bài học, nhận dạng và thể hiện,…
Các kỹ năng tự học có quan hệ hữu cơ với nhau, bổ sung cho nhau để hoạt
động tự học đạt kết quả tốt, học sinh trong quá trình tự học phải biết vận dụng và
kết hợp các kỹ năng.
Theo quan điểm điều khiển học, quá trình tự học là quá trình tự điều khiển,
tự tác động của chủ thể nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập đạt kết quả tối ưu.
Quá trình tự điều khiển đó bắt đầu từ việc lập kế hoạch tự học, tổ chức thực hiện
kế hoạch và cuối cùng tự kiểm tra và đánh giá quá trình đó.

cần được tiến hành như sau:
1. Biện pháp thứ nhất: Rèn luyện cho học sinh kỹ năng xây dựng kế
hoạch tự học
Kế hoạch học tập là một trong yếu tố quan trọng để thành công trong học
tập. Để có kế hoạch học tập tốt, người học phải dựa vào khối lượng tri thức cần lĩnh
hội, quỹ thời gian và các yêu cầu cụ thể cho tồng thời gian. Xây dựng kế hoạch tự
học là kỹ năng bố trí sắp xếp các công việc, phối hợp thời gian cho từng công việc,
xác định phương pháp và các hình thức tổ chức từng công việc và ước chừng mức
độ hoàn thành chúng phù hợp với khả năng hứng thú và đặc điểm riêng của từng
các nhân, nó đảm bảo cho việc tự học được xây dựng mang tính khoa học và tính
khả thi.
Để xây dựng kế hoạch tự học từng chương, từng bài trở thành kỹ năng và đạt
kết quả tốt phải đảm bảo các yêu cầu sau:
- Xác định yêu cầu, nhiệm vụ, kiến thức trọng tâm của từng chương, từng bài
5
• Dự kiến kế hoạch thời gian để đảm bảo hoàn thành chương trình
một cách đầy đủ và có chất lượng
• Liệt kê tài liệu, sách tham khảo,… liên quan đến nội dung chương
trình mà ta đang nghiên cứu
Ví dụ: Khi dạy về “ Các bài tập viết phương trình đường tròn ” giáo viên có thể
hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch tự học theo các yêu cầu nêu trên. Để kế
hoạch này đạt hiệu quả cao thì giáo viên phải trang bị cho học sinh các kiến thức
sau:
* Mục đích yêu cầu cụ thể để làm các bài tập.
- Định nghĩa đường tròn: Học sinh cần nhớ lại và hiểu định nghĩa đường tròn
đã học ở THCS.
- Phương trình đường tròn: Học sinh cần hiểu và nắm vững các dạng phương
trình đường tròn, điều kiện để một phương trình là phương trình của một đường
tròn (nếu cần).
- Những yếu tố cần thiết để viết phương trình của một đường tròn tùy thuộc

* Ví dụ 2: Khi học về “ Các bài tập viết Phương trình đường tròn ” học sinh cần
nghe và thông hiểu những vấn đề sau:
• Hiểu và nắm vững được định nghĩa và phương trình đường tròn
• Hiểu và vận dụng các phương trình đường tròn vào làm bài tập.
• Để viết phương trình đường tròn cần xác định những yếu tố nào?
• Các dạng bài tập và phương pháp giải cho mỗi dạng.
Song song với việc nghe giảng là việc ghi chép. Học sinh cần có kỹ xảo viết
nhanh, ghi chép bài giảng theo cách riêng mình, theo ý hiểu của mình nhằm đảm
bảo tính độc lập sáng tạo. Muốn vậy phải biết tập trung ghi ý chính, những đề mục
của bài giảng, nhanh chóng ghi lại những vấn đề cơ bản, quan trọng nhất của bài.
7
Có thể gạch chân hay viết màu mực khác những mục hay hay những nội dung quan
trọng
Sau khi kết thúc bài giảng, học sinh nên ghi tóm tắt những câu hỏi kiểm tra
về phần đó (có thể ghi ngay trong vở, ở lề bên cạnh phần tương ứng)
- Xem lại và chỉnh lý bài ghi: Việc xem lại, sắp xếp lại và hoàn chỉnh bài
giảng là việc làm không thể thiếu đối với học sinh vì qua đó nó khắc sâu kiến thức,
mở rộng, bổ sung đưa ra những lý giải, cách nhìn độc lập của mình về một số vấn
đề thông qua đọc thêm và các tài liệu tham khảo.
3. Biện pháp thứ ba: Rèn luyện cho học sinh kỹ năng nhận dạng và thể
hiện khái niệm, định lý trong hoạt động tự học
Nhận dạng và thể hiện là hai dạng của hoạt động theo chiều hướng trái
ngược nhau liên hệ với một định nghĩa, khái niệm, một định lý hay một phương
pháp. Nhận dạng một khái niệm là phát hiện xem một đối tượng cho trước có thỏa
mãn định nghĩa, khái niệm đó không. Nhận dạng một định lý là xét xem một tình
huống cho trước có ăn khớp với định lý đó hay không. Thể hiện là tạo ra một tình
huống phù hợp với định lý, định nghĩa, khái niệm đã cho
Căn cứ vào nội dung, mục đích yêu cầu dạy học “ Các bài tập viết phương
trình đường tròn ” giáo viên cần tập trung hướng dẫn cho học sinh cách nhận dạng
và vận dụng phương pháp giải phù hợp với yêu cầu của từng bài tập

