B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
õõõõõ
PHM QUC VIT

NGHIÊN CU NH HNG CA CÁC NHÂN T IU
HÀNH CÔNG TY N HIU QU HOT NG CA
CÔNG TY C PHN
Chuyên ngành: Kinh t tài chính – Ngân hàng
Mã s : 60.31.12.01
LUN ÁN TIN S KINH T

Ngi hng dn khoa hc: GS.TS. Trn Ngc Th


Danh mc các bng
Danh mc các hình
PHN M U 1
CHNG 1: TNG QUAN V NH HNG CA CÁC NHÂN T
IU HÀNH CÔNG TY N HIU QU HOT NG CA CÔNG TY
C PHN 12
1.1. Công ty c phn và hiu qu hot đng 12
1.2. iu hành công ty 16
1.3. Các nghiên cu v nh hng ca điu hành công ty đn hiu qu
hot đng ca công ty c phn 19
CHNG 2: XÂY DNG MÔ HÌNH NGHIÊN CU 39
U
2.1. Phát trin các gi thit nghiên cu 39
2.2. La chn mô hình nghiên cu 47
2.3. Ngun d liu và phng pháp thu thp 51
2.4. Mô t bin ph thuc, các bin đc lp và các bin kim soát và thit
lp phng trình hi quy xác đnh mi tng quan gia các nhân t điu
hành công ty và hiu qu hot đng 54
2.5. Phng pháp x lý s liu và lý gii kt qu nghiên cu 61
CHNG 3: LÝ GII KT QU NGHIÊN CU 66
U
3.1. Lý gii kt qu x lý phng trình hi quy tuyn tính bi đi vi tp
d liu tng th 66

iii
3.2. Kt qu x lý phng trình hi quy tuyn tính bi trong các phân t
thng kê 73
3.3. Kt qu nghiên cu phng trình hi quy phi tuyn bc 3 gia t l
s hu c phn ca thành viên BG vi hiu qu hot đng. 116
3.4. Lý gii v các gi thit nghiên cu cha đc chng minh hoc bác

Quyn chn c phiu cho
ngi lao đng
FDI Foreign Direct Investment u t trc tip nc ngoài
FPI Foreign Portfolio Investment u t gián tip nc ngoài
HQT Hi đng qun tr
HOSE
Hochiminh City Secutities
Exchange
S Giao dch chng khoán
TP. H Chí Minh
OECD
Organisation for Economic
Co-operation and
Development
T chc Hp tác và Phát
trin kinh t
ROA Return On Asset
T sut li nhun trên tng
tài sn
ROE Return On Equity
T sut li nhun trên vn
ch s hu v
Các ký hiu,
t vit tt
Ting Anh Ting Vit
ROI Return On Investment
T sut li nhun trên vn

ty có quy mô vn ln 97
Bng 3-10: Kt qu x lý phng trình hi quy tuyn tính bi đi vi các
công ty có quy mô vn nh 99
Bng 3-11: Kt qu kim đnh T-test v s khác bit gia hiu qu hot đng
trong 2 phân t thng kê theo tiêu chí “có” và “không có” ch tch HQT
kiêm nhim chc v tng giám đc. 103

vii
Bng 3-12: Kt qu x lý phng trình hi quy tuyn tính bi đi vi các
công ty có t l n cao. 105
Bng 3-13: Kt qu x lý phng trình hi quy tuyn tính bi đi vi các
công ty có t l n thp. 108
Bng 3-14: Kt qu kim đnh T-test v s khác bit gia hiu qu hot đng
trong 2 phân t thng kê theo tiêu chí “có” và “không có” ch tch HQT
kiêm nhim chc v tng giám đc. 110
Bng 3-15: Kt qu kim đnh T-test v s khác bit ca hiu qu hot đng
vi 2 phân t thng kê theo cng đ cnh tranh trung bình và cao 112
Bng 3-16: Các yu t quan trng ca môi trng v mô qua các nm 2006 –
2008 114
Bng 3-17: Kt qu kim đnh T-test v s khác bit gia hiu qu hot đng
trong 2 phân t thng kê theo các yu t ca môi trng v mô. 115
Bng 3-18: Kt qu x lý phng trình hi quy phi tuyn bc 3 đi vi tp d
liu tng th 117
Bng 3-19: Kt qu x lý phng trình hi quy phi tuyn bc 3 đi vi các
công ty có quy mô vn ln 119
Bng 3-20: Kt qu x lý phng trình hi quy phi tuyn bc 3 đi vi các
công ty có quy mô vn nh 121
Bng 3-21: Các h s tng quan gia các bin đc lp, bin kim soát vi
hiu qu hot đng trong các phân t thng kê 129


