Bài tập tốt nghiệp
Một số biện pháp rèn luyện khả năng diễn đạt có biểu cảm cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi ( qua việc dạy trẻ đóng kịch)
Ngời hớng dẫn: TS Đinh Hồng Thái
Trờng đại học s phạm Hà Nội
Ngời thực hiện: Đỗ Thị Thúy
Lớp đại học tại chức GDMN
Trờng Đại Học S Phạm Hà Nội
Quảng Ninh- 2005
Mục Lục
STT Phần nội dung Số trang
Phần I
Phần mở đầu 1
I Lí do chọn đề tài
1 Cơ sở lí luận 2
2 Cơ sở thực tiễn 7
II Mục đích nghiên cứu 10
III Nhiệm vụ nghiên cứu 10
1 Tìm hiểu thực tế 10
2 Tìm hiểu nguyên nhân 10
3 Đề ra phơng pháp thích hợp 10
IV Phơng pháp nghiên cứu 10
V Đối tợng nghiên cứu 11
VI Khách thể nghiên cứu 11
VII Giả thuyết khoa học 11
Phần II
Nội dung

Chơng I: Cơ sở lí luận của đề tài
STT Phần nội dung Số trang
I đặc điểm tâm sinh lí của trẻ mẫu giáo liên quan đến

VI
1
Kết luận
Ưu điểm
24
24
2 Nhợc điểm 24
3 Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên 25
Chơng III
Một số biện pháp rền luyện khả năng diến đạt biểu
cảm trẻ mẫu giáo (5-6 tuổi) qua đóng kịch
26
26
I Kế hoạch giáo dục 26
II Biện pháp giáo dục 27
1 Xây dựng mẫu câu 27
2 Luyện qua trò chơi 28
3 Luyện qua kể đọc 40
III Thực nghiệm và phân tích kết quả thực nghiệm 41
1 Địa bànđiều kiện và đối tợng thực nhiệm 41
2 Mục đích thực nghiệm 41
3 Nội dung thực nghiệm 41
4 Các tiêu chí đánh giá 42
5 Cách thức tiến hành thực nghiệm 42
5.1 Thực nghiệm đối chứng 43
5.2 Thực nghiệm hình thành
6 Mô tả thực nghiệm đóng kịch chú dê đen
Đánh giá chung kết quả thực nghiệm hình thành
45
50

thành nhân vật trong tác phẩm qua trò chơi đóng kịch. Trò chơi đóng kịch là một
trong những con đờng giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm văn học có hiệu quả nhất và cũng
là hình thức phát triển khả năng diến đạt biểu cảm cho trẻ có tac sdụng nhanh và
mạnh nhất khi trẻ hứng thu nhập vai chơi vào vở kịch
1. Cơ sở lí luận:
Trẻ mẫu giáo có nhu cầu lớn về nhận thức, các em khao khát khám phá tìm tòi, tìm
hiểu thế giới xung quanh mình, trong đó ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng
nhất của con ngời. Trong giao tiếp nhờ ngôn ngữ mà con ngời có khả năng hiểu biết
lẫn nhau cho dù ngôn ngữ bằng lời nói của con ngời bị hạn chế về thời gian và
không gian, ngoài ngôn ngữ giao tiếp khác ở hình thức khác nhau thì đứng ở vị trí
đầu tiên vẫn là ngôn ngữ . ở trẻ mẫu giáo nhu cầu giao tiếp rất lớn, trong giao tiếp
trẻ sử dụng ngôn ngữ của mình để trình bày ý nghĩa biểu cảm của mình với mọi ngời
xung quanh. Đây cũng là giai đoạn phát cảm đối với việc học ngôn ngữ của trẻ mẫu
giáo , trong thời kì này trẻ lĩnh hội ngôn ngữ đặc biệt dễ dàng trong hình vẽ cũng nh
trong quá trình tâm lí, tri giác, t duy Cho nên việc tạo cho trẻ đ ợc phát triển ngôn
ngữ thông qua việc trẻ đợc nghe kể và diễn đạt lời nói của mình là rất cần thiết.
Trò chơi đóng kịch góp phần phát triển trí tuệ, tính đọc lập sáng tạo và tính tích
cực cá nhân. có tác dụng trực tiếp đến phát triển ngôn ngữ , trong quá trình đóng
kịch các nhân vật đối thoại với nhau nó sẽ phát triển ngôn ngữ độc thoại. Tạo cho trẻ
có một khoảng không gian rất rộng lớn về mặt sáng tạo, nên trẻ cần phải có ngôn
ngữ biểu cảm mạch lạc, t duy, tởng tợng, trí nhớ cũng đợc phát triển .
+ Nhờ có ngôn ngữ trong giao tiếp mà hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ:
Sự phát triển ngôn ngữ là cơ sở, là nền móngcủa sự phát triển trí dục, sự phát triển
trí tuệ của trẻ diễn ra khi trẻ lĩnh hội những tri thức đầu tiên về hiện tợng xung
quanh và học tiếng mẹ đẻ, tri giác trực tiếp xung quanh các giác quan ( các bộ máy
phân tích) và dùng từ chỉ các tri giác đợc làm cho tri giác sâu sắc và thể hiện đợc
mối quan hệ qua lại giữa hệ thống tín hiệu thứ nhất và hệ thống tín hiệu thứ hai.
Từ ngữ không những chỉ một tri giác cụ thể mà còn khái quát và là phơng tiện giữ
gìn, truyền đạt kinh nghiệm tri thức mà loài ngời thu thập đợc Tiếng mẹ đẻ là cơ sở
của sự phát triển trí tuệ và là vốn quí của mọi tri thức

