BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH
}
v ( w |

VÕ XUÂN PHONG

XÂY DỰNG CƠ CHẾ TÀI CHÍNH
CHO TP ĐOÀN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM
Chuyên ngành: KINH TẾ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
Mã số: 60.31.12
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS.PHAN THỊ BÍCH NGUYỆT


1.4.1 Tp đoàn hàng không Singapore Airlines 16
1.4.2 Tp đoàn Air France 17
1.4.3 Tp đoàn Lufthansa 19
1.4.4 Bài hc kinh nghim cho Vit Nam 20
KT LUN CHNG 1 21

CHNG 2 : THC TRNG C CH TÀI CHÍNH TI TNG CÔNG TY
HÀNG KHÔNG VIT NAM
2.1 Thc trng hot đng ca Tng công ty Hàng không Vit Nam 22
2.2 Phân tích thc trng tài chính Tng công ty Hàng không Vit Nam 28
2.2.1 Bi cnh kinh doanh nm 2007, 6 tháng đu nm 2008 và nh hng đn tình
hình tài chính, công tác qun lý tài chính 28
2.2.2 V ngun vn kinh doanh 29
2.2.2.1 Ngun vn ch s hu 29
2.2.2.2 Ngun vn huy đng 31
2.2.2.3 Ngun vn dài hn cha đ bo đm và cân đi cho tng tài sn dài hn 32
2.2.3 u t ca công ty m đi vi công ty con 33
2.2.4 V qun lý doanh thu, chi phí, li nhun và phân phi li nhun 35
2.2.4.1 V qun lý doanh thu 35
2.2.4.2 V qun lý chi phí 35
2.2.4.3 V li nhun 36
2.2.4.4 V phân phi li nhun 39
2.2.4.5 V báo cáo tài chính 40
2.2.4.6 Mi quan h tài chính gia tng công ty vi các đn v thành viên là công ty
con, các đn v ph thuc, s nghip 40
2.2.5 ánh giá tn ti, yu kém 41
2.2.5.1 V mô hình t chc h thng qun lý tài chính 41
2.2.5.2 Qun lý v đu t 42
2.2.5.3 Hiu qu s dng vn đt cha cao 42
2.2.5.4 Mi liên kt trong ni b tng công ty vn cha thc s là liên kt tài chính 43

3.4 Mt s gii pháp h tr 77
3.4.1 Xây dng và hoàn thin h thng pháp lut cn thit cho hot đng ca tp đoàn
kinh t 77
3.4.2 Xây dng môi trng kinh doanh lành mnh thu hút đu t vào lnh vc hàng
không 77
3.4.3 Hot đng hàng không vi vn đ bo v môi trng 78
KT LUN CHNG 3 79
KT LUN 80
TÀI LIU THAM KHO
Ph lc 1 : Bng kt qu hot đng kinh doanh (2005-2007)
Ph lc 2 : Bng cân đi k toán
Ph lc 3 : Chi phí sn xut kinh doanh ca VNA (2002-2013)
Ph lc 4 : Doanh thu – chi phí - li nhun ca VNA (2002-2013)
Ph lc 5 : Doanh thu vn ti hàng không ca VNA (2002-2013)
Ph lc 6 : Doanh thu vn ti hàng không ca VNA (2002-2013)

HKVN Hàng không Vit Nam
TKT Tp đoàn kinh t
VN Vit Nam
SXKD Sn xut kinh doanh
HQT Hi đng qun tr
HKDD Hàng không dân dng
GAS H thng k toán tng hp (General Accounting System)
RAS Chng trình qun tr doanh thu
TOC Chng trình qun lý thông tin chuyn bay ca Tiags
CPH C phn hóa
CSH Ch s hu
NSNN Ngân sách Nhà nc
XHCN Xã hi ch ngha
DNNN Doanh nghip Nhà nc
TNHH Trách nhim hu hn DANH MC CÁC BNG BIU, HÌNH V

Bng 2.1 : S lng và loi máy bay 24
Bng 2.2 : Kt qu vn chuyn hành khách ca TCT HKVN nm 1997 – 2007 25
Bng 2.3 : Kt qu vn chuyn hàng hóa ca TCT HKVN nm 1997 – 2007 25
Bng 2.4 : Vn và tài sn ca TCT HKVN nm 2001 – 2007 29
Bng 2.5 : Vn và tài sn ca các doanh nghip công ích nm 2001 – 2006 30
Biu đ 2.1 : Tng trng vn ch s hu 30
Bng 2.6 : Kt qu sn xut kinh doanh trong 3 nm gn nht 36
Biu đ 2.2 : Din bin t sut li nhun trên vn 37
Biu đ 2.3 : Tng trng li nhun 38
Bng 3.1 :
D báo TT vn ti hành khách trên th trng HKVN nm 2008-2020 50