Hình 3-7:  th biu th tng quan gia hiu qu hot đng và t l s hu
c phn ca thành viên nc ngoài trong BKS đi vi các công ty có cht
lng lao đng cao 88ix
Hình 3-8:  th biu th tng quan gia hiu qu hot đng và t l s hu
c phn c đông ln trong nc đi vi các công ty có cht lng lao đng
cao. 88

Hình 3-9:  th biu th tng quan gia hiu qu hot đng và t l s hu
c phn ca thành viên trong nc trong HQT đi vi các công ty có cht
lng lao đng cao 89

Hình 3-10:  th biu th tng quan gia hiu qu hot đng và t l s hu
c phn c đông ln nc ngoài đi vi các công ty có cht lng lao đng
thp 93

Hình 3-11:  th biu th tng quan gia hiu qu hot đng và t l s hu
c phn ca thành viên nc ngoài trong BKS đi vi các công ty có cht
lng lao đng thp 94

Hình 3-12:  th biu th tng quan gia hiu qu hot đng và vic ch
tch HQT kiêm nhim tng giám đc đi vi các công ty có quy mô vn
nh 100

Hình 3-13:  th biu th tng quan gia hiu qu hot đng và t l s hu
c phn ca thành viên trong nc trong BKS đi vi các công ty có quy mô
vn nh 101


đi vi th trng chng khoán  Vit Nam mi đc th nghim  nhóm các
công ty niêm yt trên các S giao dch chng khoán Hà Ni và TP. H Chí
Minh k t nm 2007. Cn thit phi có các nghiên cu v tác đng ca các
nhân t điu hành công ty đn hiu qu hot đng ca công ty, mt mt đóng
góp vào h thng lý lun v điu hành công ty, mt khác đ xut các gi ý
chính sách hoàn thin hot đng điu hành công ty  nc ta. 2
2. Tình hình nghiên cu có liên quan đn lun án
Mt s nghiên cu đã đc thc hin nhm kim chng mi tng
quan gia mc xp hng điu hành công ty và hiu qu hot đng ti các
nc đã phát trin nh Bauer và các cng s (2004), hoc Drobetz và các
cng s (2004), kt qu các nghiên cu này cho thy mi tng quan dng
gia hai bin trên [8] [23]. Tuy nhiên, tác gi cha phát hin thy các nghiên
cu tng t đc thc hin ti các nc đang phát trin, đc bit là các nn
kinh t chuyn đi.
Nhóm nghiên cu th hai tp trung vào xem xét mi quan h gia cu
trúc s hu và hiu qu hot đng. Shleifer và Vishny (1997) đã chng minh
rng  các nc có c ch bo v c đông thiu s tt, s có mt ca c đông
ln đã to ra tác đng tích cc đn hiu qu hot đng [52]. Nhng  các
nc mà cu trúc s hu tp trung là ph bin li phát sinh vn đ mâu thun
v li ích gia c đông ln và c đông thiu s, đc bit c đông ln là các
gia đình nh nhiu nhà nghiên cu nh La Porta, Lopez-De-Silanes và
Shleifer (1999), Claessens và các cng s (2000), Faccio và Lang (2002),
Dyck và Zingales (2004) đã nhn đnh [10]. Các tác gi trên cho rng s hin
din ca c đông ln gây nên tác đng tiêu cc đi vi giá tr công ty  các
nc có cu trúc s hu tp trung và c ch bo v c đông thiu s cha
hoàn thin.
Nhóm nghiên cu th ba tp trung vào xem xét tác đng đn hiu qu

trng pháp lý cha hoàn thin, liu có tn ti đng thi hiu ng “hi t li
ích” và hiu ng “ngn chn” không?
(2) Trong môi trng pháp lý cha hoàn thin, nhng tính cht nào ca
HQT có th gây tác đng đn hiu qu hot đng?

