LỒNG GHÉP KĨ NĂNG SỐNG TRONG GIẢNG DẠY
NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong xã hội hiện nay với sự phát triển nhanh chóng về các lĩnh vực
kinh tế , xã hội, sự hội nhập quốc tế đã và đang tạo ra những tác động
phức tạp ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách của
thế hệ trẻ.
Đặc biệt là thời gian qua tình trạng đạo đức của một bộ phận thanh
thiếu niên trong đó có cả học sinh đang bị xuống cấp, các vụ bạo hành
xảy ra đã gây nhiều bức xúc trong xã hội.
Thực trạng trên cũng ảnh hưởng không nhỏ đến học sinh của trường
THPT Long Phước. Một trong những nguyên nhân khiến nhiều học sinh
bị lôi kéo vào vấn đề này chính là do các em còn yếu về kĩ năng sống.
Trước thực trạng trên, trong những năm qua Bộ giáo dục đã có
nhiều nỗ lực để đổi mới phương pháp dạy học nhằm tích cực hóa hoạt
động của học sinh, gắn giáo dục với thực tiễn cuộc sống. Lồng ghép kĩ
năng sống vào các môn học cũng không ngoài mục tiêu đổi mới trên.
1
Xuất phát từ những lí do trên, là một giáo viên dạy văn, tôi luôn
luôn có tâm nguyện mong muốn giúp học sinh của mình có khả năng
thích ứng với cuộc sống mới, biết tự chủ, sống có bản lĩnh có nhân
cách ; Đây là lí do tôi đi sâu tìm hiểu và thực hiện đề tài “ Lồng ghép kĩ
năng sống trong giảng dạy ngữ văn”
II. THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
CỦA ĐỀ TÀI
1.THUẬN LỢI
Chưa bao giờ cả xã hội lại có tiếng nói chung bức thiết mong muốn
đổi mới nền giáo dục như hiện nay, cũng chưa bao giờ ngành giáo dục ý
thức rõ cần phải truyền đạt các kĩ năng sống cho học sinh trong thời kì
hội nhập như bây giờ.
Bản thân cũng đã có nhiều năm giảng dạy bộ môn văn.

A Đồng ý hoàn toàn :55 em C Đồng ý một
nửa : 47 em
B Không đồng ý: 10 em D Không có ý kiến gì 15
em
Dựa trên số liệu thống kê, tôi nhận thấy các em HS có nhu cầu
mong muốn thầy cô giáo dục, dạy các em kĩ năng sống, song do nhiều
điều kiện chủ quan và khách quan các em còn hiểu không đầy đủ về
khái niệm này.
III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. CƠ SỞ LÍ LUẬN

Theo thống kê của các nhà tâm lí học, để đạt thành công
trong cuộc sống kĩ năng mềm( trí tuệ cảm xúc) còn gọi là kĩ năng sống
chiếm 85%, kĩ năng cứng( trí tuệ lô-gic) chỉ chiếm 15%. Vì vậy dạy
học nói chung, dạy văn nói riêng phải tăng cường dạy kĩ năng sống cho
HS.

Vậy kĩ năng sống là gì?
4
Có nhiều quan niệm về KNS, mỗi quan niệm diễn đạt theo một
cách khác nhau, thường gắn với một bối cảnh cụ thể, với một nền giáo
dục nhất định. Trog bài này tôi sử dụng quan niệm của UNESCO .
Kĩ năng sống là khả năng tâm lí xã hội, nội dung bao gồm tri
thức, thái độ, giá trị và kĩ năng giúp con người giải quyết có hiệu quả
những tình huống , những vấn đề đáp ứng hoạt động của cuộc sống
một cách tích cực.(Hội thảo khoa học tiếp tục đổi mới quản lí giáo
dục và nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo các tỉnh phía Nam).

Chúng ta biết rằng các em HS không phải là những chiếc
bình cần đổ đầy kiến thức mà các em là những ngọn đuốc cần thắp

