i

B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
***
CHNGăTRÌNHăGING DY KINH T FULBRIGHT

iv

LIăCMăN

Xin chân thành bày t lòng bit n chơn thƠnh vƠ s cm kích sâu sc đn
quý Thy Cô đƣ tham gia ging dy, h tr nghiên cu thuc Chng trình Ging
dy Kinh t Fulbright vì s h tr, hng dn tn tình và khích l tôi trong quá trình
hc tp và nghiên cu;
c bit cm n Ging viên inh V Trang Ngơn vƠ Tin s Dwight Perkins,
nhng ngi đƣ hng dn khoa hc tôi trong sut quá trình nghiên cu và thc
hin lun vn nƠy.

v

Mcălc
LI CAM OAN iii
LI CM N iv

3.2. Phng pháp phân tích 26
3.2.1. Mô hình hƠm thu nhp Mincer 26
3.2.2. Phng pháp phân tích Oaxaca 27
3.2.3. Mô hình thc nghim vƠ gii thích bin 29
3.2.3.1. Mô hình thc nghim 29
3.2.3.2. Các bin s quan sát 31
CHNG 4: KT QU PHÂN TÍCH 32
4.1. Kt qu hi quy hƠm thu nhp Mincer 32
4.2. Khong cách tin lng hay mc đ bt bình đng gii trong thu nhp ậ
Phng pháp phân tích Oaxaca 36
4.3. Kt qu hi quy mô hình tng tác 38
CHNG 5: KT LUN VÀ GI Ý CHÍNH SÁCH 40
5.1. Kt lun 40
5.2. Gi ý chính sách 42
5.3. Hn ch ca đ tƠi 44
Tài liu tham kho 45
Ph lc 47
Ph lc 1: Thu nhp bình quơn ca các cá nhơn theo các đc đim thng kê 47
Ph lc 2: Thng kê trình đ hc vn 48
Ph lc 3: T sut dơn s hot đng kinh t chia theo vùng vƠ gii tính 49
vii

Ph lc 4. C mu vƠ c cu mu theo các tính cht quan sát 50
Ph lc 5. Các bin đc lp ca mô hình hi quy hƠm thu nhp Mincer 52
Ph lc 6: Kt qu hi quy mô hình Mincer cho c hai gii 55
Ph lc 7 : Kt qu hi quy mô hình Mincer cho lao đng nam 56
Ph lc 8: Kt qu hi quy mô hình Mincer cho lao đng n 57
Ph lc 9: Thng kê mô t các bin trong mô hình Mincer ậ lao đng nam 58
Ph lc 10: Thng kê mô t các bin trong mô hình Mincer ậ lao đng n 59
Ph lc 11: H s tng quan 60


x

Danhămcăđăth,ăhìnhăv
Hình 2.1. T l thi gian lao đng bình quơn nam/n theo nhóm tui 14
Hình 2.2. T l thu nhp bình quơn gi nam/n theo nhóm tui 16
Hình 2.3. T l thu nhp bình quơn theo gi n/nam theo trình đ hc vn 17
Hình 2.4: Thu nhp trung bình/gi theo nhóm tui 18
Hình 2.5: T l chênh lch thu nhp gia hai nhóm tui lin k 19
Hình 2.6. T l đi hc chung  trung hc ph thông 2000-2004 21
Hình 2.7. T l thu nhp bình quơn gi n/nam theo lnh vc kinh t 22
Hình 2.8. C hi vic lƠm cho ph n còn hn ch 23
xi

TịMăTT

Bài vit nƠy đóng góp vƠo dòng nghiên cu v vn đ bt bình đng gii
trong thu nhp tin lng ca ngi lao đng Vit Nam. Kt qu tng hp s liu
thng kê và phân tích m rng s dng phng pháp tách bit Oaxaca, da trên mt
mu chn lc trong b s liu điu tra kho sát mc sng h gia đình nm 2006 cho
thy bng chng v s phân bit đi x theo gii trong khong cách thu nhp ca
ngi lao đng  Vit Nam. C th, mc dù có các đc tính nng sut tt hn lao
đng nam nhng lao đng n làm vic vi thi gian dƠi hn và nhn đc thu nhp
thp hn so vi nam gii. Bài vit đ xut mt s chính sách nhm ci thin tình
trng phân bit đi x và khác bit gii trong thu nhp ca ngi lao đng trong
khu vc lƠm công n lng nói riêng vƠ trên th trng lao đng nói chung.

