1

M u
Ch ngha lóng mn bt u xut hin ln u tiờn trong vn chng bng
nhng tỏc phm vn hc Phỏp vo th k th XIX. Sau ú, nú ngy cng tr nờn
ph bin trong cỏc tỏc phm vn chng. V theo thi gian, bng nhng tỏc phm
sut sc ca mỡnh, ch ngha lóng mn ngy cng khng nh c v trớ, nhng
úng gúp ca mỡnh i vi nn vn hc núi chung.
Mt trong nhng c im ni bt nht, mang m du n riờng ca ch
ngha lóng mn chớnh l vic cao ch ngha cỏ nhõn, cao cỏi tụi rt riờng
ca nh th thay vỡ cỏi ta chung trong ch ngha c in. Ln u tiờn, nhng ý
thc cỏ nhõn, nhng quan im, khuynh hng thm m, xỳc cm, con mt cỏ nhõn
c cao v c coi nh l trung tõm ca vn chng. Nh ngh s mnh dn
by t hỡnh nh ca chớnh mỡnh, a mt cỏi Tụi nhõn vt rt m nột vo trong
vn chng.
Nhc n ch ngha lóng mn, cú th k tờn hng lot lot cỏc tỏc gi, tỏc
phm tiờu biu nh: Renộ ca Franỗois-Renộ de Chateaubriand; Alphonse de
Lamartine vi tp th Trm t; Alfred de Musset vi truyn ngn Li bc bch ca
nhng a con thi i; George Sand vi tiu thuyt Cỏi m ma; Victor Hugo vi
tp th Tia sỏng v búng ti, tiu thuyt Nh th c b Paris, Nhng ngi khn
kh, kch Hernani.
Vi vn hc Vit Nam, ch ngha lóng mn thc s mang du n m nột
sau khi s ra i ca phong tro Th mi 1932 - 1945. õy l giai on m vn
hc Vit Nam cú s i mi, cỏch tõn vụ cựng kỡ diu, cú s chin u mónh lit
gia yu t c - yu t mi v kt qu l hang lot nhng tỏc gi, tỏc phm ni
ting ó ra i, em n mt hi th, mt ting núi rt riờng, mt lung giú mi
l cho nn vn hc nc nh.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
2

Nhc n ch ngha lóng mn, n Th mi, ngi ta khụng th khụng ngh

với lãng mạn là hiện thực, đối lập với trữ tình là tự sự. Trữ tình là kết quả của việc
biểu hiện cảm xúc, tâm trạng chủ quan của con nguời, do phản ánh ước mơ và khát
vọng của con người nên thường vươn lên trên thực tại. Vì vậy, trữ tình và lãng mạn
dù khác nhau nhưng thường đi đôi với nhau.
2. Chủ nghĩa lãng mạn
Chủ nghĩa lãng mạn vừa có nghĩa là trào lưu văn học, vừa là phương pháp
sáng tác, mang một nội dung lịch sử xã hội-cụ thể, được hình thành ở Tây Âu sau
Cách mạng tư sản Pháp năm 1789
3. Các nguyên lý cơ bản
a. Đề cao mộng tưởng

THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
4

Chủ nghĩa lãng mạn là sự phản ứng chống lại xã hội đương thời, con người
muốn thốt li thực tế tìm đến một thế giới khác giúp con người qn đi cuộc sống
mà họ cảm thấy chán ghét, vẽ ra một cuộc sống làm thỏa mãn "cái tơi" bị tổn
thương cái tơi của con người, nên thế giới trong chủ nghĩa lãng mạn là thế giới
mộng tưởng. Tùy vào sự phản ứng khác nhau của hai khuynh hướng tiêu cực và
tích cực.
Đối với những người lãng mạn tiêu cực thì họ có thái độ bi quan trốn chạy
cuộc đời, họ thường tìm về q khứ vào mộng ảo hay thu mình vào "cái tơi" bí ẩn,
thiên định về cuộc đời, về ái tình, về cái chết (Nỗi lòng chàng Werther của Johann
Wolfgang von Goethe).
Đối với những người lãng mạn tích cực thì họ khơng hòa hỗn thỏa hiệp với
thực tại mà họ mong muốn thiết lập nên một xã hội mới đảm bảo hạnh phúc cho
con người, họ thường vẽ nên một xã hội lý tưởng (Nhà thờ đức bà Paris, Những
người khốn khổ của Victor Hugo.
b. Đề cao tình cảm



