ĐẶT VẤN ĐỀ
Những rủi ro có thể tiềm ẩn trong cuộc sống nó đe doạ tới sức khoẻ, tính mạng
con người, của cải vật chất trên phạm vi toàn xã hội. Các rủi ro đó xuất phát từ nhiều
nguồn khác nhau, nhưng hầu hết khi nó đã xảy ra thì để lại những hậu quả đáng kể,
thậm chí rất lớn cho người bị thiệt hại, gây khó khăn trong cuộc sống, đôi khi họ
không thể tự khắc phục được. Hoạt động bảo hiểm đã ra đời làm hạn chế thiệt hại do
rủi ro, trong các trường hợp này, nếu người gặp rủi ro đã tham gia bảo hiểm và rủi ro
mà họ gặp đã được bảo hiểm, thì bằng nguồn vốn của mình, công ty bảo hiểm thực
hiện việc chi trả tiền bảo hiểm một cách kịp thời. Từ đó người gặp rủi ro sẽ dễ dàng
vượt qua được khó khăn do rủi ro đã mang đến. Và một trong số các dạng hợp đồng
bảo hiểm phổ biến đó là hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Một số vấn đề lý luận về hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
1. Khái niệm hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
1.1 Thế nào là hợp đồng bảo hiểm?
Trước hết ta có thể hiểu Bảo hiểm là một hoạt động qua đó một cá nhân có quyền
được hưởng trợ cấp nhờ vào một khoản đóng góp cho mình hoặc cho người thứ 3 trong
trường hợp xảy ra rủi ro. Khoản trợ cấp này do một tổ chức trả, tổ chức này có trách
nhiệm đối với toàn bộ các rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của
thống kê.
Tại Điều 567 BLDS quy định hợp đồng bảo hiểm là sự thoả thuận giữa các bên,
theo đó bên mua bảo hiểm phải đóng phí bảo hiểm, còn bên bảo hiểm phải trả một
khoản tiền bảo hiểm cho bên được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Như vậy hợp
đồng bảo hiểm là việc tổ chức bảo hiểm cam kết bảo đảm bồi thường một số tiền nhất
định cho cá nhân, tổ chức khi sự kiện bảo hiểm xảy ra và có gây thiệt hại cho đối
tượng được bảo hiểm trong một thời gian nhất định, còn bên mua bảo hiểm phải đóng
một khoản tiền nhất định gọi là phí bảo hiểm.
1
Hợp đồng bảo hiểm là hợp đồng có đền bù. Hoạt động bảo hiểm là hành vi kinh
doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm. Vì vậy, muốn được bảo hiểm về tài sản thì các
chủ thể phải mua phí bảo hiểm theo thoả thuận hoặc do pháp luật quy định.

hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự phát sinh ngoài hợp đồng.
Căn cứ vào đối tượng bảo hiểm cụ thể, hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự
chia thành các loại là: bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, bảo hiểm trách
nhiệm dân sự của chủ tàu, bảo hiểm trách nhiệm của chủ đóng tàu, bảo hiểm trách
nhiệm nghề nghiệp, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của người vận chuyển hàng không
đối với hành khách, bảo hiểm trách nhiệm công cộng, bảo hiểm trách nhiệm sản
phẩm, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ sử dụng lao động đối với người lao động,
các loại bảo hiểm trách nhiệm khác.
2. Một số đặc trưng về hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự mang những đặc điểm chung của hợp
đồng bảo hiểm, tuy nhiên nó cũng có những đặc trưng riêng.
Đối tượng trong hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự là trách nhiệm về bồi
thường thiệt hại, là loại bảo hiểm không thể xác định được giá trị đối tượng bảo hiểm
tại thời điểm giao kết hợp đồng. “ Đối tượng của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân
sự là trách nhiệm dân sự của người tham gia bảo hiểm đối với bên thứ ba theo quy
định của pháp luật ” (Điều 52 Luật kinh doanh bảo hiểm).
Hợp đồng bảo hiểm tài sản có đối tượng là tài sản cụ thể, hợp đồng bảo hiểm con
người là bảo hiểm đối với một người cụ thể còn đối tượng của hợp đồng bảo hiểm
trách nhiệm dân sự là trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người tham gia bảo hiểm
đối với bên thứ ba. Đó là thiệt hại có thể xảy ra trong tương lai, trong phạm vi, giới
hạn bảo hiểm và thuộc trách nhiệm bồi thường của bên tham gia bảo hiểm.
3
Chỉ khi nào người tham gia bảo hiểm gây thiệt hại cho người khác và phải bồi
thường thì mới xác định được trách nhiệm bồi thường thiệt hại là bao nhiêu. Thường
đối với các hợp đồng bảo hiểm tài sản ta có thể xác định được mức tổn thất tối đa của
tài sản khi giao kết hợp đồng, còn với các hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự thì
không thể xác định được trách nhiệm bồi thường thiệt hại tối đa là bao nhiêu.
Mức trách nhiệm bồi thường được xác định theo thoả thuận của các bên và các
quy định của pháp luật, trên cơ sở mức độ lỗi của người gây thiệt hại và thiệt hại thực
tế của người thứ ba. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có các điều kiện:

định người thứ ba có thể trực tiếp khiếu nại đến doanh nghiệp bảo hiểm để yêu cầu bồi
thường.
Trong hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự có thể giới hạn trách nhiệm bảo
hiểm hoặc không giới hạn trách nhiệm bảo hiểm. Để đảm bảo lợi ích kinh doanh của
doanh nghiệp bảo hiểm, đồng thời nâng cao ý thức của người tham gia bảo hiểm, các
danh nghiệp bảo hiểm thường đưa ra các giới hạn trách nhiệm xác định mức bồi
thường tối đa của doanh nghiệp bảo hiểm đối với những hợp đồng bảo hiểm trách
nhiệm dân sự cụ thể.
Khi gây thiệt hại, mức trách nhiệm bồi thường của người tham gia bảo hiểm có
thể là rất lớn, song mức trách nhiệm bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm chỉ trong
phạm vi số tiền bảo hiểm mà các bên đã thoả thuận. Trong bảo hiểm trách nhiệm dân
sự có một số nghiệp vụ bảo hiểm không xác định số tiền bảo hiểm mà trách nhiệm dân
sự phát sinh bao nhiêu doanh nghiệp bảo hiểm sẽ bồi thường bấy nhiêu. Trường hợp
này số tiền bảo hiểm được hiểu là toàn bộ thiệt hại xảy ra. Điều khoản số tiền bảo
hiểm được đặt ra nhằm mục đích giới hạn phạm vi trách nhiệm của doanh nghiệp bảo
hiểm, để đảm bảo kinh doanh có lãi thì doanh nghiệp bảo hiểm phải tính toán để giới
5
hạn phạm vi trách nhiệm của mình trong hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự cụ
thể.
Đối với một số trường hợp ngoại lệ, khi doanh nghiệp bảo hiểm ký hợp đồng với
người tham gia bảo hiểm, trong hợp đồng không xác định số tiền bảo hiểm cụ thể thì
khi rủi ro xảy ra doanh nghiệp bảo hiểm có nghĩa vụ bảo hiểm toàn bộ đối với thiệt
hại.
3. Nguyên nhân ra đời và vai trò của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
Cuộc sống sinh hoạt, lao động, sản xuất của con người luôn luôn gắn liền với môi
trường xung quanh đó là thiên nhiên. Thiên nhiên không chỉ tạo cho con người những
điều kiện thuận lợi mà còn mang đến cho con người bao nhiêu điều bất hạnh như:
động đất, núi lửa, mưa bão…. Không những thiên nhiên mà ngay cả con người cũng
có thể gây ra những thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản cho người khác.
Pháp luật quy định: vốn, tài sản, các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

Sau thời kỳ đổi mới kinh tế được 10 năm, nền kinh tế Việt Nam đã có những
bước phát triển vượt bậc, lạm phát đã được đẩy lùi, tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn đạt
mức cao từ 6 - 9 %/ năm, môi trường kinh tế- xã hội và môi trường pháp lý có nhiều
thuận lợi hơn. Cùng với sự phát triển thì hàng loạt các rủi ro không những do thiên tai
mà còn do cả con người gây ra khiến người ta quan tâm hơn đến loại hình bảo hiểm
trách nhiệm dân sự để nhằm giảm thiểu thiệt hại, nhanh chóng khắc phục những rủi ro
đó.
Sau Nghị định 100 /CP ngày 18/12/1993 của Chính phủ về kinh doanh bảo hiểm,
từ năm 1994 đến nay, nhiều công ty bảo hiểm mới được cấp phép hoạt động. Có thể
nói, Nghị định 100 /CP ra đời là một bước ngoặt có tính cách mạng đối với thị trường
bảo hiểm Việt Nam. Nghị định này đã thể hiện chủ trương phát triển một ngành đa
thành phần của nhà nước ta.
7
Ngày 09 tháng 12 năm 2000 Quốc Hội đã thông qua Luật kinh doanh bảo hiểm,
tạo hành lang pháp lý hoàn chỉnh cho thị trường bảo hiểm Việt Nam. Nhờ có Luật
kinh doanh bảo hiểm, các doanh nghiệp bảo hiểm cạnh tranh bình đẳng hơn và đang
thực sự là động lực thúc đẩy thị trường bảo hiểm Việt Nam, trong đó có bảo hiểm
trách nhiệm dân sự.
Ngày 16-9-2008, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 103/2008/NĐ-CP quy
định về bảo hiểm bắt buộc (BHBB) trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới; quyền và
nghĩa vụ của chủ xe cơ giới, doanh nghiệp bảo hiểm; trách nhiệm của các bộ, cơ quan
ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung
ương trong việc thực hiện BHBB trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới thay cho
Nghị định số 115/1997/NĐ-CP ngày 17-12-1997.
II. Những quy định của pháp luật hiện hành về hợp đồng bảo hiểm trách
nhiệm dân sự.
1. Nội dung của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
1.1. Chủ thể của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
Chủ thể tham gia hợp đồng bảo hiểm gồm: Bên nhận bảo hiểm (bên bán bảo
hiểm) và bên tham gia bảo hiểm (bên mua bảo hiểm).