1
BӜ NÔNG NGHIӊP VÀ PHÁT TRIӆN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĈUN
PHÒNG TRӮ DӎCH HҤI ONG
MÃ SӔ: 05
NGHӄ: NUÔI ONG MҰT
Trình ÿӝ: Sѫ cҩp nghӅ
Hà nӝi: 2012

2

TUYÊN BӔ BҦN QUYӄN:
Tài liӋu này thuӝc loҥi sách giáo trình nên các nguӗn thông tin có thӇ ÿѭӧc
phép dùng nguyên bҧn hoһc trích dùng cho các mөc ÿích vӅ ÿào tҥo và tham
khҧo.
Mӑi mөc ÿích khác mang tính lӋch lҥc hoһc sӱ dөng vӟi mөc ÿích kinh
doanh thiӃu lành mҥnh sӁ bӏ nghiêm cҩm.
MÃ TÀI LIӊU: MĈ 05
3

LӠI GIӞI THIӊU
Phát triӇn chѭѫng trình dҥy nghӅ trình ÿӝ sѫ cҩp nhҵm ÿáp ӭng nhu cҫu
ÿào tҥo nghӅ nông nghiӋp cho lao ÿӝng nông thôn giai ÿoҥn 2009 – 2015 cӫa
Bӝ Nông nghiӋp và Phát triӇn nông thôn, là nhu cҫu cҩp thiӃt cӫa các cѫ sӣ ÿào
tҥo nghӅ. Ĉӕi tѭӧng ngѭӡi hӑc là lao ÿӝng nông thôn, ÿa dҥng vӅ tuәi tác, trình
ÿӝ văn hoá và kinh nghiӋm sҧn xuҩt. Vì vұy, chѭѫng trình dҥy nghӅ cҫn kӃt
hӧp mӝt cách khoa hӑc giӳa viӋc cung cҩp nhӳng kiӃn thӭc
lý thuyӃt vӟi kӻ
năng, thái ÿӝ nghӅ nghiӋp. Trong ÿó, chú trӑng phѭѫng pháp ÿào tҥo nhҵm xây
dӵng năng lӵc và các kӻ năng thӵc hiӋn công viӋc cӫa nghӅ theo phѭѫng châm
ÿào tҥo dӵa trên năng lӵc thӵc hiӋn.
Sau khi tiӃn hành hӝi thҧo DACUM dѭӟi sӵ hѭӟng dүn cӫa các tѭ vҩn
trong và ngoài nѭӟc cùng vӟi sӵ tham
gia cӫa các chӫ trang trҥi, công ty và các
nhà nuôi ong, chúng tôi ÿã xây dӵng sѫ ÿӗ DACUM, thӵc hiӋn bѭӟc phân tích
nghӅ và soҥn thҧo chѭѫng trình ÿào tҥo nghӅ nuôi ong mұt cҩp ÿӝ công nhân
lành nghӅ. Chѭѫng trình ÿѭӧc kӃt cҩu thành 6 mô ÿun và sҳp xӃp theo trұt tӵ lô
gíc nhҵm cung cҩp nhӳng kiӃn thӭc và kӻ năng tӯ cѫ bҧn ÿӃn chuyê
n sâu vӅ
nuôi ong mұt.
Chѭѫng trình ÿào tҥo nghӅ “Nuôi ong m̵t” cùng vӟi bӝ giáo trình ÿѭӧc
biên soҥn ÿã tích hӧp nhӳng kiӃn thӭc, kӻ năng cҫn có cӫa nghӅ, ÿã cұp nhұt
nhӳng tiӃn bӝ cӫa khoa hӑc kӻ thuұt và thӵc tӃ nuôi ong mұt tҥi các ÿӏa phѭѫng
trong cҧ nѭӟc, do ÿó có thӇ coi là cҭm nang cho ngѭӡi ÿã, ÿang và sӁ nuôi ong
mұt.