1

PHNăMăU

1
Ngân hàng Th gii (2006) ánh giá v Gii  Vit Nam nm 2006

2

bình đng gii trong vic tip cn các ngun lc sn xut vƠ c hi đƠo to đƣ hn
ch kh nng cnh tranh ca ph n và cng c thêm nhng nguyên nhân to nên s
cách bit v thu nhp gia lao đng nam vƠ lao đng n trên th trng lao đng.
Nh vy, yêu cu hin nay là phi có nhng tính toán, phơn tích chính xác, đy đ
hn v bt bình đng trong thu nhp đ có th d đoán đc xu th cng nh đa ra
đc nhng chính sách, th ch vƠ chng trình cho phù hp nhm đm bo cho
ph n có th đc hng li ngang bng vi nam gii trong điu kin phát trin
nhanh chóng nh hin nay.
2. Mc tiêu nghiên cu
Mc tiêu ca đ tài nghiên cu lƠ trên c s đánh giá, phơn tích đnh tính và
đnh lng s liu kt qu điu tra Kho sát mc sng h gia đình nm 2006 đ đo
lng mc đ khác bit v thu nhp gia lao đng nam vƠ lao đng n nm 2006 vƠ
tìm ra các yu t ch yu nh hng đn bt bình đng gii trong thu nhp  Vit
Nam. T kt qu nghiên cu, đ xut các gii pháp nhm hng đn thc hin bình
đng gii trong thu nhp ca ngi lao đng.
3.ăiătng, phmăviăvƠăphngăphápănghiênăcu
a.ăiătng nghiên cu
i tng nghiên cu ca đ tài là thu nhp t công vic chính ca các cá
nhơn ngi lao đng lƠm công n lng đc hng hàng tháng trong vòng 12
tháng trc thi gian điu tra, các yu t nh hng đn mc lng, mc chênh
lch gia thu nhp ca lao đng nam và n  Vit Nam. Thu nhp  đơy bao gm
tin lng, tin công và các khon nhn đc khác ngoài tin lng tin công nh:
tin l, Tt, tr cp xã hi, tin lu trú đi công tác (Bao gm c các khon nhn
đc bng tin và giá tr hin vt đc quy đi).
b. Câu hi nghiên cu

phng pháp tính toán, phơn tích vƠ đánh giá v bt bình đng gii trong thu nhp.
Phn cui chng 1 trình bày các kt qu nghiên cu thc nghim v bt bình đng
gii trong thu nhp đƣ đc thc hin trên th gii và  Vit Nam.
Bng phng pháp phơn tích thng kê mô t Chng 2 s đa ra nhng đánh
giá tng quan v thc trng bt bình đng gii trong thu nhp  Vit Nam thông qua
4

phân tích các s liu thng kê v dân s, lao đng, thu nhp, giáo dc và vic lƠmầ
qua đó phơn tích các yu t nh hng đn bt bình đng gii trong thu nhp.
Chng 3 trình bƠy din dch toán hc mô hình hi quy hàm thu nhp
Mincer vƠ phng pháp phơn tích Oaxaca đng thi trình bƠy phng pháp chn
mu và cách thc tính toán các bin gii thích.
Chng 4 trình bƠy kt qu c lng và tính toán các h s hi quy, khong
cách thu nhp và các h s t mô hình phân tích Oaxaca.
Chng 5 kt thúc đ tài bng vic tóm tt li nhng phát hin chính ca
nghiên cu t chng 2 đn chng 4. T đó tác gi đa ra nhng gi ý chính sách
và hn ch ca đ tài nghiên cu.
5