có một người phụ nữ đã đường đường xưng danh, dám thể hiện mình và
không chỉ mời trầu mà còn mời duyên giữa xã hội phong kiến, đó chính
6
là nữ sĩ Hố Xuân Hương trong bài Mời trầu. Hôm nay, cô sẽ cùng các
em tìm hiểu bài Mời trầu nhé!
 Ví dụ 2: Bài Chí Phèo ( Nam Cao)
GV cho HS viết vào một tờ giấy nhỏ, em hãy cố gắng tìm và ghi lại
những nét tính cách đáng yêu nhất của người em không thích. GV thu
lại và xem lướt qua. Chắc chắn em nào cũng cố ghi lại ít nhất là một nét
tính cách đáng yêu của người mà em ghét.
Từ đó GV dẫn dắt, ngay cả những người chúng ta tưởng như không
thể dung hòa được vẫn có những cái tốt. Vậy mỗi ngày, chúng ta hãy
cố gắng tìm thấy cái tốt của người khác để biết chung sống hòa hợp với
nhau, đời sẽ đẹp hơn. Cũng trên quan điểm nhân văn ấy, nhà văn Nam
Cao đã đem đến cho văn học Việt Nam một nhân vật độc đáo: Chí Phèo.
Con người tưởng như mất hết tính người ấy vẫn khao khát mong muốn
trở về với cuộc sống lương thiện. Để hiểu thêm nhân vật và tác phẩm ,
chúng ta cùng nhau tìm hiểu tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao.

Lồng ghép kĩ năng sống qua các chi tiết, hình ảnh, nội
dung bài giảng văn
Mỗi chi tiết trong tác phẩm tự sự, mỗi hình ảnh trong tác phẩm trữ
tình và nội dung nói chung của các tác phẩm văn học đều chở trên mình
nó những giá trị thẩm mĩ và tư tưởng mà tác giả muốn gửi gắm đến
7
người đọc một thông điệp nào đó. Tùy vào thời gian, vào kinh nghiệm
của GV, tùy vào đối tượng HS, GV có thể khai thác ở các khía cạnh
khác nhau để rèn luyện kĩ năng sống cho các em .
 Ví dụ 1: Bài Nhàn ( Nguyễn Bỉnh Khiêm)
Mở đầu bài thơ, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã nói đến cách sống nhàn

cách tự bảo vệ phẩm giá của mình ở trong mọi hoàn cảnh.
 Ví dụ 4 : Bài Bài ca ngắn đi trên bãi cát ( cao Bá Quát )
Hình ảnh “Anh đứng làm chi trên bãi cát ? ”Nhân vật trữ tình tự hỏi
mình đồng thời cũng tìm câu trả lời. Trên con đường tìm kiếm công
danh, nhân vật trữ tình đã nhận ra cái bả phù phiếm ấy và đang khao
khát tìm ra con đường đi mới. Câu thơ báo hiệu sự thay đổi trong nhận
9
thức của Cao Bá Quát dẫn đến những hành động phản kháng mãnh mẽ
của nhà thơ với xã hội sau này. Từ đó ta nhận thấy thay đổi thái độ, nhận
thức sẽ dẫn đến sự thay đổi lớn trong cuộc đời. Chúng ta phải mạnh dạn
thay đổi nhận thức và tư duy tích cực thì sẽ thay đổi được cuộc sống.
Tuổi trẻ của các em cần phải mạnh dạn có những thay đổi trong nhận
thức và tư duy của mình để nắm bắt tương lai. Tương lai thuộc về các
em.



GV giúp HS mạnh dạn thay đổi những suy nghĩ bảo thủ, lạc
hậu , lỗi thời đã ăn sâu bám rễ rất lâu trong mỗi người để có hướng đi
đúng trong tương lai
 Ví dụ 5: Bài Bài ca ngất ngưởng( Nguyễn Công Trứ )
Bài thơ là bức chân dung tự họa của Nguyễn Công Trứ về một cá
tính mạnh mẽ, một con người xuất chúng dám sống là mình, vượt lên
thói tục thông thường để khẳng định bản ngã vừa là một tuyên ngôn cho
lí tưởng sống phóng khoáng đối lập với xã hội phong kiến bảo thủ, lạc
hậu đương thời. Nguyễn Công Trứ đã khiến chúng ta phải suy nghĩ về
bài học “ hãy tin vào chính mình”. Nếu nghĩ ta làm được thì sẽ làm
được. Đừng chấp nhận làm kẻ tầm thường, kẻ thất bại mà luôn luôn đòi
hỏi sự vượt trội của bản thân. Có như vậy các em mới thành công trong
cuộc sống.