cán bӝ kӻ thuұt, các ÿӗng nghiӋp ÿӇ giáo trình hoàn thiӋn hѫn.
Xin chân thành cҧm ѫn!
Tham gia biên soҥn
1. Phҥm Thanh Hҧi: Chӫ biên
2. Ĉào Hѭѫng Lan
3. Bùi Thӏ ĈiӇm
4. Phùng Hӳu Chính
5. Trҫn Ngӑc Trѭӡng
6. NguyӉn Linh
7. Phùng Trung HiӃu
1.5. Ruӗi ký sinh (Senotainia sp) 36
2. Mӝt sӕ ÿӏch hҥi ong khác 37
2.1. Chim ăn ong 37
2.2. Cóc, nhái 38
2.3. Mӝt sӕ kҿ thù hҥi ong khác 39 6

MÔ ĈUN: PHÒNG TRӮ DӎCH HҤI ONG
Mã mô ÿun: MĈ 05
Giӟi thiӋu mô ÿun:
- Mô ÿun Phòng trӯ dӏch hҥi ong mұt giúp cho hӑc viên nhân biӃt ÿѭӧc
triӋu chӭng cuãng nhѭ tác hҥi cӫa tӯng loҥi sâu bӋnh hҥi cө thӇ, tӯ ÿó ÿѭa ra
cách phòng chӕng chúng mӝt cách an toàn và hiӋu quҧ, không làm ҧnh hѭӣng
ÿӃn ÿàn ong cNJng nhѭ chҩt lѭӧng mұt, sáp
BÀI 1: BӊNH HҤI ONG
Mã b
ài: MĈ05 – 01
Mͭc tiêu:

- Mô tҧ ÿѭӧc triӋu chӭng các bӋnh hҥi chính trên ong;
- Xác ÿӏnh ÿѭӧc thӡi ÿiӇm bӋnh thѭӡng xuҩt hiӋn;
- Thӵc hiӋn ÿѭӧc các biӋn pháp phòng trӏ bӋnh nhҵm hҥn chӃ tác hҥi cӫa
bӋnh;
- Không lҥm dөng thuӕc kháng sinh trong viӋc phòng trӯ bӋnh hҥi.

A. Nӝi dung
- Giӕng nhѭ các ÿӝng vұt khác ong mұt cNJng dӉ dàng mҳc mӝt sӕ bӋnh
và

Do virut và ông ÿһt tên
là Morator aetatulae
Holmes
++
03 BӋnh Ӎa chҧy loài nguyên sinh ÿӝng
vұt có tên là Nosema
apis gây ra.
++
04 Ngӝ ÿӝc thuӕc hóa hӑc Do thuӕc bҧo vӋ thӵc
vұt gây nên.
+
1. Các loҥi bӋnh thѭӡng gһp
1.1. BӋnh thӕi ҩu trùng Châu Âu (Europeanfoulbrood)
BӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu do White tìm ra lҫn ÿҫu ӣ châu Âu vào
năm1912. HiӋn nay bӋnh có mһt ӣ khҳc nѫi, cҧ nhӳng vùng nuôi ong châu
Âu A.mellifera và nhӳng vùng nuôi ong Apis cerana. Ngѭӡi ta còn gӑi bӋnh
thӕi ҩu trùng châu Âu là bӋnh thӕi ҩu trùng mӣ nҳp hay thӕi ҩu trùng tuәi nhӓ
vì bӋnh thѭӡng gây chӃt các ҩu trùng ӣ tuәi 3 - 4 ngày. Trong mӝt sӕ trѭӡng
hӧp ҩu trùng chӃt bӏ c
hua nên còn gӑi là thӕi ҩu trùng chua hay thӕi ҩu trùng
dҩm.
Ӣ các ÿàn ong bӏ bӋnh, năng suҩt mұt giҧm tӯ 20 - 80%. Ong nӝi hay
bӓ tә bӕc bay sau khi quay mұt, kiӇm tra, hoһc ÿo thay ÿәi thӡi tiӃt tӯ mѭa
lҥnh chuyӇn sang nҳng ҩm. Theo bác sƭ thú y Mai Anh (1983) bӋnh thӕi ҩu

