A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
- Các em học sinh chính là những chủ nhân tương lai, là những người sẽ quyết
định sự phát triển của quê hương đất nước trong những năm tới. Nếu không có
kĩ năng sống, các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân,
gia đình, cộng đồng và đất nước.
- Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước
mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã
hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động… Đặc biệt là trong bối
cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻ thường xuyên
chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực, luôn được đặt vào
hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu với những khó khăn,
thách thức, những áp lực tiêu cực. Nếu không được giáo dục kĩ năng sống, nếu
thiếu kĩ năng sống, các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vào
lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách.
Đối với học sinh trường THPT Lang Chánh, vấn đề giáo dục kĩ nắng sống
lồng ghép vào môn học lại càng cần thiết hơn. Vì đa số học sinh của trường là
dân tộc thiểu số sống ở vùng sâu vùng xa, điều kiện kinh tế - xã hội còn rất khó
khăn nên các em còn thiếu rất nhiều kĩ năng sống và khả năng tiếp thu kiến thức
môn học còn nhiều hạn chế. Một trong các nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng
tiêu cực của một bộ phận học sinh của trường trong thời gian vừa qua như: mắc
tệ nạn xã hội, bạo lực học đường, đua xe máy, ăn chơi sa đọa, yêu đương không
lành mạnh, sống thử, sống không có mục tiêu hoài bão chính là do các em
thiếu những kĩ năng sống cần thiết như: kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng từ chối,
kĩ năng kiên định, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn, kĩ năng thương lượng, kĩ năng
giao tiếp,
Vì vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho cho học sinh là rất cần thiết, giúp
các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng
và Tổ quốc; giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của
1
cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người,
sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh.

bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng.
- Theo Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kĩ
năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết gồm các kĩ năng tư
duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề,
nhận thức được hậu quả,…; Học làm người gồm các kĩ năng cá nhân như: ứng
phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin,…; Học để sống với
người khác gồm các kĩ năng xã hội như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định,
hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông; Học để làm gồm kĩ năng
thực hiện công việc và các nhiệm vụ như: kĩ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách
nhiệm,…
II. Cơ sở thực tiễn
Mục tiêu giáo dục của Việt Nam đã chuyển từ mục tiêu cung cấp kiến thức là
chủ yếu sang hình thành và phát triển những năng lực cần thiết ở người học để
đáp ứng sự phát triển và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mục
tiêu giáo dục của Việt Nam thể hiện mục tiêu giáo dục của thế kỉ XXI: Học để
biết, học để làm, học để tự khẳng định và học để cùng chung sống (Delor, 1996).
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thông nhằm các
mục tiêu sau:
- Trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp.
Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích
cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình
huống và hoạt động hàng ngày
- Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và
phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.
Giáo dục kĩ năng sống có tầm quan trọng to lớn, đặc biệt là đối với đối
tượng học sinh trường chúng ta. Vì:
- Giáo dục kĩ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội
3
- Giáo dục kĩ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ
- Giáo dục kĩ năng sống góp phần giảm tình trạng bạo lực học đường

- Các em hầu như chưa tìm ra hướng giải quyết khi gặp khó khăn trong học tập,
cuộc sống.
- Hiện tượng bạo lực học đường ngày càng tăng.
- Khả năng giao tiếp chủ động còn hạn chế. Nhiều học sinh đứng trước đám
đông còn rụt rè, bị tâm lý, mất bình tĩnh đẫn đến khả năng giao tiếp còn hạn chế.
- Việc xác định vấn đề quan trọng của cuộc sống nhiều khi còn chưa rõ, chưa
đúng với chuẩn mực.
- Hầu như các em chưa có kĩ năng ra quyết định, mà chỉ quyết định các vấn đề
một cách cảm tính.
IV. Các giải pháp thực hiện
1. Những nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong
nhà trường phổ thông
- Kĩ năng tự nhận thức
- Kĩ năng giải quyết các tình huống đặc biệt khó khăn trong cuộc sống
- Kĩ năng giao tiếp
- Kĩ năng ra quyết định
- Kĩ năng kiên định
- Kĩ năng đặt mục tiêu
- Kĩ năng đối phó với stress
- Kĩ năng giải hóa cảm xúc tiêu cực
- Kĩ năng hợp tác
- Kĩ năng quản lí thời gian
- Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
- Kĩ năng thể hiện sự tự tin
- Một số kĩ năng sống quan trọng khác
5
2. Phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua bài 15 "Bảo vệ môi
trường và phòng chống thiên tai"
2.1. Kĩ năng kiên định giải quyết các tình huống đặc biệt khó khăn trong cuộc
sống.

