BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Tiểu luận môn Kinh tế Việt Nam:
ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH
TÀI KHÓA CỦA VIỆT NAM
GIAI ĐOẠN 2008-2010

Sinh viên: Bùi Thị Hạnh
Lớp: Kinh tế Việt Nam 13
Msv: CQ521056
GV: Ths Nguyễn Thị Vi
Hà Nội, 5-2011
Lời mở đầu
Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, chính phủ thường sử dụng những chính
sách kinh tế vĩ mô để can thiệp vào hoạt động của nền kinh tế. Chính sách tài khóa là
một trong những chính sách kinh tế vĩ mô có vai trò quan trọng trong điều hành của
chính phủ.
Vậy chính sách tài khóa là gì? Nó có vai trò gì trong nền kinh tế Việt Nam hiện
nay và kinh tế thế giới? Các nước trên thế giới đã điều hành chính sách tài khóa như
thế nào? Việt Nam đã sử dụng những công cụ gì của chính sách tài khóa để can thiệp
vào các hoạt động của nền kinh tế trong giai đoạn 2008-2010? Chính sách tài khóa
của Việt Nam giai đoạn này có thực sự đạt hiệu quả? Và những biện pháp nào để
chính sách tài khóa của Việt Nam tăng tác động tích cực và giảm thiểu mức thấp nhất
những hạn chế của nó? Đó là những vấn đề mà em đã tiến hành tìm hiểu và đưa ra
nhận định trong bài tiểu luận này. Tuy nhiên, do hạn chế về kiến thức nên trong bài
nghiên cứu này sẽ không tránh khỏi được những sai sót. Em rất mong cô giáo có sự
góp ý để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn.
Em xin có lời cảm ơn chân thành đến ThS Nguyễn Thị Vi đã có những hướng
dẫn cụ thể, nhiệt tình để em có thể hoàn thành tốt đề tài này.
Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam

3
“Thuế là khoản đóng góp theo nghĩa vụ bắt buộc được quy định bằng luật mà
mọi thành viên trong xã hội và mọi tổ chức kinh tế phải nộp vào ngân sách nhà
nước.”
Trực thu: thuế tính trực tiếp vào thu nhập hoặc tài sản của cá nhân, công
Thuế ty
Gián thu: thuế đánh vào hàng hóa.
b. Chi ngân sách nhà nước.
Chi ngân sách nhà nước phản ánh quá trình sử dụng ngân sách nhà nước để thực
hiện các nhiệm vụ do nhà nước định ra.
Chi hành chính nhà nước.
Chi thường xuyên Chi cho an ninh quốc phòng.
Chi cho hoạt động kinh tế, văn hóa.
Chi trợ cấp xã hội.

Chi ngân sách Chi đầu tư phát triển Chi xây dựng cơ sở hạ tầng, kiến
nhà nước thiết đô thị.
Chi mua sắm máy móc thiết bị.
Chi góp vốn và các đơn vị sản
xuất kinh doanh.
Chi tài trợ của nhà nước dưới hình
thức ưu đãi.
Chi thành lập các doanh nghiệp
nhà nước.
Chi khác.
2. Vai trò của chính sách tài khóa.
2.1. Điều hành chính sách tài khóa nhằm đạt được các mục tiêu về tăng trưởng
sản lượng, tạo việc làm đầy đủ và kiểm soát lạm phát ở mức hợp lí.
Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam
4