8
trùng châu Âu có ӣ ViӋt Nam tӯ năm 1969 do nhұp ong tӯ ngoài vào không
qua kiӇm dӏch, và tӯ năm 1969 ÿӃn nay bӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu xuҩt hiӋn
ӣ tҩt cҧ các nѫi nuôi ong nӝi.
1.1.1. Tác nhân gây bӋnh

lӛ tә không vít nҳp mà có ҩu trùng tuәi nhӓ, hoһc trӭng là do ong thӧ dӑn các
ҩu trùng chӃt ÿi, chúa ÿã ÿҿ lҥi vào các lӛ tә ÿó. Khi ÿàn ong bӏ bӋnh nһng, ít
có hoһc không có nhӝng vít nҳp, nhҩc cҫu lên kiӇm t
ra thҩy ong xào xҥc, chҥy
tөt xuӕng vách thùng hoһc phía dѭӟi bánh tә ong thӧ có màu ÿen bóng do ҩu
trùng bӏ chӃt nên không có ong non kӃ tiӃp.
BӋnh lây tӯ ÿàn ong này sang ÿàn ong khác do ong ăn cѭӟp, ong ÿi làm
vào nhҫm tә lҩy mұt phҩn cùng mӝt chӛ vӟi ÿàn bӋnh, do di chuyӇn ong, bӋnh
tӯ vùng này lây lan sang vùng khác . . .

Hình: 1.2. BӋnh thӕi ҩu trùng Châu Âu trên bánh tә (European foulbrood)

10
1.1.4. BiӋn pháp phòng trӯ
Khi phát hiӋn thҩy ÿàn ong bӏ bӋnh có thӇ sӱ dөng mӝt trong hai
phѭѫng pháp, cho ăn thuӕc kháng sinh cùng vӟi xirô ÿѭӡng hoһc phun thuӕc
kháng sinh lên bánh tә, phun lên cѫ thӇ con ong cӫa ÿàn bӏ bӋnh.
Cách 1: cho ong ăn xiro ÿѭӡng pha thuӕc
Cho ăn thuӕc kháng sinh cùng vӟi xirô ÿѭӡng có tӹ lӋ 1 ÿѭӡng 1 nѭӟc,
cho ăn 3 tӕi liӅn, mӛi tӕi l0ml/1 cҫu. Ví dө ÿàn 3 cҫu cho ăn 300ml xirô
ÿѭӡng pha
thuӕc kháng sinh và ÿàn 5 cҫu cho ăn 500ml xirô ÿѭӡng pha thuӕc
kháng sinh (cho ăn làm nhiӅu lҫn trong 1 tӕi).
Có thӇ dùng mӝt trong nhӳng thuӕc kháng sinh sau:
- Erythomyxin 0,4 - 0,5g pha trong 1 lít xirô ÿѭӡng.
- Kanamyxin 0,4 - 0,5g pha trong 1 lít xirô ÿѭӡng.
- Streptomyxin 0,4 - 0,5g pha trong 1 lít xirô ÿѭӡng
-(Erytromyxin phҧi hoà tan trong 1-2 ml cӗn trѭӟc khi hoà vào xirô
ÿѭӡng).
- Cloramphenicol 0,4 - 0,5g pha trong 1 lít xirô ÿѭӡng.

+ +
Ĉѭӡng (1kg) + nѭӟc sôi (1 lít) + Thuӕc
Streptomyxin (0,5g)

Bѭӟc 4: Cho ong ăn dung dӏch có
thuӕc

Hình: 1.4. Ong ăn dung dӏch thuӕc

Cách 2: Phun thuӕc lên bánh tә
Trѭӡng hӧp sҳp vào vө mұt, hoһc quay mұt 1 - 2 vòng mӝt sӕ ÿàn bӏ

12
bӋnh, nӃu cho ong ăn xirô ÿѭӡng - thuӕc, dѭ lѭӧng thuӕc kháng sinh sӁ còn
trong mұt ong, làm cho phҭm chҩt mұt giҧm, không có lӧi cho ngѭӡi dùng.
NhiӅu trѭӡng hӧp khi có nguӗn mұt tӵ nhiên rӝ, ong sӁ không ăn xirô
ÿѭӡng - thuӕc, chúng ta có thӇ sӱ dөng biӋn pháp phun thuӕc kháng sinh lên
bánh tә ong và cҧ cѫ thӇ ong cNJng có tác dөng khӓi bӋnh.
Cách pha chӃ mӝt trong các loҥi thuӕc kháng sinh trên hoà vӟi nѭӟc sôi
ÿӇ nguӝi,
hoһc nѭӟc ÿѭӡng loãng vӟi tӹ lӋ cao gҩp ÿôi so vӟi biӋn pháp cho
ăn. Ví dө: thuӕc Kanamyxin cho ăn 0,5g/lít xirô, khi phun thuӕc thì pha lg/ lít.
Dùng bình phun có hҥt nhӓ ÿӅu nӃu giӑt to có thӇ làm chӃt ҩu trùng, ÿàn ong
mҩt әn ÿӏnh. Khi phun thuӕc, nhҳc cҫu lên phun mӝt cách nhҽ nhàng cho phӫ
mӝt lӟp bөi nѭӟc thuӕc lên mình ong và bánh tә là ÿѭӧc. Cách mӝt ngày phun
mӝt lҫn, sau khi phun 2 - 3 lҫn là có thӇ khӓi bӋnh. Tránh phun quá nhiӅu,
mҥnh ta
y ong có thӇ bӕc bay.
Bѭӟc 1: Chuҭn bӏ
dөng cө phun thuӕc,