không là gii pháp hu hiu bo v s phát trin ca ngành vn ti hàng không, tranh
th đc ngun lc t bên ngoài, h tr các ngành kinh t khác phát trin đ cùng phát
trin bn vng.
Quá trình hi nhp quc t v vn ti hàng không đang din ra theo xu hng t
do hóa, gim thiu s can thip ca Nhà nc và hot đng kinh doanh bình thng
ca các hãng không đc điu chnh theo các qui đnh hin đi hóa trong các tho
thun song phng, tiu khu vc, khu vc và đa biên toàn th gii. Các qui đnh đó
đc cho là to ra “mt sân chi bình đng” (level playing field) cho tt c các doanh
nghip tham gia vào th trng vn ti hàng không th gii.
i vi ngành HKVN ngày 27/05/1996, Chính ph thành lp TCT HKVN theo
mô hình TCT 91 ti quyt đnh s 322/Q-TTg trên c s liên kt 20 doanh nghip
đc lp hot đng kinh doanh trong ngành, do VNA làm nòng ct. Tip theo
04/04/2003, Chính ph đã thí đim TCT HKVN sang t chc và hot đng theo mô

2
hình công ty m - công ty con ti quyt đnh 372/Q-TTg. Quá trình hi nhp quc t
cng đem li nhiu c hi và thách thc cho HKVN.
Trong bi cnh đó, yêu cu phát trin Tng công ty Hàng không Vit Nam thành
tp đoàn kinh t Hàng không là ht sc cn thit nhm nâng cao nng lc cnh tranh,
phát trin nhanh, bn vng. Tt nhiên cn xây dng mt c ch tài chính cho tp đoàn,
mt trong nhng vn đ có nh hng quan trng đn s phát trin ca tp đoàn kinh
t.
Xut phát t tm quan trng và s cn thit trên, tôi chn đ tài “Xây dng c ch
tài chính cho tp đoàn kinh t Hàng không Vit Nam”.
Mc tiêu nghiên cu
Nghiên cu và làm sáng t các vn đ v c ch tài chính ca VNA qua các thi
k. Phân tích, đánh giá thc trng c ch tài chính ca VNA. Qua đó đ xut các gii
pháp nhm phát trin ngành hàng không Vit Nam.
i tng và phm vi nghiên cu
i tng nghiên cu ca lun vn là mô hình Tp đoàn hàng không Vit Nam.

Vit Nam.
4
CHNG 1 : TNG QUAN V TP OÀN VÀ C CH TÀI CHÍNH TP
OÀN KINH T
1.1 Tng quan v tp đoàn kinh t
1.1.1 Khái nim tp đoàn kinh t
Tp đoàn kinh t (TKT) là mt hình thc t chc tiên tin đi din cho trình
đ phát trin cao ca lc lng sn xut và nn kinh t xã hi đang tr thành mt hình
thc ph bin, có tác đng mnh m làm thay đi khuynh hng sn xut và tiêu dùng
ca th gii. Mc dù có vai trò quan trng nh vy nhng hin nay cha có khái nim
thng nht v tp đoàn kinh t. Tu theo mc đích nghiên cu và cách tip cn khác
nhau mà các nhà nghiên cu đã đa ra nhng khái nim khác nhau v tp đoàn kinh t.
- Theo cun T đin Business English ca Longman, tp đoàn kinh t là mt t
hp các công ty đc lp v mt pháp lý nhng to thành mt tp đoàn gm mt công ty
m và mt hay nhiu công ty hay chi nhánh góp vn c phn chu s kim soát ca
công ty m.
- Theo t đin kinh t Nht Bn, tp đoàn (keiretsu) là mt t hp các doanh
nghip đc lp v mt pháp lý nm gi c phn ca nhau và thit lp đc mi quan h
mt thit v ngun vn, ngun nhân lc, công ngh, cung ng nguyên vt liu và tiêu
th sn phm.
-  Hàn Quc, tp đoàn (chaebol) đc s dng đ ch mt liên kt gm nhiu

1.1.2.1 Quy mô ca tp đoàn
Tp đoàn kinh t có quy mô rt ln v vn, lao đng, doanh thu và th trng.
Nhiu tp đoàn có chi nhánh vn phòng đi din  khp các quc gia trên th gii,
phm vi hot đng ca tp đoàn doanh nghip rt rng không ch tính phm vi lãnh th
mt quc gia mà  nhiu nc hoc phm vi toàn cu.
1.1.2.2 C cu t chc ca tp đoàn
a s các tp đoàn kinh t là s kt hp ca nhiu đn v thành viên. Các doanh
nghip thành viên chu s chi phi ca công ty m, thông qua vic công ty m nm c