gớm nhưng nếu cứ để nó găm nhấm thì nó sẽ hủy hoại cuộc đời . Vậy ta
phải thoát khỏi nó bằng nhiều cách : Bằng ý chí và nghị lực, bằng tình
yêu cuộc sống và tình yêu con người, bằng niềm tin và hi vọng một điều
tốt đẹp nào đó. Đừng bao giờ để cho mình chìm nghỉm trong nỗi đau
riêng rẽ. GV giúp cho HS có bài học: Mỗi con người đều có một
quyền năng vô hạn ở chính trong mình, biết vận dụng quyền năng ấy của
bản thân, chúng ta sẽ vượt qua tất cả các thử thách.
 Ví dụ 8: Bài Ông già và biển cả (Hê-min-uê)
Trong cuộc chiến đấu ác liệt và đơn độc của ông lão với con cá kiếm
và đàn cá mập, ông đã biết vận dụng sức mạnh của tất cả những vật
quanh mình, khiến cho ông không hề đơn độc” Gió là bạn của ta”.Trong
cuộc đời sẽ có những lúc ta rơi vào tình cảnh cô đơn, bế tắc, chán nản,
muốn bỏ cuộc, cần một lời an ủi, một sự xẻ chia hoặc một sự hiện diện
nào đó giúp ta bớt cô đơn song không phải lúc nào cũng có. Vậy ta phải
12
tìm cái gì đó quanh mình để hỗ trợ ( như gió ) Bài học: Đừng bao giờ
để mình rơi vào tình cảnh cô độc hay buông xuôi.
Tóm lại qua mỗi tác phẩm văn học, qua mỗi bài giảng, GV sẽ liên
hệ một đôi điều vừa có tác dụng giáo dục kĩ năng sống , vừa giáo dục
đạo đức nhân cách, giúp các em có khả năng đối diện hội nhập tốt cuộc
sống, tránh được những va vấp không đáng có đồng thời chuẩn bị tốt
cho tương lai.

Ví dụ 9: Bài Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu
Đây là một tác phẩm có nhiều giá trị thẩm mĩ, gợi nhiều liên tưởng
và đem đến nhiều bài học cho chúng ta. GV có thể chọn một số chi tiết
có ý nghĩa trong truyện để liên hệ ,giáo dục kĩ năng sống cho HS.
Ví dụ chi tiết Phác đánh lại bố. GV có thể gợi mở cho HS trình bày
nhận xét của các em về hành động này. Chắc chắn đa số các em với cái
nhìn truyền thống là phê phán Phác. Rất ít em ủng hộ Phác. Từ đó GV

Qua một số bài tiếng Việt GV có thể lồng ghép tốt kĩ năng giao tiếp,
kĩ năng tư duy, kĩ năng làm việc nhóm trong đó lồng ghép hiệu
quả nhất là kĩ năng giao tiếp và làm việc nhóm.
 Ví dụ 1: Bài Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ
Thông qua bài học GV giúp HS nâng cao được năng lực giao tiếp,
nói và viết phù hợp với các nhân tố giao tiếp ( nhân vật giao tiếp, hoàn
cảnh giao tiếp, nội dung giao tiếp, mục đích giao tiếp, phương tiện và
cách thức giao tiếp).
Có thái độ và hành vi phù hợp với hoạt động giao tiếp ở nhà, ở
trường và trong sinh hoạt xã hội.
 Ví dụ 2: Bài Đặc điểm ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết.
Giúp Hs nắm chắc đặc điểm ngôn ngữ nói, ngôn ngữ viết từ đó sử
dụng đúng các loại phong cách ngôn ngữ này. GV có thể cho HS tập
trình bày miệng hai bài tập nhỏ, sau đó rút kinh nghiệm về cách thức
trình bày miệng một vấn đề , nhằm luyện tập khả năng giao tiếp cho các
em.
15
 Ví dụ 3: Bài Trình bày một vấn đề
Ngoài việc giúp các em nắm được yêu cầu và cách thức trình bày
môt vấn đề, GV viên còn tập các em mạnh dạn, tự tin trình bày trước tập
thể một vấn đề đầy đủ, mạch lạc, nổi bật được trọng tâm, tạo được được
sự hấp dẫn. GV cho HS thảo luận nhóm một bài tập rồi cử đại diện lên
trình bày ý tưởng của nhóm, các thành viên trong nhóm bổ sung, các
nhóm khác tiếp tục bổ sung thêm nếu còn thiếu. Sau đó GV nhận xét rút
ra ưu khuyết điểm từng cá nhân, từng nhóm. Qua những lần luyện tập
này sẽ rèn luyện kĩ năng giao tiếp và kĩ năng hoạt động nhóm, đây cũng
là kĩ năng rất cần thiết cho các em trong tương lai. Đặc biệt là trong thời
kì hội nhập kinh tế của nước nhà.
 Ví dụ 4: Các bài học về phong cách học sẽ giúp cho HS rất
nhiều trong cuộc sống như nắm chắc được đặc điểm từng phong cách để