Borchert (1966) mӝt ҩu trùng chӃt có thӇ lây nhiӉm cho 3000 ҩu trùng lành,
nhѭng theo Bailey ( 1981 ) chҩt lӓng trong ҩu trùng chӃt bӣi bӋnh ҩu trùng túi

có chӭa lѭӧng virut có thӇ gây nhiӉm cho toàn bӝ ҩu trùng ong thӧ cӫa 1000
ÿàn khoҿ.
Sӭc chӕng chӏu cӫa virut không cao, nó mҩt khҧ năng gây bӋnh khi ÿun
ӣ nhiӋt ÿӝ 59
0
C trong 10 phút. Ӣ nhiӋt ÿӝ trong phòng, virut có khҧ năng tӗn
tҥi 3 tuҫn. Ӣ các vҧy ҩu trùng bӋnh chӃt khô, virut giҧm và mҩt khҧ năng gây
bӋnh.
Trong ÿàn ong, bӋnh lan truyӅn là do ong thӧ khi dӑn vӋ sinh tә chúng
ăn hoһc gҳp bӓ các ҩu trùng bӋnh vӭt ra khӓi tә, hàm và chân, lông dính virut,
ÿӃn khi cho các ҩu trùng khoҿ ăn, bӋnh sӁ lây lan. BӋnh truyӅn tӯ ÿàn này
sang ÿàn khác là do ong ăn cѭӟp mұt, vào nhҫm tә, lҩy chung nguӗn thӭc ăn,
ÿһc biӋt là
chung nguӗn phҩn hoa, do ngѭӡi nuôi ong nhұp ong bӋnh vào ong

14
khoҿ, sӱ dөng chung các dөng cө quҧn lý ong v.v
Ӣ ViӋt Nam nguyên nhân gây bӋnh chӫ yӃu do 2 chӫng virut gây ra:
- Chӫng vi rút Thái Lan: gây bӋnh cho ÿàn ong nӝi phía Nam.
- Chӫng vi rút Trung Quӕc: gây bӋnh cho ÿàn ong nӝi phía Bҳc
1.2.2. TriӋu chӭng bӋnh ҩu trùng túi
Trên bánh tә bӏ bӋnh, mӝt sӕ vít nҳp hѫi lõm xuӕng có lӛ nhӓ nhѭ châm
kim, mӝt sӕ lӛ bӏ cҳn nham nhӣ, có nhiӅu ҩu trùng nhӑn ÿҫu nhô lên miӋng lӛ
tә.
Phҫn lӟn ҩu trùn
g ong thӧ bӏ hҥi, nhѭng khi bӏ nһng cҧ ҩu trùng ong ÿӵc
cNJng bӏ chӃt. Phҫn lӟn ҩu trùng chӃt ӣ giai ÿoҥn mӟi vít nҳp và tiӅn nhӝng.