6
phn chi phi các doanh nghip thành viên v mt tài chính và chin lc phát trin,
công ngh, th trng. Tuy nhiên các doanh nghip thành viên cng có th nm c
phn ca nhau to ra mi quan h đan xen, chi phi ln nhau và gn kt cht ch.
Thông thng s chi phi này chu s tác đng ca mc đ phát trin th trng tài
chính.
1.1.2.3 Ngành ngh kinh doanh ca tp đoàn
a s các tp đoàn kinh t đu hot đng kinh doanh đa ngành, đa lnh vc hoc
phát trin t đn ngành lên đa ngành, chin lc sn phm và hng đu t luôn thay
đi phù hp vi s phát trin ca tp đoàn và môi trng kinh doanh, nhng mi
ngành đu có đnh hng ch đo, lnh vc đu t mi nhn vi nhng sn phm đc
trng ca tp đoàn. Bên cnh nhng đn v sn xut hoc thng mi, các tp đoàn
doanh nghip m rng các hot đng sang lnh vc khác nh tài chính, ngân hàng, bo
him, nghiên cu khoa hc.
Tp đoàn kinh t hot đng đa ngành, đa lnh vc là đ phân tán ri ro, mo him
vào các mt hàng, các lnh vc kinh doanh khác nhau đm bo cho hot đng ca tp
đoàn luôn đc bo toàn và hiu qu. Tuy nhiên, li có hn ch là khó tp trung đc
nng lc mi nhn, thiu tính chuyên sâu. i vi tp đoàn kinh t đn ngành thì có u
th là phát trin theo chuyên môn hoá sâu, khai thác đc th mnh v chuyên môn, bí
quyt v công ngh, uy tín trong ngành nhng li có hn ch v phm vi th trng r
b ri ro khi ngành đó b khng hong hay vì mt lý do khách quan nào đó.

ngh kinh doanh chính ca tp đoàn. Do đó ni dung c ch qun lý ca tp đoàn cùng
lúc phi c th hóa và th hin đc các đc đim kinh t ngành, va không nhng
phi bao hàm đy đ nhng ni dung ca c ch qun lý tài chính doanh nghip nói
chung mà còn phi có nhng c ch tài chính cho nhng chc nng mà công ty m
đm nhn. Nh vy, c ch qun lý tài chính ca công ty m trong tp đoàn bao gm
ch yu mt s ni dung di đây:
1.2.1 Báo cáo tài chính hp nht

8
Báo cáo tài chính hp nht ca mt tp đoàn là báo cáo tng hp ca c công ty
m, các công ty con k c  trong và ngoài nc. Ngoài trách nhim xây dng báo cáo
tài chính hp nht ca tp đoàn, công ty m cng có trách nhim lp các báo cáo tài
chính riêng da trên vn và tài sn riêng ca công ty m.
Báo cáo tài chính hp nht đc xây dng nhm cung cp các thông tin mt cách
trung thc và khách quan cho nhng nhà hoch đnh chính sách ca tp đoàn và nhng
ngi quan tâm. ó là các thông tin v tình hình tài chính, đu t, kt qu hot đng
ca toàn b tp đoàn sau khi đã loi tr nhng giao dch trong ni b tp đoàn. Vic
loi tr nhng giao dch trong ni b tp đoàn rt quan trng nhm phn ánh chính xác
giá tr sn phm và li nhun thc. Sau khi loi b nhng giao dch ni b, trên các báo
cáo này s th hin tng s vn c phn ca các công ty con.
Báo cáo tài chính hp nht ca tp đoàn thng th hin các ni dung sau ti thi
đim báo cáo:
- Vn do các bên có quyn li đóng góp vào tp đoàn (không tính khon đu t
c phn ca công ty m vào các công ty con hoc gia các công ty con).
- Tng s n phi tr và n phi thu ca tp đoàn đi vi các doanh nghip ngoài
tp đoàn (không tính s n phi tr, phi thu gia công ty m và các công ty con
và gia các công ty con).
- Tng s khon phi tr cho ch n bên ngoài tp đoàn (không tính khon phi
tr gia công ty m và gia các công ty con).
- Tng s vn hin ti có ti tp đoàn di hình thc tin mt hoc giy t có giá.