4
(3) Nhng tính cht nào ca Ban kim soát (BKS) trong công ty c
phn có th gây tác đng đn hiu qu hot đng?
ây là nhng gi ý cho tác gi trong vic phát trin các gi thit nghiên
cu.
Trên c s phân tích môi trng kinh doanh  Vit Nam, tác gi đ
xut by gi thit nghiên cu sau đây:
Gi thit nghiên cu 1: t l s hu c phn nhà nc có tng quan
âm vi hiu qu hot đng ca công ty.
Gi thit nghiên cu 2: t l s hu c phn nc ngoài có tng
quan dng vi hiu qu hot đng ca công ty.
Gi thit nghiên cu 3: t l s hu c phn t nhân ln có tng
quan âm vi hiu qu hot đng ca công ty.
Gi thit nghiên cu 4: t l s hu c phn ca thành viên HQT có
tng quan âm vi hiu qu hot đng ca công ty.
Gi thit nghiên cu 5: Ch tch HQT kiêm nhim Tng giám đc có
tng quan dng vi hiu qu hot đng ca công ty.
Gi thit nghiên cu 6: T l s hu c phn ca thành viên Ban kim
soát có tng quan dng vi hiu qu hot đng ca công ty.
Gi thit nghiên cu 7: tn ti đng thi hiu ng “hi t” và hiu
ng “ngn chn”, th hin qua mi tng quan gia t l s hu c phn ca
ban giám đc và hiu qu hot đng ca công ty là phi tuyn tính.
3. Mc tiêu ca lun án
Mc tiêu chung
Nghiên cu mi tng quan gia các nhân t điu hành công ty vi

buc áp dng các nguyên tc điu hành công ty. 6
5. Phng pháp nghiên cu
Cách tip cn nghiên cu và mô hình nghiên cu
Xut phát t đi tng nghiên cu và mc tiêu nghiên cu đã đ cp 
trên, tác gi thc hin vic kim chng các gi thit nghiên cu trong môi
trng kho sát mi, do đó tác gi la chn phng pháp nghiên cu đnh
lng thông qua xem xét mi quan h gia các nhân t điu hành công ty vi
hiu qu hot đng ca công ty c phn, mô t đnh lng các nhân t này,
phân tích đnh lng qua kim đnh mc đ gii thích ca phng trình tng
quan, các tham s có ý ngha thng kê ca phng trình hi quy, thng kê so
sánh giá tr trung bình ca hai phân t thng kê.
Mô hình nghiên cu do tác gi xây dng phi phù hp vi đi tng
nghiên cu và mc tiêu nghiên cu, do đó bin ph thuc là hiu qu hot
đng ca công ty c phn, các bin đc lp đc tác gi chia ra thành bn
nhóm, đó là (1) cu trúc s hu, (2) các tính cht ca HQT, (3) các tính cht
ca BKS và (4) các tính cht ca BG. Mi bin đc lp này có th đc đo
lng bi các bin trung gian, phù hp vi các gi thit nghiên cu đã đ
xut. Ngoài ra, trong mô hình nghiên cu còn s dng các bin kim soát
khác thuc v môi trng bên trong và môi trng bên ngoài ca công ty.
Bin kim soát mô t môi trng bên trong ca doanh nghip đc la chn
bao gm tng ngun vn, s lng lao đng, cht lng lao đng, t l n,
hiu qu hot đng quá kh. Bin kim soát mô t môi trng bên ngoài ca
doanh nghip là cng đ cnh tranh trong ngành và các yu t thuc môi
trng v mô.
Phng pháp thu thp, x lý và phân tích d liu
i tng kho sát
Tác gi đ xut s dng các công ty niêm yt trên S Giao dch chng khoán
1
Theo Quyt đnh ca B Tài chính s 12/2007/Q-BTC ngày 13/3/2007 v vic ban hành quy ch qun tr
công ty áp dng cho các công ty niêm yt trên S giao dch chng khoán/trung tâm giao dch chng khoán.
2
Theo Quyt đnh ca B Tài chính s 15/2007/Q-BTC ngày 19/03/2007 v vic ban hành iu l mu áp
dng cho các công ty niêm yt trên S giao dch chng khoán/Trung tâm giao dch chng khoán.