sống kinh tế.
- Chính sách tài khóa là những quyết sách chủ quan của con người, nhiều
khi nó cũng bị tác động từ những quan điểm chủ quan hoặc bị những ảnh
hưởng mang tính chất chính trị.
Thực tế ở không ít các nước đang phát triển, chính phủ trực tiếp tham gia vào
nhiều hoạt động của nền kinh tế thông qua việc sở hữu và kiểm soát các doanh nghiệp
nhà nước trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ nhưng nhiều doanh nghiệp nhà nước hoạt
động không hiệu quả, thậm chí kinh doanh thua lỗ. Khi đó chi tiêu của chính phủ trợ
giúp cho các doanh nghiệp nhà nước sẽ đem lại hiệu quả kinh tế thấp.
Ví dụ như thực tiễn ở Mỹ, các chuyên gia cũng đưa ra hai bài học đối với
chính sách tài khoá rút ra từ khủng hoảng tài chính 2008.
Thứ nhất là việc giảm mức độ thâm hụt ngân sách trong giai đoạn kinh tế phát
triển hưng thịnh. Thực tế cho thấy, trong chu kì phát triển của nền kinh tế, Chính phủ
Mỹ đã không củng cố ngân sách đúng mức mặc dù ngân sách được hỗ trợ bởi nguồn
thu lớn từ thuế. Do đó, Chính phủ liên bang đã gặp khó khăn về tài chính khi nền kinh
tế đối mặt với khủng hoảng. Bên cạnh việc đảm bảo năng lực ngân sách để đối phó
với những khó khăn mà nền kinh tế gặp phải, việc giảm chi tiêu công trong giai đoạn
kinh tế tăng trưởng ổn định cũng sẽ góp phần giảm sức ép tới tổng cầu và sự tăng giá
các loại tài sản.
Thứ hai là về chính sách thuế. Theo IMF, chính sách thuế của Mỹ đã gián tiếp
khuyến khích việc sử dụng đòn bẩy tài chính của khu vực doanh nghiệp cũng như dân
cư. Luật thuế thu nhập doanh nghiệp của Mỹ cho phép khấu trừ chi phí lãi vay khi
tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Trong khi đó, việc huy động vốn dưới hình thức phát
hành cổ phiếu không nhận được bất kỳ sự ưu đãi tương tự nào về thuế. Điều này vô
hình chung khuyến khích doanh nghiệp cũng như các tổ chức tài chính sử dụng vốn
vay trong hoạt động sản xuất - kinh doanh hơn là tăng vốn chủ sở hữu.
Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam
6
Đối với khu vực dân cư, luật thuế thu nhập cá nhân cũng cho phép khấu trừ phần
trả lãi vay mua nhà khỏi phần thu nhập chịu thuế khi tính thuế thu nhập cá nhân. Theo

I. Tình hình cụ thể:
Ngày 15/9/2008, Lehman Brothers, một trong những ngân hàng lâu đời và uy tín
nhất thế giới, sụp đổ. Cuộc khủng hoảng kinh tế có quy mô lớn nhất trong vòng 60
năm trở lại đây chính thức bắt đầu. Cuộc khủng hoảng này có ảnh hưởng sâu rộng đến
toàn bộ nền kinh tế thế giới trong đó có Việt Nam. Vì vậy chính sách tài khóa của Việt
Nam giai đoạn 2008-2010 cũng có những sự thay đổi để ngăn chặn suy giảm, duy trì
được tăng trưởng kinh tế.
1. Về thu ngân sách nhà nước:
Ngày 11-12-2008 Chính phủ đã thông qua nghị quyết số 30/NQ-CP trong đó
điều chỉnh một số khoản thu ngân sách nhà nước liên quan đến thực thi các biện pháp
kích cầu đầu tư và tiêu dùng như:
- Tạm hoãn thu hồi một số khoản vốn ngân sách nhà nước đã ứng trước kế
hoạch năm 2009.
- Luật thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực từ 1-1-2009, nhưng để khuyến
khích tiêu dùng, Chính phủ đã tạm hoãn đến hết tháng 6-2009.
- Giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp của quý IV năm 2008
và thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp năm 2009 đối với thu nhập của
các doanh nghiệp vừa và nhỏ, giãn thời hạn nộp thuế thu nhập doanh
nghiệp trong thời gian 9 tháng đối với số thuế thu nhập phải nộp năm 2009
của các doanh nghiệp nói trên và các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất
gia công, chế biến nông-lâm-thủy sản, dệt may, da giày, linh kiện điện tử.
- Tạm hoãn 90% số thuế VAT đầu vào đối với hàng hóa thực phẩm xuất
khẩu trong trường hợp doanh nghiệp chưa có chứng từ thanh toán qua
ngân hàng, và hoàn tiếp 10% khi có chứng từ thanh toán.
Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam
8
- Điều chỉnh thuế suất thuế xuất khẩu đối với một số loại tài nguyên,
khoảng sản. Điều chỉnh thuế xuất nhập khẩu đối với một số nhóm hàng là
nguyên liệu đầu vào của sản xuất. Điều chỉnh tăng thuế trong khuôn khổ
cam kết WTO, tạo điều kiện cho phát triển sản xuất.