Phng pháp th nht: công b bn cân đi k toán ca công ty m, báo cáo kt
qu kinh doanh (lãi l) và hch toán lãi ca công ty con nh mt khon đu t. u
đim ca phng pháp này là đn gin, đáp ng đc yêu cu ca Lut công ty và nó
là mt phn thit yu ca báo cáo đc công b, giúp ch n nm đc tình hình tài
chính ca công ty mà h có th phi khi kin nu điu kin bt buc, giúp hi đng

10
qun tr ch phi đa ra nhng thông tin ti thiu đ các đi th cnh tranh trong cùng
mt lnh vc không th tn dng.
Nhc đim ca phng pháp này là không tha nhn bn cht thc t ca mi
quan h gia công ty m vi các công ty con và nó không th cung cp cho các c
đông thông tin thit yu liên quan đn tình hình đu t ca h.
Phng pháp th hai: công b bn cân đi k toán, báo cáo kt qu kinh doanh ca
công ty m cùng các bn cân đi k toán và báo cáo kt qu kinh doanh ca tng công
ty con.
u đim ca phng pháp này là trình bày đc tình hình tài chính ca tng công
ty phc v cho li ích ca các ch n và nhng ngi khác quan tâm. Nó cung cp cho
các c đông thông tin v tình hình tài chính và li nhun ca tng công ty con. Phng
pháp này thích hp trong trng hp tp đoàn ch có mt hoc vài công ty con.
Nhc đim ca phng pháp này là không phi lúc nào cng cung cp đy đ
các thông tin đ trình bày tình hình tài chính hoc li nhun ca mt nhóm các công ty
trong tp đoàn. Vic công gp mt cách đn thun các bng cân đi s không cho thy
đc tình hình thc t. các mc liên công ty cn phi đc loi b trc khi công b
mà các báo cáo công b rt him khi bao hàm đy đ thông tin đ làm rõ vn đ này.
Phng pháp th ba: Công b bn cân đi k toán và báo cáo kt qu kinh doanh,
đng thi lp báo cáo riêng tóm tt tài sn có, tài sn n và tóm tt li nhun ca tt c
các cong ty con gp li vi nhau.
u đim ca phng pháp này là cho phép đánh giá mt cách khách quan toàn b
tp đoàn, làm gim ti đa kh nng sa đi các báo cáo đã đc công b. Các đi th
cnh tranh không th bit đc thông tin liên quan đn hot đng ca bt k công ty

1.2.2.1 Vic đu t vn, huy đng vn

12
Công ty m là nhà đu t, ni cp vn cho công ty con. Công ty con là ni tip
nhn ngun vn đó đ hot đng. Thông thng, ch có quan h đu t vn gia công
ty m đn công ty con mà không có chiu ngc li. Quan h s hu vn gia công ty
m - công ty con làm nên mi liên kt gia công ty m và công ty con. Mi liên kt
gia công ty m và công ty con đc hình thành tùy thuc vào s tham gia góp vn ca
công ty m. Công ty m có th nm gi c phn chi phi đi vi công ty con, có t l
góp vn cao nht vào công ty con. T l góp vn này có th là 100% hoc thp hn
nhng vn đm bo quyn chi phi công ty con ca công ty m so vi các ch s hu
khác. Công ty m cng có th góp mt phn vn vào công ty con nhng không nm
gi c phn chi phi công ty con này. Tuy nhiên công ty con này vn thuc s hu ca
công ty m. Khi đó, công ty m đóng vai trò nh các c đông thông thng khác,
hng các quyn và li ích tng đng vi s vn đã đu t vào công ty con. Quyn
đa ra các quyt đnh ca công ty m ph thuc vào t l vn góp ca công ty m trong
công ty con. Quan h vn gia công ty m và công ty con cng nh các quyn, ngha
v phát sinh t quan h này đi vi công ty m, công ty con thng đc xác lp trong
điu l ca công ty con qua nhng điu khon qui đnh có tính k thut v hot đng
ca công ty. Công ty con là đn v nhn vn ca công ty m nhng vn là nhng công
ty đc lp, k c khi công ty con có 100% vn ca công ty m.
Thông thng, công ty m không có đ kh nng tài chính đ tho mãn tt c nhu
cu v vn ca công ty con. Vì vy, đ đáp ng nhu cu vn, các công ty con phi t
tìm ngun vn bng cách giao dch trc tip vi các ngân hàng thng mi hoc các th
trng vn nh các tp đoàn kinh t ca Nht Bn thng tp hp xung quanh ngân
hàng đ nhanh chóng tip cn ngun vn hay các tp đoàn ln ca Trung Quc thng
niêm yt công ty m ca h trên th trng chng khoán.
Vic đu t, s hu vn chéo nhau gia các công ty con không đc khuyn khích
trong nhng tp đoàn  các nc phng Tây nhng li khá ph bin trong các tp
đoàn  Châu Á.