thơ câu truyện, trẻ cảm nhận đợc cái hay, cái đẹp trong xã hội, trong tự nhiên đồng
thời phải giáo dục trẻ biết tôn trọng giữ gìn và bảo vệ thiên nhiên. Trẻ hiểu đợc cái
hay cái đẹp trong hiện thực và cái đẹp của chính ngôn ngữ tác phẩm , làm cho tâm
hồn trẻ thơ bay bổng, trí tởng tợng phong phú, sáng tạo nên cái đẹp, khao khát cái
đẹp và tình cảm thẩm mỹ sau này cho trẻ.
ở độ tuổi 5-6 tuổi ngôn ngữ của trẻ tơng đối phát triển song vẫn còn cha chính
xác, nhiều trẻ còn nói ngọng, diễn đạt cha mạc lạc biểu cảm vẫn còn hạn chế sở dĩ
có tình trạng này là do sự hớng dẫn của ngời lớn cha rõ ràng. đặc điểm ngôn ngữ của
trẻ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, cơ bản khả năng diến đạt còn hạn chế, sự phát
triển các yếu tố tâm lí của trẻ ở độ tuổi này có nhu cầu giao tiếp bằng ngôn ngữ lớn,
để thỏa mãn nhu cầu này trẻ phải tích cực học hơn, không những vậy, ngôn ngữ
cong có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành nhân cách cho trẻ: Ngôn ngữ
ra đời nhằm phục vụ cho xã hội, ngôn ngữ giúp cho con ngời trao đổi những tâm t,
tình cảm bộc lộ mối quan hệ của con ngời.
Chính vì vậy phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi nói riêng thông qua dạy trẻ nói đúng ngữ pháp khả năng diến dạt biểu cảm là rất
quan trọng. Ngôn ngữ của trẻ phát triển là tiền đề vững chắc cho mọi hoạt động,
nhận thức sau này của trẻ.
2. Cơ sở thực tiễn.
Thực tiễn ở trờng mầm non rất quan tâm đến vấn đề phát triển ngôn ngữ cho trẻ
trong đó có việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua việc dạy trẻ nói
đúng cấu trúc ngữ pháp và khả năng diễn đạt lu loát biểu cảm là một biện pháp và h-
ớng đi cụ thể tiếp cận ngôn ngữ một cách dễ dàng
Khi dạy trẻ nói đúng cấu trúc ngữ pháp thì điều trẻ định nói ra đã biết suy nghĩ rõ
ràng mạch lạc ngay từ trong đầu đến t duy trí tuệ của trẻ đợc phát triển từ đó giúp
trẻ cảm thụ đợc sự giàu có của ngôn ngữ, nắm đợc phơng tiện thể hiện ngôn ngữ ,
lĩnh hội sự phong phú của tiếng mẹ đẻ, tất cả điều đó tạo tiền đề phát triển ngôn ngữ
của trẻ. Chính vì thế việc dạy trẻ nói đúng cấu trúc ngữ pháp và diễn đạt mạch lạc
biểu cảm cho trẻ ngày càng quan tâm hơn nữa để vốn từ của trẻ tăng lên nhanh
chóng đạt hiệu quả cao trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ.