Cuối năm 2008 và đầu năm 2009 , chi ngân sách nhà nước hướng vào chương
trình kích cầu nhằm khuyến khích đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu. Gói kích cầu dự
định khoảng 145,6 nghìn tỉ đồng, tương đương với 8 tỉ USD. Trong đó dành 17 nghìn
tỉ đồng để hỗ trợ 4% lãi suất cho vay của các ngân hàng; vốn đầu tư phát triển của nhà
nước khoảng 90,8 nghìn tỉ đồng; và các khoản chi khác nhằm ngăn chặn suy giảm
kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội.
Khuyến khích doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào
các dự án, công trình có quy mô lớn, các cơ sở hạ tầng, GTVT, điện… bằng việc tạo
điều kiện thuận lợi tối đa về mặt đất đai, tiếp cận nguồn vốn, giải phóng mặt bằng, lãi
suất,… Đối với các dự án, công trình sử dụng nguồn trái phiếu chính phủ, cho phép
điều chỉnh tổng mức đầu tư đồng thời tiếp tục giải ngân số vốn trái phiếu Chính phủ
còn lại của năm 2008 trong năm 2009.
Để khuyến khích tiêu dùng, từ giữa năm 2009, Nhà nước điều chỉnh lương tối
thiểu, tăng từ mức 540 nghìn đồng lên 650 nghìn đồng/tháng. Chính phủ khuyến khích
các doanh nghiệp xây dựng nhà ở cho người nghèo, cho các đối tượng thuộc chính
sách, người lao động… Tổ chức triển khai thực hiện chế độ bảo hiểm thất nghiệp theo
quy định của Luật Bảo hiểm xã hội.
Tiếp theo,tăng lương tối thiểu từ 1/5/2010
Để thực hiện dự toán ngân sách Nhà nước năm 2010 Quốc hội đã nhấn mạnh một
số giải pháp trọng tâm. Theo đó, tiếp tục thực hiện chính sách tài khóa linh hoạt có
kiểm soát chặt chẽ, phấn đấu nâng cao hiệu quả chi, phấn đấu giảm bội chi ngân sách
Nhà nước năm 2010 xuống dưới 6,2% và giảm dần trong các năm sau
Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam
10
Số liệu cụ thể về chi ngân sách nhà nước:
• Năm 2008: Tổng chi ngân sách Nhà nước năm 2008 ước tính tăng 22,3% so với
năm 2007 và bằng 118,9% dự toán năm, trong đó chi đầu tư phát triển bằng
118,3% (riêng chi đầu tư xây dựng cơ bản bằng 114,7%); chi sự nghiệp kinh tế-xã
hội, quốc phòng, an ninh, quản lý Nhà nước, Đảng, đoàn thể bằng 113,3%; chi trả
nợ và viện trợ bằng 100%. Các khoản chi thường xuyên đều đạt hoặc vượt dự toán