C. Lũ quét
D. Vòi rồng
Câu 5: Để bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai chúng ta cần khắc phục
bao nhiêu thời gian là xong?
A. 01 ngày
B. 01 Tháng
C. 01 năm
D. Lâu dài
Câu 6: Nếu địa phương bạn sống bị ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng thiên tai
thì bạn sẽ:
A. Chạy đi địa phương khác sinh sống
B. Ở lại tìm biện pháp khắc phục và đề ra biện pháp phòng chống
Bước 2. Học sinh trả lời, giáo viên chuẩn kiến thức và kết luận
Những vấn đề trên mang tích cấp bách của toàn cầu. Đây là vấn đề khó
khăn nan giải của toàn xã hội đòi hỏi phải có sự kiên nhẫn, bền bỉ khắc phục
dần, đồng bộ và lâu dài nhằm tìm ra biện pháp tối ưu nhất
Qua những nội dung đó sẽ giúp các em học sinh có được kĩ năng sống
kiện định không hoang mang nao núng khắc phục khó khăn trong cuộc sống.
2.2. Kĩ năng xác định mục tiêu.
- Mục tiêu là cái đích mà học sinh muốn đạt tới, muốn thực hiện ở mỗi
một giai đoạn, mỗi một công việc.
7
- Kỹ năng đặt mục tiêu là khả năng của học sinh trong việc đề ra những
cái đích có thể thực hiện được cho một vấn đề nào đó của cuộc sống. Việc đặt
mục tiêu trong cuộc sống là điều hết sức quan trọng và cần thiết. Nó giúp các em
sống có định hướng, không có quá nhiều ảo tưởng và tham vọng.
- Người có k
• ĩ năng đặt mục tiêu sẽ xác định được các mục tiêu một cách cụ thể
và thực tế, phù hợp với hoàn cảnh bản thân.
* Để giáo dục kĩ năng này cho học sinh giáo viên cần sử dụng các phương

học tập để làm gì; từ đó các em sẽ hình thành kĩ năng xác định mục tiêu cho
cuộc sống của mình.
2.3. Kĩ năng giao tiếp và thể hiện sự tự tin
Đặc thù học sinh trường chúng ta là còn kém năng động, rụt rè, ngại tiếp
xúc, không tự tin khi đứng trước nhiều người
- Giao tiếp là quá trình tiếp xúc trao đổi những thông tin, mong muốn, suy nghĩ,
tình cảm giữa người này với người khác.
- Giao tiếp là kĩ năng quan trọng sẽ giúp học sinh có nhiều thuận lợi trong học
tập cũng như cuộc sống, nó cho phép các em có được sự tự tin khi đối diện với
mọi người. Khả năng giao tiếp của các em được hình thành trong một quá trình
rèn luyện lâu dài, qua kinh nghiệm thực tế của bản thân các em, qua việc học hỏi
người khác đặc biệt được rèn luyện qua các tình huống cụ thể của cuộc sống.
* Để giáo dục kĩ năng này giáo viên sử dụng một số phương pháp sau:
- Trò chơi Địa Lí: Giáo viên có thể chọ trò chơi "Hiểu nhau qua Địa Lí"
Cách tiến hành:
+ Bước 1: Giáo viên chọn một số đối tượng và hiện tượng Địa lí phù hợp
+ Bước 2: Chọn mỗi lượt chơi 02 học sinh A và B, học sinh A quay mặt lên
bảng nhìn các đối tượng và giải thích, học sinh B quay mặt xuống lớp nghe giải
9
thích và trả lời đúng đối tượng đề cho trên bảng trong khoảng thời gian nhất
định. (Lưu ý tránh phạm quy)
Ví dụ:

=> Người hỏi (giải thích) có thể hỏi như sau: Nguyên nhân gây ra hiệu ứng
nhà kính là do trong bầu khí quyển có nhiều khí gì? hoặc Tổ chức bảo tồn thiên
nhiên thế giới được viết tắt là? vv
- Phương pháp đóng vai.
Trong mục một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống,
Bước 1: Giáo viên chọn một số vùng chịu ảnh hưởng mạnh của các thiên tai
như: Trung du miền núi Bắc Bộ, Tây Nguyên, Duyên hải miền Trung, Đồng

4. Hạn hán
5. WSC
6. IUCN
7. Công nghiệp
8. Rừng
9. Băng tan
Bước 3: Học sinh các nhóm thảo luận, cán bộ nhóm báo cáo, giáo viên kết luận.
Phương pháp này không những giáo dục được kĩ năng giao tiếp mà còn
giáo dục cho học sinh về kĩ năng sống biết hợp tác, chia sẻ và giúp đỡ nhau
trong cuộc sống.
2.4. Kĩ năng tự nhận thức và kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
Đây là kĩ năng giúp cho học sinh kĩ năng tư duy độc lập, tự giác, rèn luyện
đức tính tính cần cù chịu khó và sáng tạo của học sinh trong cuộc sống.
* Để giáo dục kĩ năng này giáo viên chọn một số phương pháp sau:
Cách 1: Giáo viên đăt câu hỏi để học sinh thảo luận trả lời
Câu 1: Nêu vai trò, chức năng của môi trương?
Câu 2: Tại sao chúng ta phải bảo vệ môi trường?
Câu 3: Địa phương huyện Lang Chánh chịu ảnh hưởng của những thiên tai nào?
Hậu quả ra sao? Nêu biện pháp phòng chống?
- Cách 2: Giáo viên thông qua các tiết dạy ngoại khóa đi thực tế tìm hiểu về:
Thực trạng sử dụng và bảo vệ tài nguyên, ô nhiễm môi trường, hậu qủa của thiên
tai ở địa phương huyện Lang Chánh, sau đó yêu cầu học sinh viết báo cáo về các
chủ đề đã được tìm hiểu.
Qua các phương pháp trên sẽ giúp học sinh nhận thức được vấn đề bảo vệ
tài nguyên môi trường, phòng chống thiên tai là rất quan trọng, cần thiết và cấp
bách. Qua đó sẽ giáo dục được cho các em kĩ năng tự nhận thức, tự hành động
trong cuộc sống.
2.5. Kĩ năng đương đầu, hóa giải Stress và cảm xúc tiêu cực
Đối với học sinh nói chung thường chịu nhiều áp lực như: Học nhiều môn
kiến thức nhiều, học nhiều thời gian, áp lực về điểm số Bên cạnh đó học sinh