việc tham khảo nhiều đầu sách có thể làm cho học sinh hoang mang. Vì vậy học
sinh gặp khó khăn trong việc đọc quyển sách tham khảo, tài liệu lắm khi việc đọc
sách tham khảo chẳng giúp ích gì mà trái lại còn đặt học sinh trước khó khăn mới.
9
Khi đó học sinh có nguy cơ bị sa lầy trong những kiến thức rối rắm và có thể đi đến
nản lòng. Vì vậy cần phải có cách đọc phù hợp thì hiệu quả mới cao, đỡ tốn kém
thời gian và công sức trong việc tự học.
Những yêu cầu khi đọc sách và tài liệu tham khảo:
- Phải xác định được mục đích rõ ràng: xác định mục đích đọc sách, tài liệu
tham khảo ( đọc để làm gì?) giúp người đọc định hướng khai thác những kiến thức
cần đọc có trong sách, tài liệu tham khảo, từ đó biết lựa chọn sách, tài liệu tham
khảo để đọc, lựa chọn cách đọc và chú ý đến những vấn đề chủ yếu mà mình đang
cần tìm hiểu. Thông thường việc đọc sách, tài liệu tham khảo được xuất phát từ
mục đích sau:
+ Tìm hiểu nội dung của toàn bộ quyển sách
+ Tìm hiểu một vấn đề, một khía cạnh nào đó có trong quyển sách
+ Tìm hiểu các định nghĩa, các khái niệm, các phương pháp liên quan đến
vấn đề cần nắm
- Phải biết lựa chọn sách, tài liệu tham khảo để cho phù hợp với khả năng,
phù hợp nội dung kiến thức mà mình đang nghiên cứu
- Phải nắm được các phương pháp đọc sách: căn cứ vào mục đích đọc sách,
người đọc có thể sử dụng các phương pháp đọc sách sau đây:
+ Đọc lướt qua một lượt nhằm tìm hiểu khái quát nội dung quyển sách theo
trình tự: Tên sách, tên tác giả, nhà xuất bản, năm xuất bản, đọc mục lục và xem qua
phần giới thiệu cũng như phần kết luận của quyển sách
+ Đọc kỹ toàn bộ quyển sách, có nhận xét đánh giá những chi tiết, những đặc
điểm kết cấu của quyển sách
+ Đọc có trọng điểm: Tìm và đọc những nội dung, kiến thức liên quan đến
vấn đề mình đang nghiên cứu có trong quyển sách.
10