CHNGă1: CăSăLụăLUNăVăBTăBÌNHăNGăGIIăTRONG
THUăNHP
Chng 1 trình bày tng quan lý thuyt v gii, bt bình đng gii và nhng
tác đng ca bt bình đng gii đn kinh t xã hi đng thi trình bày nhng
phng pháp tính toán, phơn tích vƠ đánh giá v bt bình đng gii trong thu nhp.
Phn cui chng 1 trình bày các kt qu nghiên cu thc nghim v bt bình đng
gii trong thu nhp đƣ đc thc hin trên th gii và  Vit Nam.
1.1. Btăbìnhăđng gii trong thu nhp
1.1.1.ăăMtăsăkháiănim
Gii: Là mt thut ng xã hi hc, nói đn vai trò, trách nhim và quan h xã hi
gia nam và n. Gii đ cp đn vic phơn công lao đng, phân chia ngun lc và

lao đng nam vƠ lao đng n.
 tài này tp trung nghiên cu vƠ đi sơu vƠo vn đ bt bình đng trong vic
tip cn các c hi kinh t, c th  đơy lƠ bt bình đng gii trong thu nhp. Vi
quan đim ly con ngi làm trung tâm, bt bình đng gii v thu nhp đ cp ti
mi quan h phân phi thu nhp và gii. Theo đó s bt bình đng gii trong thu
nhp là phân bit trong thu nhp đc hng ca lao đng nam vƠ lao đng n mc
dù có cùng các đc tính nng lc vƠ nng sut lao đng nh nhau
3

1.1.2. Tácăđngăcaă btă bìnhă đngă giiă trongăthuănhpă điă viăsăphátătrină
kinhătăxƣăhi
Theo Ngân hàng Th Gii (2001), bt bình đng gii trong thu nhp va là
mt trong nhng cn nguyên gơy ra nghèo đói va là yu t cn tr ln đi vi phát
trin kinh t. Ngoài nhng bt công mà ph n phi chu do s bt bình đng thì
còn có c nhng tác đng bt li đi vi gia đình. Thu nhp t lao đng là ngun
lc ch yu đ ngi ph n tái to sc lao đng không ch ca bn thân mà còn là
ngun lc đm bo cht lng cuc sng ca c gia đình. Tình trng bt bình đng
gii trong thu nhp dn đn ngi ph n b hn ch kh nng tái to sc lao đng,
hn ch c hi tip cn vi công ngh, tín dng, giáo dc vƠ đƠo to cùng vi nhiu
khó khn do gánh nng công vic gia đình, thiu quyn quyt đnh trong h gia đình
là nhng nguyên nhân làm cho t l t vong tr s sinh vƠ bƠ m cao hn, sc kho
gia đình b nh hng và tr em ít đc đi hc hn, đc bit là tr em gái. 3
Del Rio, C., Gradin, C., and Canto, O. (2006). The Measurement of Gender Wage Discrimination.
The Distributional Approach Revisited
7