Mọi người dù ở bất kỳ tầng lớp xã hội nào cũng đều được phản ánh qua các
tác phẩm của chủ nghĩa lãng mạn, khơng phân biệt giai cấp, mọi người đều có
quyền bước chân vào văn học. Văn học lãng mạn đã thành cơng khi thể hiện hình
ảnh "đám đơng" quần chúng với những kiếp người đau khổ. Vd: Hình ảnh đám
đơng trong Nhà thờ đức bà Paris của Victor Hugo.
c.
Thể loại

Chủ nghĩa lãng mạn trong văn học khơng có sự phân biệt thiếu dân chủ (như
trong chủ nghĩa cổ điển) khơng phân chia thể loại cao cả và thấp hèn, nhưng thể
loại thích hợp và được sử dụng nhiều hơn cả là thơ trữ tình và tiểu thuyết.
d.
Ngơn ngữ

Câu văn trở nên linh hoạt, thủ pháp nghệ thuật được sử dụng nhiều hơn.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
6

Chủ nghĩa lãng mạn phổ biến trong các sáng của nhiều nền văn học, tiêu biểu
nhất là văn học Pháp.
Cái tôi cá nhân với những lý tưởng thẩm mỹ rất riêng chính là một trong
những đặc điểm nổi bật nhất, góp phần phân biệt rạch ròi giữa chủ nghĩa lãng mạn
với các khuynh hướng văn học khác, mà tiêu biểu là chủ nghĩa cổ điển.
Trong Văn học Việt Nam, chủ nghĩa lãng mạn được thể hiện rõ nét nhất qua
phong trào Thơ mới 1932 – 1945.
II. Phong trào Thơ mới và tác gia Xuân Diệu
Ngày 10 tháng 3 năm 1932, bài thơ “Tình già” của Phan Khôi ra mắt bạn đọc
trên báo “Phụ nữ tân văn” số 122 cùng với bài giới thiệu mang tên “Một lối thơ
mới trình chánh giữa làng thơ” đã có tiếng vang mạnh mẽ, được xem là bài thơ mở

rch rũi, chớnh xỏc.
Mt s t in cú nh ngha v thi gian nh sau: thi gian" - hỡnh thc tn
ti c bn ca vt cht din bin mt chiu theo ba trng thỏi l hin ti, quỏ kh v
tng lai.

Theo giỏo s Trnh Xuõn Thun cho rng thi gian l mt khỏi nim khụng
phi ta nm bt v thi gian thng cú 2 loi l thi gian tõm lý v vt lý. Thi
gian tõm lý l thi gian ch quan v thi gian vt lý l thi gian khỏch quan, khụng
ph thuc vo ý thc con ngi, nú l thi gian ng h.
Trong bi vit ca Minh Chi ó núi n mt ý ngha khỏc: thi gian ch l
mt iu kin ch quan ca nhn thc trc cm ca chỳng ta, nú khụng tn ti
ngoi ch th.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
8

Như vậy thời gian là một khái niệm khó định nghĩa, khó hiểu và việc cảm
thức nó lại càng khó hơn. Trong triết lý nhà phật thì cho rằng thời gian không phải
là một thực tại cứu kính, nó không tồn tại tách biệt hiện tượng và người quan sát,
họ cũng thừa nhận tính ảo ảnh của thời gian. Thời gian qua đi rất mau, nó còn
nhanh hơn mũi tên bị bắn khỏi cung.
Có thể nói thời gian là vấn đề luôn luôn được tìm hiểu trong mọi thời kỳ, từ
quá khứ đến hiện tại và còn đến tương lai. Nó là vấn đề làm cho nhiều lĩnh vực
khác phải quan tâm và trong số đó có cả lĩnh vực văn học nghệ thuật.
Trong văn chương nghệ thuật, viết về thời gian cũng vận động trên cả ba
chiều: quá khứ, hiện tại, tương lai. Tuy nhiên văn chương không gò bó cách thức
thể hiện quan điểm về thời gian mà nó có thể được đảo lộn trình tự hoặc cũng có
thể bỏ qua một hoặc hai trong ba chiều vận động vốn có của nó. Có nhiều cách thức
thể hiện thời gian khác nhau, tác phẩm nghệ thuật xuất phát từ một mốc thời gian
nhất định trong thời gian. Từ đó có thể làm ngưng lại một khoảnh khắc của dòng
đời dài đằng đẵng mà cũng có thể dồn nén một quãng thời gian hàng chục năm,