14
đoàn đu u tiên mua bán, đt hàng trong ni b hoc mua bán hàng hóa vi nhau theo
mc giá thp hn so vi giá th trng. i vi trng hp mua bán đúng giá trên th
trng thì thng có các điu khon bán hàng nh tín dng, phân phi và điu khon
thanh toán u đãi.
Li nhun phát sinh trong tp đoàn thng đc phân phi theo hng chú ý đn
li ích chung ca c tp đoàn và li ích ca tng doanh nghip tham gia tp đoàn theo
mt s nguyên tc ch yu sau đ điu hòa phân phi li nhun trong tp đoàn:
- Nguyên tc bình đng cùng có li.
- Xác đnh theo qui lut kinh t th trng, theo s bin đng ca giá c th
trng.
- m bo s hài hòa gia cnh tranh và bo h trong tp đoàn.
1.3 c đim, vai trò ca vn ti hàng không trong nn kinh t
1.3.1 Khái nim tp đoàn kinh t hàng không
Tp đoàn kinh t hàng không là tp đoàn kinh t ly HKDD làm lnh vc hot
đng và ngành ngh kinh doanh chính. Tuy nhiên, ngày nay khái nim v HKDD
không ch bó hp trong vn chuyn hành khách, hàng hóa và các dch v phc v hot
đng bay ti cng hàng không mà đã m rng sang các lnh vc thng mi có liên
quan đn hot đng HKDD.
1.3.2 c đim ca tp đoàn kinh t hàng không
V qui mô: Tuy mc đ khác nhau nhng nhìn chung các tp đoàn kinh t hàng
không đu có qui mô rt ln v tài sn, đi máy bay, th trng và mng đng bay,
khi lng vn chuyn, doanh thu và lao đng.
V cu trúc và liên kt: Tp đoàn kinh t hàng không là t hp các công ty, bao
gm “công ty m” và “các công ty con, cháu”. Các tp đoàn hàng không ph bin trên
th gii hin nay thng t chc theo mô hình công ty m - công ty con và ly mt
hãng hàng không ln đóng vai trò to nên b mt tp đoàn, trong nhiu trng hp đây
chính là “công ty m” và là tp đoàn.

15

To điu kin đy mnh vic nghiên cu, trin khai ng dng khoa hc công ngh
mi vào SXKD và h tr thông tin ca các công ty thành viên.
Có ý ngha và vai trò quan trng trong thc hin chin lc chuyn giao công
ngh nc ngoài mt cách có hiu qu.
Gi vai trò ch đo trong vic đm bo lc lng vn ti hàng không cho quc
gia.
1.4 Kinh nghim ca mt s tp đoàn kinh t hàng không v c ch tài chính
1.4.1 Tp đoàn hàng không Singapore Airlines
Tp đoàn Singapore Airlines đc cu trúc theo mô hình công ty m - con. Tp
đoàn này bao gm Singapore Airlines – công ty m - là b mt tp đoàn và 15 công ty
con, trong đó phn vn tham gia ca Singapore Airlines đu chim t l trên 50% tng
s vn điu l. Singapore Airlines còn có 35 công ty liên kt (vn tham gia ca
Singapore Airlines chim t l di 50% tng s vn điu l. Ngoài ra, Singapore
Airlines còn tham gia liên doanh vi nc ngoài.
Hin nay, Singapore Airlines là công ty hàng không c phn, trong đó vn nhà
nc hin chim 54% tng s vn điu l, phn còn li thuc s hu ca các nhân viên
Singapore Airlines, khu vc kinh t t nhân và các công ty nc ngoài.
Singapore Airlines là hãng hàng không quc gia kinh doanh toàn cu là lnh vc
kinh doanh c bn ca tp đoàn Singapore Airlines. Hu ht các công ty con ca
Singapore Airlines đu là đn v trc thuc trc đây đc tách ra thành doanh nghip
đc lp.
Hình thc s hu ch yu trong các công ty con là doanh nghip 100% vn ca
Singapore Airlines. Bng tng kt tài chính hàng nm là tng hp kt qu tài chính ca
tp đoàn Singapore Airlines và các doanh nghip thành viên trong nm đó.

17
Mi quan h ca Singapore Airlines và các doanh nghip thành viên:
- Quan h kinh doanh gia Singapore Airlines và doanh nghip thành viên là bình
đng, đc thc hin trên c s tha thun gia các bên. S ch đo ca Singapore
Airlines đi vi các doanh nghip thành viên đc thc hin thông qua ngi ca