8
Phng pháp x lý d liu
Trong trng hp nghiên cu ca lun án, d liu đã có sn, công c
x lý là phng trình hi quy, cn có s tr giúp ca phn mm thng kê.
Hin có nhiu phn mm thng kê đc s dng nh SPSS, Eviews,
STATA Vi yêu cu x lý s liu ca lun án, ch cn phn mm d s
dng nh STATA là có th giúp x lý s liu theo yêu cu đ ra.
Trình t x lý s liu bao gm: mô t và trình bày d liu, kho sát
tng quan cp gia các bin đc lp và các bin kim soát, đánh giá đ phù
hp ca phng trình tng quan, la chn bin gii thích, xem xét phng
trình hi quy trong các phân t thng kê theo các bin kim soát.
Kho sát tng quan cp gia các bin đc thc hin bng cách thit
lp ma trn h s tng quan và xem xét h s tng quan cp gia các bin
đc lp và bin kim soát, tìm ra nhng cp bin có h s tng quan cao. 
gim thiu hin tng đa cng tuyn, tác gi đ xut tiêu chí loi b mt bin
ra khi phng trình hi quy đi vi các cp bin có h s tng quan cp ≥
0,7.
 chng minh s phù hp ca phng trình hi quy này trong vic
gii thích bn cht, mi liên h gia các s vt, hin tng, trong lun án s
s dng thc đo R
2

(4) Xác đnh các hn ch ca nghiên cu và đ xut hng nghiên cu
tip theo.
6. Tính mi, tính đc đáo, tính sáng to ca lun án
Trc khi thc hin nghiên cu này, tác gi cha phát hin thy nghiên
cu đnh lng tng t  Vit Nam v nh hng ca các nhân t điu hành
công ty đn hiu qu hot đng ca công ty c phn. Mt khác, nh đã đ cp
trong phn tóm tt tình hình nghiên cu có liên quan đn lun án, các nghiên
cu trc đây  nc ngoài ch nghiên cu riêng r tác đng ca tng nhân t
điu hành công ty đn hiu qu hot đng, cha tng hp các nhân t này vào
trong mt phng trình tng quan (tr trng hp s dng mc xp hng

10
điu hành công ty). Ngoài ra, trong mô hình nghiên cu do tác gi xây dng
đã s dng tính cht ca Ban kim soát nh là mt bin đc lp mi có kh
nng gây ra tác đng đn hiu qu hot đng ca công ty c phn.

Kt qu x lý và lý gii s liu nghiên cu ca lun án đã:
- Xác nhn gi thit nghiên cu v t l s hu c phn t nhân ln có
tng quan âm vi hiu qu hot đng ca công ty trong nhóm công ty có quy
mô lao đng nh.
- Xác nhn gi thit nghiên cu v vic ch tch HQT kiêm nhim
Tng giám đc có tng quan dng vi hiu qu hot đng ca công ty
trong nhóm công ty có quy mô vn nh, hoc nhóm công ty có t l n thp.
- Xác nhn gi thit nghiên cu v t l s hu c phn ca thành viên
Ban kim soát có tng quan dng vi hiu qu hot đng ca công ty trong
nhóm công ty có s hu nhà nc kim soát, hoc nhóm công ty có quy mô
vn nh.
- Xác nhn gi thit nghiên cu v tn ti đng thi hiu ng “hi t li
ích” và hiu ng “ngn chn” trong nhóm công ty có quy mô vn nh đi vi
thành viên nc ngoài trong BG. Bên cnh đó, hiu ng “hi t li ích” còn