Bên cnh nhng cái giá phi tr mang tính cá nhơn đó, bt bình đng gii

có quyn tham gia vic ngoài xã hi, thc hin chc nng sn xut, gánh vác trách
nhim và qun lý xã hi, có toàn quyn ch huy đnh đot mi vic ln trong gia
đình. Trong khi ph n đm nhn vai trò tái sn xut và cng đng, chm sóc và tái
to sc lao đng, ví d nh vic ni tr, vic chm sóc con cái, chm nom ngi
m và các hot đng ci thin cng đng nh: v sinh thôn xóm, đi thm hi, d các
đám ci, công tác hòa gii ơy lƠ các vic "không tên", không to ra thu nhp và
thng do ngi ph n phi đm nhn vƠ ít đc xã hi đánh giá đúng mc, h
hoàn toàn ph thuc vào nam gii, không có bt k quyn đnh đot gì k c đi vi
bn thân.
Quan nim bt bình đng gii truyn thng hay đnh kin gii qua quá trình
xã hi hóa v gii đƣ có nhng bin chuyn tích cc hn song vn là rào cn gây
khó khn cho ph n trong tip cn công vic, tip cn các hot đng kinh t- xã hi
và là nguyên nhân to nên bt bình đng gii trong thu nhp.
1.1.3.2.ăăCácăyuătăkinhătă
Nhóm yu t đcăđimăngiălaoăđng
Nhóm yu t đc đim ca ngi lao đng gm nhng yu t liên quan mt
th cht và gii tính gm: đ tui, tình trng hôn nhân, sc kho.
Bojas (2005)
4
qua các bng chng thc nghim đƣ cho thy thu nhp ca mt
ngi ph thuc vào tui tác ca ngi đó. Tin lng tng đi thp đi vi ngi
lao đng tr, tng lên khi h trng thƠnh vƠ tích ly đc vn con ngi, ri có th
gim nh đi vi nhng ngi lao đng ln tui. c bit, thu nhp ca nhng lao
đng nam tr thng tng nhanh hn thu nhp ca ngi n tr.
Tình trng hôn nhân tác đng đn thu nhp ca lao đng nam vƠ lao đng n
tng t nhau: khi đƣ lp gia đình vƠ có con cái do nhng nhu cu cuc sng phát
sinh lƠm tng nhu cu làm vic đ kim thêm thu nhp  c nam gii và ph n.
Tuy nhiên, có s khác bit gia hai gii: do áp lc chm sóc gia đình đè nng trách
tng chi phí đu t. Vì nhng chi phí này, vic đu t s không din ra nu nh
không có kh nng đem li nhng khon thu nhp ln hn trong tng lai. Mô hình
c lng sut sinh li t giáo dc ca Mincer cng th hin quan h gia thu nhp 5
Mincer, Jacob (1974), Schooling, Experience and Earning, Nation Bureau of Economic
Research,Colombia University Press .
10

vi s nm đi hc, s nm kinh nghim ầ theo đó mt nm đi hc tng thêm s
mang li cho ngi lao đng mt khon thu nhp tng thêm nht đnh.
Nhóm yu t laoăđng, công vic
Nhóm này bao gm các yu t: ngành ngh, chuyên môn, kinh nghim làm
vic, t chc làm vic.
Theo Borjas (2005) Thông thng ngi lao đng làm vic trong ngành
nông nghip đc tr lng thp hn nhng ngi làm trong ngành công nghip và
dch v do yêu cu v k nng, trình đ ca ngành này thp. Bn thân trong cùng
mt ngành ngh thì thu nhp ca ngi lao đng còn ph thuc vào chuyên môn
(loi hình công vic) và kinh nghim công tác ca ngi lao đng do nhng công
vic phc tp đc tr lng cao hn nhng công vic gin đn vƠ nhng ngi có
thi gian tip xúc vi công vic dƠi hn thì có kh nng hoƠn thƠnh công vic nhanh
và tt hn nhng ngi ít kinh nghim nên đc tr lng cao hn.
Bt bình đng gii trong thu nhp còn xut phát t s phân bit có tính ngh
nghip gia nam và n trên th trng lao đng. Bojas đƣ gii thích da trên gi
thit v s tp trung theo ngh, cho rng ph n mun chn riêng nhng ngh nht
đnh. S tp trung theo ngh này không nht thit là kt qu phân bit đi x ca
ngi s dng lao đng mƠ do môi trng xã hi. S tp trung theo ngh này làm
hn ch c hi tip cn vic làm và gây ra khác bit tin lng gia nam và n.
Loi hình t chc cng lƠ mt trong nhng yu t tác đng đn s khác bit