Cҧ hai biӋn pháp trên ÿӅu phҧi tiӃn hành cùng vӟi viӋc loҥi bӟt cҫu
bӋnh cNJ, ÿӇ ong phӫ kín và dày trên các cҫu còn lҥi. Cho ong ăn nѭӟc ÿѭӡng 3
- 4 tӕi tӟi khi vít nҳp, hoһc chuyӇn ÿi vùng có nguӗn mұt mӟi dӗi dào.
ViӋc thay chúa ÿҿ bҵng chúa tѫ, mNJ chúa hoһc nhӕt chúa 7 - 8 ngày, ÿã
tҥo ra trong ÿàn ong 7 - 8 ngày không có ҩu trùng nhӓ tuәi, nhҩt là ҩu trùng 2
ngày tuәi, vì ҩu trùng ӣ tuәi này rҩt mүn cҧm n
hҩt vӟi virut gây bӋnh ҩu trùng
túi.
Hѫn nӳa, trong khoҧng thӡi gian này, ong thӧ lҥi ÿѭӧc ăn thêm, quân
ÿông tăng cѭӡng khҧ năng dӑn vӋ sinh, làm giҧm hҷn nguӗn bӋnh, các vҧy
khô nӃu c
òn lҥi cNJng không còn khҧ năng lây bӋnh nӳa. Các lӛ tә ÿѭӧc dӑn vӋ

16
sinh và ÿә ÿҫy mұt hoa hoһc xirô ÿѭӡng vào, 7 - 10 ngày sau chúa mӟi hoһc
chúa già ÿҿ lҥi, ÿàn ong sӁ sҥch bӋnh.
TuǤ theo mùa vө, thӡi tiӃt, tình hình cө thӇ cӫa trҥi ong và áp dөng biӋn
pháp thay chúa ÿҿ bҵng chúa tѫ, mNJ chúa hay nhӕt chúa. Vào mùa thuұn lӧi
nhҩt, phҩn ÿӫ, dӉ tҥo chúa hoһc có sҹn mNJ chúa chia ÿàn tӵ nhiên (tӯ các ÿàn
không bӏ bӋnh), sӱ dөng biӋn pháp thay chúa ÿҿ bҵng mNJ chúa hoһc chúa tѫ sӁ
cho
kӃt quҧ tӕt hѫn. Vào nhӳng lúc nguӗn mұt - phҩn ít, thӡi tiӃt không thuұn
lӧi, mѭa nhiӅu, không có nҳng thì nên áp dөng biӋn pháp nhӕt chúa, vì lúc này
nӃu tҥo chúa sӁ rҩt khó khăn, chúa không ÿҥt chҩt lѭӧng hoһc không ÿi giao
phӕi ÿѭӧc. Tuy nhiên khi sӱ dөng biӋn pháp nhӕt chúa, mӝt sӕ ÿàn sӁ bӏ mҳc
bӋnh lҥi. Vì thӃ biӋn pháp nhӕt chúa c
hӍ là tҥm thӡi cҫn phҧi thay nhӳng con
chúa cӫa các ÿàn mҳc bӋnh lҥi.
Vì thӃ ӣ các trҥi ong có quy mô trên 40 ÿàn, cҫn thѭӡng xuyên tҥo chúa
ÿӇ thay thӃ các chúa già ÿҿ kém và các ÿàn bӏ mҳc bӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu

2. Hӝi chӭng ngӝ ÿӝc
2.1. Ngӝ ÿӝc thuӕc hóa hӑc
ĈӇ phòng trӯ sâu, bӋnh hҥi cho các cây trӗng nông nghiӋp, lâm
nghiӋp con ngѭӡi ta sӱ dөng mӝt lѭӧng thuӕc hoá hӑc khәng lӗ 212.
000
tҩn/năm FAO (1981).NhӡviӋc sӱ dөng các thuӕc trên năng suҩt mùa màng
tăng lên ÿáng kӇ nhѭng ÿӗng thӡi nó cNJng mang lҥi tác hҥi rҩt to lӟn là làm
chӃt rҩt nhiӅu các côn trùng có ích trong ÿó có ong mұt. ViӋc sӱ dөng các loҥi
thuӕc hoá hӑc ÿã làm giҧm năng suҩt mұt thu ÿѭӧc cӫa ngѭӡi nuôi ong.
2.1.2.Nguyên nhân
- Do ngѭӡi sӱ dөng dùng thuӕc sâ
u không thông báo cho ngѭӡi nuôi
ong vӅ thӡi gian, ÿӏa ÿiӇm, loҥi thuӕc sӱ dөng.
- Phun thuӕc trӯ sâu, trӯ cӓ vào lúc ban ngày, vào thӡi kǤ cây trӗng nӣ
hoa.
- Sӱ dөng các loҥi thuӕc trӯ côn trùng nhѭ ruӗi, muӛi ngay cҥnh thùng
ong, ӣ các rãnh nѭӟc, cây cӓ ong ÿӃn lҩy nѭӟc, mұt và phҩn.
- Do ngѭӡi nuôi ong không biӃt vӅ tác hҥi cӫa các loҥi thuӕc và không
áp dөng ÿúng các biӋn pháp phòng ngӯa.