(dùng phương trình dạng 1)
+ Các bài toán sử dụng phương trình dạng 2 bằng cách tìm các hệ số trong
phương trình
+ Các bài tập suy luận đưa về áp dụng bài toán dạng 1 như bài toán viết
phương trình đường tròn biết tâm thuộc đường thẳng cho trước và tiếp xúc với 2
đường thẳng cho trước,…
IV. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
* Một số nhận xét qua một các tiết dạy thử nghiệm theo định hướng của đề
tài
- Các giờ học được tiến hành theo hướng trên dễ điều khiển học sinh tham
gia vào hoạt động học tập, thu hút được nhiều đối tượng cùng tham gia.
- Qua các hoạt động học tập ( trả lời từng câu, từng phần trong phiếu học tập)
học sinh tự rút ra được kiến thức mới, nắm ngay được các kiến thức cơ bản trên
lớp. Đồng thời giáo viên cũng dễ dàng phát hiện được những sai lầm thường mắc
phải của học sinh để có hướng khắc phục.
- Học sinh tham gia các tiết học sôi nổi, nhiệt tình và hào hứng hơn. Trong
các tiết học, học sinh tự hoàn thành các bài tập, vì thế việc học tập của mỗi học sinh
sẽ được chủ động, sáng tạo, tự giác hơn, qua đó giúp học sinh tự mình giành lấy
kiến thức
- Muốn các hoạt động tự học có hiệu quả trên lớp, giáo viên phải nghiên cứu
bài giảng mới, các kiến thức cũ có liên quan, để có một hệ thống câu hỏi, bài tập có
thể dẫn dắt đến kiến thức mới. Vì thế giáo viên cần đầu tư thời gian nhiều hơn cho
việc chuẩn bị bài giảng.
12
* Đề kiểm tra việc “ Giải các bài tập viết phương trình đường tròn”
Bài 1: Trong mặt phẳng tọa độ cho 2 điểm M(2; 1), N(-1; 5) và đường
thẳng(d): 5x – 12y + 15 = 0. Viết phương trình đường tròn biết
• Tâm M và đi qua N
• Đường kính MN
• Tâm M và tiếp xúc với đường thẳng d.

7 - 8 8 15 5 11
9 - 10 4 9 1 2
% Từ trung bình
trở lên
89% 71%
Nhận xét về kết quả thử nghiệm:
+ Kết quả thử nghiệm cho thấy lớp 10I nắm vững được kiến thức cơ bản.
13
+ Lớp 10I trình bày ngắn gọn, mạch lạc, rõ ràng hơn, linh hoạt hơn.
Chẳng hạn:
- Bài 1, câu a lớp 10G còn mò mẫm trong cách xác định phương pháp giải. Trong
khi đó lớp thử nghiệm học sinh linh hoạt hơn trong cách giải, đã biết cách xác định
tâm và bán kính để sử dụng phương trình dạng 1.
- Bài 1, câu b lớp 10G nhiều học sinh chưa biết cách lập luận để tìm tâm và bán
kính đường tròn.
Về kết quả, lớp 10I có kết quả từ trung bình trở nên cao hơn lớp đối chứng là 18%.
Lớp thử nghiệm có kết quả điểm giỏi cao hơn lớp đối chứng là 7%
C - KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. KẾT LUẬN
1.1. Hoạt động tự học đã được các nhà giáo dục học và toán học quan tâm và
xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau. Quá trình dạy học trong trường phổ thông
không thể tách rời với hoạt động tự học của học sinh. Đây là một hình thức dạy học
cơ bản và có mối liên hệ chặt chẽ với những hình thức tổ chức dạy học khác ở
trường trung học phổ thông
1.2. Thực trạng hoạt động tự học của THPT còn hạn chế ở nhiều mặt. Biểu
hiện cụ thể là khả năng tự học, tự rèn luyện chưa mạnh mẽ, học sinh thiếu năng lực
tự học nên thực hiện các hoạt động tự học chưa hợp lý, thiếu khoa học, hiệu quả
thấp. Vì vậy muốn nâng cao chất lượng tự học cho học sinh trung học phổ thông
phải bắt đầu từ việc rèn luyện cho học sinh hệ thống các kĩ năng bao gồm: kĩ năng
lập kế hoạch tự học; kĩ năng nghe- thông hiểu và ghi cháp bài giảng; kĩ năng nhận

15
Quảng xương, ngày 10 tháng 05 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là sáng kiến kinh nghiệm
của mình viết, không sao chép nội dung
của người khác
Thủ trưởng đơn vị xác nhận Người thực hiện Văn Thị Trang
16