Tuy nhiên, s dng các công c phân tích trên vào thc tin  Vit Nam gp
phi mt s khó khn. Vic s dng thi gian ca ngi ph n trong mt ngày và
đa đim thc hin công vic là nhng yu t giúp cho vic phân tích các loi công
vic mƠ ngi ph n cng nh các thƠnh viên trong gia đình tham gia thc hin.
Chúng ta thng gp khó khn khi đo các đi lng này.
1.2.2.ăPhngăphápăđnhălng
V các nghiên cu thc nghim, Phn ln các nghiên cu thc nghim v bt
bình đng gii thu nhp đu da trên hoc phát trin t mô hình c bn v chênh
lch thu nhp ca nam và n lao đng theo gi mƠ Oaxaca đƣ lp nm 1973.
12

Yolanda Pena-Boquete và cng s (2007) trong nghiên cu v Bt bình đng
gii trong thu nhp ca Ý vƠ Tơy Ban Nha 2007 đƣ s dng phng pháp Oaxaca
đ tính toán vƠ đa ra kt qu: thu nhp ca lao đng n  Ý bng 93,9% thu nhp
ca nam, phn trm khong cách lng do khác bit các đc tính nng sut ca
ngi lao đng là -57,90% và do s phân bit đi x là 157,9%;
Trong nghiên cu v Lao đng nhp c trong các doanh nghip  khu vc đô
th Trung Quc, Ngan Dinh (2002) đƣ s dng mô hình Oaxaca đ tính toán mc đ
phân bit đi x vƠ đƣ đa ra kt qu: thu nhp ca lao đng n Trung Quc  khu
vc thành th bng 94,2% thu nhp lao đng nam, phn trm khong cách thu nhp
do khác bit v đc tính nng sut là -25,55% và do phân bit đi x là 125,55%.
Trong nghiên cu v khong cách thu nhp gii ca Vit Nam giai đon
1993 - 1998 (Amy Y.C.Liu, Journal of Comparative Economics, 2004), Liu đƣ s
dng mô hình ca Juhn (1991) phát trin t mô hình ca Oaxaca đ xem xét s nh
hng ca các yu t nh: kinh nghim, nhóm ngành ngh, di c, tình trng hôn
nhân, yu t khu vc đn bin đc lp là log ca t l thu nhp. 13



Theo s liu KSMS 1998 cho thy ph n  tt c các đ tui có thi gian
gian làm vic dài gp đôi nam gii
6
. Tuy nhiên, theo s liu ca điu tra KSMS nm
2004 vƠ nm 2006, chênh lch thi gian lao đng trong công vic chính (công vic
nhn tin công, tin lng) gia nam và n  các nhóm tui đu  mc <10% (Hình
2.1).

Hìnhă2.1.ăTălăthiăgianălaoăđngăbìnhăquơnănam/nătheoănhómătui
Ngun: Tính toán ca tác gi theo KSMS2004, 2006
Mc dù vy, kt qu kho sát cho thy s bt bình đng trong thu nhp vn tn
ti, ph n phi làm vic trong thi gian dƠi hn nhng li ch đc nhn mc tin
lng, tin công cho các công vic chính này thp hn nhiu so vi nam gii cùng
đ tui. Theo s liu KSMS 2006, khong cách tin lng gia lao đng nam và lao
đng n đƣ rút ngn tng đi so vi nm 2004, đc bit trong các nhóm tui t 15
đn 25 và nhóm tui t 46 đn 55 (Hình 2.2). Tuy nhiên  tng đ tui khác nhau
thì khong cách thu nhp có s chêch lch. Thu nhp bình quân theo gi ca n so
vi nam gii  đ tui t 15 đn 25 vƠ đ tui t 36 đn 45 ln lt là 92,2% và 6
Desai, Jaiki (2000) Vit Nam qua lng kính gii: Phân tích s liu Kho sát mc sng dân
c 1997-1998. UNDP & FAO
105,1%
100,3%
100,2%
97,6%
104,0%
100,8%