(TNHH), ngha là ch s hu ca công ty (gi là c đông) ch chu trách
nhim v các khon n và ngha v tài sn khác ca công ty trong phm vi s
vn cam kt góp vào công ty. im khác bit gia CTCP và các công ty
TNHH loi khác là quyn t do chuyn nhng phn vn góp ca ch s hu,
tr mt s trng hp đc bit b hn ch theo quy đnh ca pháp lut (chng
hn nh c đông sáng lp, c đông nhà nc), do vy danh sách c đông
không n đnh theo thi gian. Chính t đc đim này mà tt c c đông không
trc tip điu hành hot đng ca công ty, mà tp th c đông s bu ra các
nhóm đi din cho quyn li ca h, mà c th là Hi đng qun tr (HQT)
và Ban kim soát (BKS), đng thi thng nht vi nhau mt tha thun chung
v các quy tc ng x trong ni b công ty, gi là iu l ca Công ty. n
lt mình, HQT li giao quyn điu hành hot đng thng xuyên ca công
ty cho nhóm ngi có nng lc qun lý, gi là Ban Giám đc (BG). Nh
vy, trong công ty c phn có s tách bit gia quyn s hu v vn và quyn
s dng vn, ch s hu vì lý do nào đó cn thoái vn có th chuyn nhng
cho ngi khác mà không phi chu ràng buc t phía các ch s hu khác.
Loi hình công ty này rt thun li đ thu hút ngun vn đu t trong xã hi.

13
Bên cnh u đim nói trên, s tách bit gia quyn s hu v vn và
quyn s dng vn gây ra vn đ ngi đi din
3
, khi ngi s dng vn
(BG) không tuân th nhng cam kt vi ngi ch s hu v vn (các c
đông). Quá trình điu chnh quan h gia c đông và BG theo thi gian đã
hình thành nên các nguyên tc điu hành công ty.

1.1.2. Hiu qu hot đng ca công ty c phn và phng pháp đo lng
Hiu qu hot đng ca công ty c phn (corporate performance hoc
firm performance) là ch tiêu rt quan trng đi vi các bên liên quan nh c

đc đo lng ph bin nht là ch tiêu doanh thu (44%), t sut li nhun
trên tng tài sn - ROA (40%); hiu qu kinh doanh đc đo lng ph bin
nht là th phn (47%); còn hiu qu tng hp đc đo lng ph bin nht là
uy tín (30%). Tuy nhiên, đa s nghiên cu (44,8%) tp trung kho sát s liu
 cp đ công ty và s dng ch tiêu tài chính đ đo lng hiu qu [32].
Hiu qu tài chính trong các nghiên cu khoa hc thng đc đo
lng thông qua các tip cn sau: tip cn th trng, tip cn t báo cáo tài
chính và tip cn kt hp.
Tip cn th trng xem hiu qu tài chính là t sut li nhun trên vn
đu t (ROI) vào c phiu ca công ty đang xem xét. Ch tiêu này đc tính
bng t s gia tng c tc và chênh lch giá nhn đc trong mt khong
thi gian so vi vn đu t ban đu. Cách tip cn này có u đim là da trên
thu nhp thc t bng tin ca nhà đu t, nên có tính thuyt phc cao. Tuy
nhiên, th giá c phiu chu nh hng nhiu bi tâm lý ca nhà đu t (lc
quan hoc bi quan v th trng); đc bit trên nhng th trng chng khoán
mi phát trin (emerging market), vic giám sát tuân th quy đnh pháp lut
cha cht ch và th trng kém hiu qu v mt thông tin, nên giá chng
khoán d b thao túng bi hot đng đu c bt hp pháp, do đó ROI cha
phi là ch tiêu tt đ đo lng hiu qu hot đng ca công ty. Mc khác, khi

15
công ty thc hin các nghip v tách, gp c phiu, phát hành quyn mua c
phn, c phiu thng, tr c tc bng c phiu… s làm th giá c phiu điu
chnh tng ng và làm công thc tính toán ROI tr nên rt phc tp.
Cách tip cn th hai là da vào thông tin do công ty cung cp, mà ch
yu t báo cáo tài chính. Theo cách tip cn này, nhng ch tiêu đo lng hiu
qu tài chính ch yu là các t sut li nhun nh t sut li nhun trên tng
tài sn (ROA), t sut li nhun trên vn ch s hu (ROE) Hai ch tiêu này
có quan h vi nhau vì ROE khuych đi ROA thông qua đòn by tài chính.
Tuy nhiên, đ đo lng hiu qu hot đng trong nghiên cu thì ch tiêu ROA