18
- KiӇm tra nѫi ong thѭӡng xuyên lҩy mұt xem ngѭӡi dân có sӱ dөng
thuӕc bҧo vӋ thӵc vұt có gây ÿӝc cho ong mұt hay không bҵng cách hӓi dân
ÿӏa phѭѫng hoһc kiӇm tra các loҥi vӓ, bao bì thuӕc hiӋn ngѭӡi dân sӱ dөng.
ĈӇ kiӇm tra xem loҥi thuӕc ÿó có ÿӝc vӟi ong hay không nên ÿӑc
hѭӟng dүn sӱ dөng trên bao bì. Các ký hiӋu trên bao bì mang ý nghƭa nhѭ sau:
2.1.3. Quy ÿӏnh ÿӝ ÿӝc cӫa thuӕc bҧo vӋ thӵc vұt
-
Căn cӭ vào ÿӝ ÿӝc cҩp tính cӫa thuӕc, Tә chӭc Y tӃ ThӃ giӟi (WHO)
phân chia thành 4 nhóm ÿӝc có biӇu tѭӧng viӃt trên nhãn mác khi chuyên chӣ,

2.1.4. Mӝt sӕ ký hiӋu trên bao bì, nhãn mác cӫa thuӕc bҧo vӋ thӵc vұt
Ký hiӋu ÿeo gang tay khi sӱ dөng thuӕc

19 Ĉeo mһt nҥ hoһc kính khi sӱ dөng thuӕc Ĉeo khҭu trang khi sӱ dөng thuӕc Mһc quҫn áo dài tay khi sӱ dөng thuӕc Ĉeo ӫng khi sӱ dөng thuӕc Rӱa tay sҥch Thuӕc ÿӝc vӟi cá Thuӕc ÿӝc vӟi gia súc
Ĉa sӕ ong chӃt có vòi duӛi dài.
- Khi ong lҩy mұt có phun thuӕc sâu có ÿӝc tính cao ong sӁ chӃt ngay,
hoһc chӃt trên ÿѭӡng bay vӅ tә. Trѭӡng hӧp này sӕ quân ÿi làm giҧm mҥnh
nhѭng ong và ҩu trùng ӣ tә không bӏ ҧnh hѭӣng trӵc tiӃp cӫa chҩt ÿӝc.
NӃu ong lҩy mұt có phun thuӕc sâu tác ÿӝng chұm (hoһc phҩn bӏ nhiӉm
ÿӝc) khi bay vӅ tә nó chuyӅn cho các ong khá
c và huy ÿӝng thêm ong ÿӃn lҩy
thì sӁ gây chӃt hàng loҥt ӣ các lӭa tuәi. Ong bám trên cҫu rҩt thѭa thӟt, ҩu
trùng nhӝng chӃt dҫn do ăn mұt phҩn có chҩt ÿӝc và thiӃu ong nuôi ҩu trùng
làm cҧ ÿàn thiӋt hҥi. Trѭӡng hӧp phҩn bӏ nhiӉm ÿӝc thì ong non chӃt trong
thӡi gian dài.
2.1.7.Phòng trӏ bӋnh
- Ngѭӡi nuôi ong phҧi ÿiӅu tra kӻ tình hình sӱ dөng thuӕc sâu ӣ ÿӏa
ÿiӇm mì
nh chuҭn bӏ chuyӇn ong ÿӃn. Tӕt nhҩt là tránh nhӳng vùng nhӳng cây
thѭӡng xuyên sӱ dөng thuӕc sâu.