Trờn u gi n ri
Ch bo xuõn tn hoa rng ht
ờm qua sõn trc mt nhnh mai

Vi bi k ni ting ny. Món Giỏc Thin s ó a ra mt quan nim v
thi gian: thi gian tun hon, bt bin, xuõn qua ri xuõn li ti, thi gian trụi i
ri thi gian li tr v, c theo mt vũng tun hon: xuõn - h - thu ụng nh th.
Thỏc l th phỏch, cũn l tinh anh, o Pht cho rng con ngi khi cht i ch l
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
10

chết về mặt thể xác, cái còn là linh hồn sẽ trường tồn vĩnh cửu. Hơn nữa: “Đời là bể
khổ, tình là dây oan”, nên con người chỉ ln hướng về cõi cực lạc, mong muốn
thốt khỏi trần ai để mà về với một thế giới khác. Con người cứ lặng lẽ treo theo
dòng chảy vốn có ấy của thời gian một cách lặng lẽ, trung thành.
Nói về thời gian tuần hồn, Nguyễn Du cũng viết trong “Truyện Kiều”
“Sen tàn cúc lại nở hoa
Sầu dài, ngày ngắn, đơng đà sang xn”
Trong văn học thời kỳ trước, thời gian dường như đều được nhìn trên một
tầm vĩ mơ, được đo bằng những khái niệm rất lớn: Nghìn năm, vạn năm:
“Nhân sinh ba vạn sáu nghìn thơi
Vạn sáu chơi nhăng đã hết rồi”
(Nguyễn Cơng Trứ)
Còn Tản Đà thì :

“Đời người thử ngẫm mà hay
Trăm năm là ngắn, một ngày dài hơn”.

Các nhà thơ trước cũng đã có những lúc ý thức, thở than về cái hữu hạn của
đời người. Song, ý thức một cách sâu sắc, cuồng nhiệt thì chỉ đến thơ Xn Diệu

ca thi gian v tr v luụn cú nguy c b cun trụi hoc b nhn chỡm:

Nc cng mt luụn
Nhng nc cũn ngun
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
12

Thuyền chìm trong lúc
Đêm ngày nước tuôn”

Bài “Đi thyền” nhà thơ cũng vẫn mượn hai hình ảnh ấy:

“Thuyền qua mà nước cũng trôi
Lại thêm mây bạc trên trời cũng bay
Tôi đi trên chiếc thuyền này
Dòng mơ tô tưởng cũng thay khác rồi”

Với cách mượn dòng chảy của nước để nói đến dòng chảy của thời gian là
quá quen thuộc, thơ ca từ xưa đến nay nói đến điều đó không ít. Xuân
Diệu với cách nghĩ, cách nhìn của một nhà Thơ mới, thì thời gian còn gấp
rút hơn rất nhiều:

“Cái bay không đợi cái trôi
Từ tôi phút trước sang tôi phút này”

Nói lên sự nhạy cảm vô cùng trước sự thay đổi của thời gian, sự thay đổi
không còn là năm là tháng là ngày nữa mà sự thay đổi diễn ra trong từng phút một,
cái “tôi” của phút trước đã khác với cái “tôi” của phút này.
Với “vội vàng” càng làm ta thấm thía về dòng chảy thời gian không bao giờ
biết ngừng nghỉ

ti tỏc gi Lai Thuý ó cú nhn nh rng: ú l ting gi ca thi gian, hi
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
14