Tình hình phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trờng mầm non Hoa
Hồng- Yên Hng. Để thấy đợc mức độ phát triển ngôn ngữ cuat trẻ ở độ tuổi này đạt
kết quả đến đâu?
2. Tìm hiểu nguyên nhân.
Nắm đợc nguyên nhân tại sao ngôn ngữ của trẻ ở độ tuổi này lại bị hạn chế.
3. Đề ra ph ơng pháp thích hợp
Phơng pháp giáo dục thích hợp để cho trẻ có khả năng phát triển ngôn ngữ mạch
lạc biểu cảm .
IV. Phơng pháp nghiên cứu:
1- Tập hợp t liệu, phân tích, chọn lọc rút ra những cơ sở lý luận cần thiết liên
quan đến đề tài.
2- Nghiên cứu tài liệu tâm lí học lứa tuổi để hiểu biết đợc đặc điểm của trẻ.
3- Phơng pháp thực nghiệm: (điều tra thực trạng)
- Thực nghiệm đối chứng
- Thực nghiệm hình thành.
V. Đối tợng nghiên cứu:
Khả năng diến đạt có biểu cảm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và hứng thú của trẻ
trong quá trình đóng kịch.
VI. Khách thể nghiên cứu:
Khả năng vận dụng một số biện pháp vào việc dạy trẻ đóng kịch cũng nh khả năng
tiếp thu, lĩnh hội tri thức đó là khả năng diễn đạt biểu cảm thông qua việc đóng kịch.
VII. Giả thuyết khoa học:
Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở thời kỳ này ngôn ngữ đang phát triển mạnh và ngày càng
phong phú có hiệu quả diễn đạt mạch lạc biểu cảm hơn nếu chúng ta sử dụng trò
chơi đóng kịch có nội dung của tác phẩm văn học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí
của trẻ, đặc biệt là hấp dẫn của chính trò chơi chứ không phải là sự áp đặt khiến trẻ
kìm hãm sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, các nhà s phạm có thể tìm tòi hệ thống hóa
một số biện pháp từ đó xây dựng lí luận cho tiết học để đạt đợc yêu cầu và mục đích
của giáo dục .
Phần II: Nội dung