21
- Chӫ ÿӝng gһp gӥ vӟi ngѭӡi trӗng trӑt bàn biӋn pháp bҧo vӋ các côn
trùng thө phҩn khác và ong mұt bҵng biӋn pháp phòng trӯ tәng hӧp. NӃu phҧi
sӱ dөng thuӕc hoá hӑc thì chӑn loҥi ít ÿӝc nhҩt, vào thӡi ÿiӇm cây không nӣ
hoa, phun vào lúc chiӅu tӕi.
Khi ÿѭӧc báo ngày phun thuӕc, thuӕc có ÿӝc tính cao tӕt nhҩt là chuyӇn
ong ÿӃn khu vӵc mӟi cách ÿiӇm cNJ trên 2km. NӃu thuӕc ít ÿӝc hѫn có thӇ
cách ly ong
tҥi chӛ 2 - 3 ngày. Nӟi rӝng khoҧng cách các cҫu, ÿóng cӱa tә, mӣ
cӱa sә, bӏt các khe hӣ, ÿһt ong vào chӛ tӕi, thӍnh thoҧng dӝi nѭӟc mát.
- Trѭӡng hӧp không ÿѭӧc thông báo thҩy ong bӏ chӃt ÿӝt ngӝt, cҫn
ÿóng cӱa xӱ lý tә nhѭ trên.
2.1.8. Xӱ lý ÿàn ong bӏ ngӝ ÿӝc:

hoһc 2:1 NӃu ong chӃt nhiӅu, nhiӅu ÿàn bӏ thì nhұp các ÿàn yӃu lҥi vӟi nhau
hoһc chuyӇn ong ÿӃn vùng khác. NӃu ngӝ ÿӝc phҩn cҫn ÿһt gҥt phҩn trѭӟc cӱa
tә, cho ăn xao pha nѭӟc chanh khoҧng 1quҧ/lít.
B. Câu hӓi và bài tұp thӵc hành
- Anh (chӏ) hãy nêu các triӋu chӭng và tác hҥi cӫa mӝt sӕ bӋnh hҥi
chính trên ong mұt?
KӇ tên các loҥi bӋnh?
- Hãy nêu cách phòng trӏ bӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu?
- Hãy nêu cách trӏ bӋnh Ӎa chҧy trên ong mұt?
23
BÀI : SÂU HҤI ONG
Mã bài: MĈ 05 – 02
Mͭc tiêu:

- Nhұn dҥng ÿѭӧc các ÿӕi tѭӧng sâu hҥi chính trên ong;

Loài ve này có nguӗn gӕc tӯ ong khoái Apis dorsata, khi du nhұp ong
châu Âu A.mellifera vào châu Á thì loài ve này chuyӇn sang ký sinh trên ong
châu Âu gây thiӋt hҥi lӟn hѫn cҧ ve Varroa. Ve Varroa ký sinh trên cҧ ҩu
trùng và ong trѭӣng thành.
Nhѭng ve Tropilaelaps chӍ ký sinh trên ҩu trùng. Vì vұy ӣ các nѭӟc ôn
ÿӟi thӡi gian ong qua ÿông kéo dài 5 - 6 tháng, ÿàn ong không nuôi ҩu trùng
nên ve Tropilaelaps không tӗn tҥi ÿѭӧc.

25

Hình: 2.3. Ҩu trùng ong mұt bӏ chí nhӓ Tropilaelaps clareae ký sinh
1.3. Ve Neocypholaelaps indica Evans
Khi quan sát các ÿàn ong nӝi A.cerana ÿôi khi thҩy có mӝt loài ve nhӓ
màu vàng nhҥt bám vào phҫn lѭng ngӵc ong. Có khi thҩy rҩt nhiӅu ve (30 - 60
con) trên mӝt con ong, ong rҩt ngӭa ngáy, cӕ rung lѭng lҳc cánh ÿӇ thoát khӓi
các con ve. Ĉây là ve Neocypholaelaps, là mӝt loài ve ăn phҩn. Nó thѭӡng
ÿұu sҹn trên mӝt sӕ bông hoa nhѭ bҥch ÿàn, kiӅu mҥch khi ong ÿӃn thì
chúng bám vào ong ÿӇ chuyӅn ÿӃn bông hoa khác. Ve này không gây hҥi gì
cho ong và ҩu trùng nhѭng do bám sӕ lѭӧng nhiӅu trên
mӝt con ong làm cho
ong tăng trӑng lѭӧng và ngӭa ngáy khó chӏu.
2. Các côn trùng khác
2.1. Sâu ăn sáp (sâu phá bánh tә)
Sâu ăn sáp có hai loҥi.
- Loҥi lӟn Galleria mellonenlla.
- Loҥi nhӓ Achroia griselle.