12
- Giáo viên cho học sinh đọc các câu khẩu hiệu về ý nghĩa vai trò của việc bảo
vệ môi trường.
• Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân
• Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội
• Bảo vệ môi trường là nghĩa vụ của mỗi công dân
• Bảo vệ rừng là bảo vệ lá phổi của chính mình
• Công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải đi đối với bảo vệ môi trường
• Mỗi người đều có thể làm cho thế giới sạch hơn
• Vì môi trường trong lành, hãy chung sức xây dựng …. Xanh – sạch - đẹp
• Nhân dân … nhiệt liệt hưởng ứng ngày môi trường thế giới 05/6/2010
• Đa dạng sinh học là sự sống. Đa dạng sinh học là cuộc sống của chúng ta.
• Nhiều loài – Một hành tinh – Tương lai chúng ta.
• Nước sạch và vệ sinh môi trường là nhu cầu của sự sống
• Hãy giữ gìn vệ sinh, không vứt rác ra đường
• Vì tương lai quê hương đất nước, hãy giữ lấy màu xanh và làm sạch môi
trường.
• Trồng thêm một cây xanh là thêm một hành động vì môi trường
• Xanh biển, xanh rừng, xanh đất nước; Sạch làng, sạch bản, sạch đường phố
• Sống tốt cho môi trường là sống tốt cho chính mình
• Môi trường hôm nay – Cuộc sống ngày mai
• Môi trường là cuộc sống – Cuộc sống là môi trường
2.7. Kĩ năng sống về phòng chống thiên tai
13
- Là khả năng của các em học sinh biết cách phòng chống các thiên tai
một cách có hiệu quả. Trong cuộc sống hiện nay có nhiều hiện tượng thiên nhiên
xảy ra một cách bất thường, nếu các em học sinh không có được các kĩ năng
phòng chống một cách hiệu quả sẽ gây ra những hậu quả đáng tiếc.
Nước ta nói chung và huyện Lang Chánh nói riêng, đây cũng là địa bàn
thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai như: Lũ ống, lũ quét, sạt lở đất, mưa

Bão táp mưa sa tới gần.
Rán mỡ gà có nhà thì giữ.
Đông rắc tía tía màu hồng
Gọi con thủ thỉ bảo chồng nhỏ to
Nhà em tìm kiếm cây to
Chống nhà tránh bão đỡ lo sau này.
V. Thực nghiệm và kết quả:
Thông qua việc áp dụng và lấy ý kiến thăm dò đối với một số lớp học sinh
thuộc khối 10, khối 11 và khối 12 cho thấy kết quả như sau: Ý thức học tập và
rèn luyện của học sinh các lớp được trực tiếp dạy và áp dụng phương pháp cao
hơn so với học sinh các lớp chưa áp dụng.
- Kết quả cụ thể:
Lớp
Số
học
sinh
Học môn Địa
Lí có ích nhiều
cho cuộc sống
(rất thích học)
Học môn Địa
Lí ít có ích cho
cuộc sống
(Khá thích
học)
Học môn
Địa Lí
không có
ích cho
cuộc sống

của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.
- Nêu ra các nội dung và cách thức tiến hành giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh
- Rút ra kết luận bước đầu về hiệu quả của việc giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh thông qua môn Địa lí.
16
- Với những nội dung đã đạt được hi vọng đề tài này sẽ là tài liệu tham
khảo hữu ích cho các thầy cô giáo và các em học sinh trong nhà trường phổ
thông.
2. Kiến nghị
- Nhà trường cần quan tâm nhiều hơn nữa đến việc giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh. Cần triển khai có kế hoạch và đồng bộ ở nhiều bộ môn.
- Trong dạy học cần tăng cường nhiều hơn việc tổ chức các hoạt động
ngoại khóa nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.
- Cần tạo điều kiện để học sinh đi học địa lí thực tế một số nơi.

17
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Thanh Bình (2008), “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT”,
Tạp chí KHGD.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Tài liệu tập huấn kĩ năng sống và giới, NXB
Giáo dục, TP. Hồ Chí Minh.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Giáo dục kĩ năng sống trong môn Địa lí ở
Trường Trung Học Phổ Thông, NXB Giáo dục, Hà Nội.
4. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Giáo dục kĩ năng sống trong hoạt động Giáo
dục ngoài giờ lên lớp ở Trường Trung Học Phổ Thông, NXB Giáo dục, Hà
Nội.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Giáo dục kĩ năng sống trong môn Giáo dục
công dân ở Trường Trung Học Phổ Thông, NXB Giáo dục, Hà Nội.
6. Nguyễn Dược, Nguyễn Trọng Phúc (2007), Lí luận dạy học địa lí, NXB Đại

2
Phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua bài 15
"Bảo về môi trường và phòng chống thiên tai" Địa lí 12 THPT
7
V Thực nghiệm và kết quả 13
C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
13
19
TÀI LIỆU THAM KHẢO 25
20