h v thụi thỳc bng mt ip khỳc õy mựa thu ti mựa thu ti. Thi gian l
du hiu ca tn phai v ri rng. Thi gian l s tuụn chy mt i khụng tr li.
Chớnh ý thc v thi gian mt chiu ch khụng phi tun hon, thi gian nh
hng ch khụng phi nh tớnh, ó to nờn cỏi nhỡn ngh thut trong ton b sỏng
tỏc ca anh .
Thi gian vi nhng bc chuyn ng tn nhn, s i lp gia thi gian
v tr vi thi gian ca mt kip ngi:
Ngn giú thi gian khụng ngt thi
Gi tn nh nhng cỏnh hoa ri
Hay:
Nhng ngy c tht i tng phỳt
Ri mt tri cao. Nng chỏy trn
Tra n thụi ri! Bỡnh ó v
Na ngy xinh p ó tiờu tan
Bc i ca thi gian cng khin cho s vt, cho khụng gian dng nh run
ry, run lờn vỡ s hói:
Nhng lung run ry rung rinh lỏ
ụi nhỏnh khụ gy xng mng manh
Nh th, thi gian trong th Xuõn Diu l th thi gian tuyn tớnh, thi gian
mt i khụng tr li. Th thi gian y cú th lm cho ngi ta hong ht, run s
bi cuc i sao m quỏ ngn ngi, mt kip ngi sao m trụi i quỏ nhanh. Thi
gian dng nh l mt k thự ch vi nhng s phn cỏ nhõn, m Xuõn Diu l
mt in hỡnh tiờu biu.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
15


Xn diệu phát hiện ra ở thiên nhiên, ở con người gần gũi quanh ta biết bao
điều mới lạ thật đáng u, cuộc đời trần thế đẹp và hấp dẫn biết bao càng thấy đẹp
ta càng muốn tận hưởng, càng muốn tận hưởng thì lại thấy cuộc đời càng đáng sống
biết bao.
Do đó người thi sĩ này khơng chờ đợi nắng mới hồi xn, và cũng chính
ước mơ ấy mà nhà thơ có một suy nghĩ thật táo tợn và ngược đời, được thể hiện
trong “vội vàng”:
“ Tơi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tơi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi”
Thi sĩ muốn đoạt quyền tạo hố, muốn đi ngược lại sự vận động của thiên
nhiên, mn tự mình nắm giữ điều chỉnh thời gian, bởi một người như Xn Diệu
sống để u và u để sống thì thời gian mà tự nhiên định sẵn từ ngàn xưa đến nay
khơng thể nào đủ, Xn Diệu muốn lưu giữ lại cái khoảnh khắc của tuổi xn,
muốn thời gian ngưng đọng lại, muốn và muốn như vậy mới có đủ thời gian để
thỏa mãn lòng khao khát trong tâm hồn nhà thơ. Thiên nhiên đẹp q, nó được nhà
thơ hình dung thật gần gũi, mà cũng thật táo bạo và mới mẻ :

“Và đây ánh sáng chớp hàng mi
Mỗi sáng sớm thần vui hằng gõ cửa
Tháng giêng ngon như một cặp mơi gần”

THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
17

Mi bui sỏng thc dy m mt l thi s c chng kin mt cnh tng
mi m, dim l. nh bỡnh minh rc r chiu sỏng th gii vn vt. Ngun ỏnh
sỏng y nh c toỏt ra t v p ca ngi thiu n, v õy khỏc vi th xa,
luụn ly thiờn nhiờn lm chun mc cho cỏi p thỡ õy con ngi li lm chun

V cụ c trong H Vụ vi:
ờm lựa ta thc, mt mỡnh au
Nghe ting gi i, nóo d su
Vi Xuõn Diu, tỡnh yờu l th p nht trong cuc i mi con ngi.
Bi vy, nh th lỳc no cng say m, cng ht mỡnh, cng cung quýt, vi vng
yờu v tha thit, khao khỏt c yờu thng:
Tụi ó yờu t khi cha cú tui
Lỳc cha sinh, v vn gia dũng i

V Tụi ó yờu khi ó ht tui ri
Khụng xng vúc, ch huyn h búng dỏng
Ri K a tỡnh khụng cn tht da
Khi cht ri, thỡ tụi yờu ma
Cht i ri vn c yờu, cú l chng my ngi nng nn, tha thit c nh
Xuõn Diu!
Nh th mun dnh tng phỳt, tng giõy m yờu gp gỏp:
Gp i em anh rt s ngy mai
i trụi chy lũng ta khụng vnh vin
V khi c Mi yờu chỳng ta mi cm nhn ht c s sc sụi, tha thit
trong tõm hn thi s:
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
19 V hóy yờu tụi mt gi cng
Mt giõy cng cam mt chỳt cng nh

Hay:
M ming vng v hóy núi yờu tụi
Du ch l trong mt phỳt m thụi