năm lớp 9 đến nay em bị bạn bè rủ rê chơi game , em rất hối hận vì
mình đã bỏ phí quá nhiều thời gian”
Trước những lời lẽ chân thành như vậy,GV phê vào bài làm của các
em những câu như sau:
•
“Trong cuộc đời không ai không mắc phải khuyết điểm ,
điều quan trọng là tự nhận ra khuyết điểm của mình.Như vậy là em đã
thành công. Cô tin tưởng em sẽ thành công nữa. Thời gian lúc này
đang chờ đợi em”
•
“ Sẽ không bao giờ là muộn khi ta nhận ra những lỗi lầm
của mình để từ đó sửa mình. Chúc em sẽ là một HS khá như xưa và
hơn thế nữa”
 Ví dụ 2: Đề: Nỗi niềm biết ngỏ cùng ai.
18
Qua bài tập này GV muốn chia sẻ những nỗi niềm, những tâm sự
rất riêng mà các em khó có điều kiện thổ lộ cùng ai. GV mong muốn
sẽ là người đồng hành cùng các em trong một quãng thời gian ngắn ở
trường THPT, có thể nhân đôi niềm vui hoặc chia đôi nỗi buồn của
các em.
Nhiều năm qua tôi đã có nhiều thu nhận rất các cảm động về các
bài làm của các em.
Nhiều em tâm sự “Em rất cảm ơn cô vì cô đã cho em có điều kiện
để viết ra điều khó nói”Hoặc “Em chỉ tâm sự với cô điều này, em
mong cô đừng tiết lộ với ai biết”, hoặc “Cô ơi, em rất khổ tâm về
chuyện gia đình, em mong cô cho em một lời khuyên”
Với dạng đề này Gv phải tuân thủ một điều kiện rất nghiêm ngặt:
không được kể lại những chuyện các em đã tâm sự với mình với bất kì
ai. Bởi nếu không các em sẽ không bao giờ tôn trọng và yêu quý mình
nữa.

em mạnh dạn, tự tin hơn nữa trong học tập, em sẽ còn tiến bộ hơn”.
•
“ Em còn lúng túng trong cách trình bày các luận điểm.
Cần phải cố gắng rèn luyện cách tìm ý và lập dàn ý nhiều hơn nữa mới
tiến bộ được”
•
“ Bài làm có nhiếu sáng tạo, lập luận chặt chẽ, hành văn
lưu loát. Có nỗ lực rất lớn. Nên tiếp tục phát huy tinh thần này”
Thiết nghĩ một GV dạy văn là dạy cho các em trở thành những
con người có tâm hồn, có bản lĩnh, có nhân cách nên qua những bài
làm văn và lời phê của mình tôi vẫn cố gắng lồng ghép ít nhiều mục
đích này.
IV. KẾT QUẢ
Việc lồng ghép kĩ năng sống vào trong môn ngữ văn là một vấn
đề hết sức cần thiết. Bởi nó giúp người GV dạy văn làm tốt hơn thiên
chức của mình. Hơn nữa trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiên nay,
việc làm này cũng đi đúng quỹ đạo chung của việc cải cách giáo dục;
quan tâm đến đối tượng trung tâm của quá trình dạy và học là HS.
Việc lồng ghép kĩ năng sống vào trong các bài giảng cũng giúp tôi
giáo dục tốt hơn học trò của mình. Tôi mong muốn qua các bài giảng,
tôi không chỉ dạy các em chữ mà quan trọng là dạy các em làm người
21
và trong thời đại hiện nay các em còn có các kĩ năng để hội nhập tốt.
Làm được điều này cũng đồng nghĩa với việc hạn chế những tác nhân
xấu đang có nguy cơ ảnh hưởng nhiều đến HS, tránh được tình trạng
bạo lực học đường hoặc những trò tiêu khiển lôi kéo các em.
Sau một thời gian áp dụng ,tôi đã thu được kết quả như sau:
115/127 em hiểu được kĩ năng sống là gì? Có ý thức học tập
những bài học về kĩ năng sống qua các bài giảng văn ( Qua cách dẫn
dắt của GV) .

1. Hôi thảo khoa học tiếp tục đổi mới quản lí và nâng cao chất lượng
giáo dục đào tạo các tỉnh phía nam.( Bộ GD và ĐT các tỉnh phía Nam)
23
2. Sổ tay trường học thân thiện, học sinh tích cực 2008-2013 ( Bộ GD
và ĐT )
3. Hạt giống tâm hồn ( Nhiều tác giả ) NXB TP Hồ Chí Minh
4. Dạ, thưa thầy ( Phan Hoàng ) NXB trẻ
Người
thực hiện

NGUYỄN
THỊ KIM HOA
24
S„ GD & ĐT ІNG NAI CỘNG HˆA XŠ HỘI CHỦ
NGHĨA VIỆT NAM
Đơn v‹: Trường THPT Long Phước Độc lập – Tự do –
Hạnh ph•c
Long Phưc, ngy 20 thng 5 năm 2012
25