tìnhcảm, thái độ của mình với sự vật và hiện tợng cũng nh hiểu ý nghĩa, t tởng tình
cảm của ngời khác. Ngôn ngữ của mỗi cá nhân phát triển cùng với năng lực nhận
thức của ngời đó và bao giờ cũng mang dấu ấn của những đặc điểm tâm lý riêng.
Lứa tuổi mẫu giáo là thời kì bộc lộ tính nhạy cảm cao nhất với các hiện tợng trong
ngôn ngữ điều đó khiến cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ đạt tốc độ khá nhanh. ở
tuổi mẫu giáo lớn nếu nh nói năng ấp úng, pháp âm ngọng, vốn từ nghèo nàn đến
mức độ không đủ để diễn đạt những điều mà mình cần nói. Không sử dụng đợc ngữ
pháp để nói mạch lạc cho mọi ngời hiểu mình và hiểu đợc lời ngời khác nói thì có
thể đứu trẻ đó vào loại trí tuệ chậm phát triển. Chỉ trong trờng hợp bộ máy phát âm
của trẻ bị tổn thơng, hay chịu ảnh hởng của lời nói ngọng của lớn của ngời lớn trong
địa phơng thì trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi mới phạm nhiều lỗi trong việc nắm ngữ âm của
tiếng mẹ đẻ. Trẻ mẫu giáo lớn đã biết sử dụng ngữ điệu một cách phù hợp với nội
dung hay nội dung của câu chuyện mà trẻ kể Trẻ thờng dùng ngữ điệu êm ái để biểu
thị tình cảm yêu thơng trìu mến. Ngợc lại khi giận dữ trẻ lại dùng ngữ điệu thô
mạnh. Khả năng này đợc thể hiện khá rõ khi trẻ kể những câu chuyện mà mình thích
cho ngời khác nghe. Tính sáng tạo ra những từ ngữ, tính tích cực cao đối với ngôn
ngữ của trẻ mẫu giáo lớn diễn đạt có biểu cảm đặc biệt đợc thể hiện ró ràng trong
khi trẻ đóng kịch.
Trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học cô giáo cần chú ý tới đặc
điểm phát triển ngôn ngữ ở lứa tuổi này mà giúp trẻ đóng kịch lại một câu chuyện,
một tác phẩm nào đó mang lại kết quả cao khi điến đạt ngôn ngữ .
3. T ởng t ợng
Tởng tợng là quá trình nhận thức phản ánh những cái cha có trong kinh nghiệm
bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những hình ảnh ( biểu tợng đã
có)
Đối với trẻ em những gì làm xúc động mạnh mẽ là phơng tiện duy nhất để làm cho
trí tởng tợng và tính nhạy cảm phải hoạt động, có thể nói trí tởng tợng của mẫu giáo
đã phát triển mạnh mẽ, gặp sự tởng tợng trong các loại hình văn học nghệ thuật sẽ là
sự gặp gỡ phù hợp làm bừng sáng lên những tia lửa điện hồ quang, làm dễ dàng sự
tiếp nhận tác phẩm văn học mà đặc biệt là ở trẻ mẫu giáo phát triển trí tởng tợng cực

ngắn hạn; Mà hình thức dạy bài mới giáo viên kể cho trẻ nghe tác phẩm văn học mới
trẻ ghi nhớ và hình thức ôn bài cũ trẻ đóng kịch tái hiện lại tác phẩm đó là cô đã gợi
lại chú ý dài hạn cho trẻ.
5. Xúc cảm và tình cảm.
Xúc cảm- tình cảm đó là những thái độ cảm xúc của con ngời đối với những sự vật,
hiện tợng của hiện thực khách quan, phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên hệ
với nhu cầu và động cơ của họ.
Tình cảm là sản phẩm cao cấp của sự phát triển các quá trình tình cảm trong
những điều kiện xã hội.
ở trẻ mẫu giáo lớn các loại tình cảm bậc cao đã đợc hình thành, đặc điểm chính là
những rung cảm, trẻ thể hiện thái độ cá nhân rõ ràng, rứt khoát đúng hoặc sai. Trong
những tình huống quen thuộc trẻ có khả năng làm chủ những biểu hiện phản ứng
hành vi xúc cảm của chính mình trẻ có thể kìm nén những xúc cản của trẻ chính
mình trẻ có thể kìm nén những xúc cảm của trẻ chính khả năng này tạo điều kiện
cho trẻ thích ứng chuẩn bị cho trẻ vào lớp một.
Tóm lại cấu trúc tâm lý tình cảm- cảm xúc ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đợc phát triển cả
về nội dung và hình thức các loại tình cảm và vai trò của tình cảm càng ngày càng tri
phối rõ nét hơn trong đời sống sinh hoạt của trẻ theo hớng từng bớc làm chủ các
hành vi xúc của mình.
Dựa vào đặc điểm tâm lý này mà giáo viên dạy trẻ đóng kịch thể hiện tình cảm-xúc
cảm của bản thân trẻ mà từ đó diễn đạt biểu cảm trong hoạt động cá nhân cũng nh
trong cuộc sống.
Chơng II : Tìm hiểu thực trạng việc dạy trẻ nói có biểu cảm qua
đóng kịch
I. Khái quát quá trình điều tra thực trạng dạy trẻ nói có biểu cảm qua đóng kịch
(5-6 tuổi)
1- Mục đích điều tra:
Để có cơ sở nghiên cứu các biện pháp dạy trẻ nói có biểu cảm thông qua việc đóng
kịch, chúng tôi tiến hành điều tra nhằm đánh giá thực trạng tình hình chung của việc
dạy trẻ nói có biểu cảm .