đạt gần 794.000 tỷ đồng, tăng 14% so với năm 2009. Đặc biệt, cơ cấu sản xuất công
nghiệp đã thay đổi tích cực theo hướng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng
lớn nhất (gần 90%) và giảm dần công nghiệp khai thác tài nguyên.
Kim ngạch xuất khẩu đạt 71,6 tỷ USD, vượt trên 10 tỷ USD so với kế hoạch và
tăng 25,5% so với năm 2009.
Đặc biệt, Việt Nam đã có 18 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD,
tăng 6 mặt hàng so với năm 2009. Lần đầu tiên, dệt may đạt trên 11 tỷ USD, đứng đầu
về kim ngạch xuất khẩu trong 26 mặt hàng chính. Thủy sản, da giày đã vượt dầu thô
“soán ngôi” top 3 mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu cao nhất.
Nhờ kiểm soát chặt nhập khẩu và “thắng lợi” của xuất khẩu, nhập siêu hàng hóa
đã giảm hơn 5% và bằng 17,3% kim ngạch xuất khẩu. Bên cạnh đó, kim ngạch xuất
khẩu dịch vụ cũng tăng trên 29%, góp phần khống chế nhập siêu dịch giảm hơn 24%
và bằng 11,5% kim ngạch xuất khẩu dịch vụ.
Cùng với sự phục hồi của các ngành kinh tế, tổng thu ngân sách Nhà nước năm
2010 sẽ vượt 12,7% so với dự toán và tăng 17,6% so với năm 2009, bảo đảm được các
nhiệm vụ chi và góp phần giảm bội chi xuống dưới 6%, thấp hơn kế hoạch đề ra.
2. Tiêu cực.
Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam
12
Bên cạnh những mặt tích cực, chính sách tài khóa giai đoạn này còn không ít hạn
chế:
- Thu ngân sách nhà nước vẫn còn tiềm ẩn những bất ổn do nguồn thu từ
dầu thô cong chiếm tỉ trọng đáng kể. Khi giá dầu thế giới biến động giảm
sút thì thu ngân sách nhà nước cũng sẽ giảm đáng kể. Tình trạng thất thu
thuế, nợ đọng thuế vẫn chưa được giải quyết.
- Tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm đã vượt quá 30% GDP, đó là một
con số khá lớn. Chi đầu tư và phát triển còn dàn trải, lãng phí ngay từ khâu
thiết kế và chọn dự án đầu tư. Chi cho phát triển khoa học-công nghệ, cho
giáo dục-đào tạo và cho nguồn nhân lực chưa được coi trọng đúng mức về
quy mô, cách thức phân bổ nên tác động còn hạn chế.

chính sách tiền tệ đã kiểm soát tăng trưởng tín dụng (28%) và gia tăng tổng phương
tiện thanh toán (25%) khá tốt năm 2010 nhưng lạm phát vẫn ở mức 2 chữ số. Đây
cũng chính là nguyên nhân cơ bản của lạm phát ở Việt Nam trong nhiều năm qua.
Sự thiếu phối hợp, trao đổi thông tin trong điều hành chính sách tiền tệ và chính
sách tài khóa cũng đã ảnh hưởng tới việc điều hành của chính sách sách tiền tệ về
ngắn hạn. Điều hành chính sách tiền tệ đòi hỏi có hệ thống thông tin tài chính đầy đủ,
cập nhật và chính xác, thế nhưng trong một số trường hợp các thông tin, báo cáo về
các vấn đề tài chính công, đặc biệt chi tiêu và đầu tư công lệch pha về thời gian với
yêu cầu điều hành chính sách tiền tệ.
Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam
14
Chính phủ thực thi chính sách tài khóa mở rộng, chấp nhận thâm hụt ngân sách
(5,8%) và phát hành trái phiếu để bù đắp cho nhu cầu đầu tư, đặc biệt là đầu tư công.
Tổng mức đầu tư ban đầu của các dự án, công trình thuộc danh mục đầu tư từ nguồn
vốn trái phiếu Chính phủ giai đoạn 2003 - 2010 là 246.447 tỷ đồng. Hầu hết các dự án
đều có điều chỉnh tổng mức đầu tư so với phê duyệt ban đầu. Có dự án điều chỉnh
tổng mức đầu tư lên 3 - 4 lần, riêng phần vốn trái phiếu Chính phủ một số dự án điều
chỉnh tới trên chục lần, qua tổng hợp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổng mức đầu tư
điều chỉnh từ các bộ, ngành, địa phương đã lên tới 558.654 tỷ đồng (tăng 226%). Uỷ
ban Tài chính - Ngân sách cho rằng, tổng mức đầu tư các công trình, dự án sử dụng
nguồn vốn này đã “tăng quá cao so với khả năng cân đối của ngân sách, ảnh hưởng
đến khả năng vay và trả nợ”. Trong khi cơ chế điều hành, quản lý nguồn vốn chưa hợp
lý số lượng dự án hoàn thành còn quá ít, ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả sử dụng
vốn.
IV. Một số giải pháp nhằm phát huy vai trò tích cực và hạn chế ảnh
hưởng của chính sách tài khóa ở Việt Nam
- Phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Chính
phủ cần đưa ra một kế hoạch tổng thể chính sách về tài chính - tiền tệ, trong đó các
vấn đề về cân đối bội chi ngân sách, cân đối đầu tư công cần được tính toán, nghiên
cứu trong mối quan hệ chặt chẽ tới các chỉ tiêu quan trọng của chính sách tiền tệ: tổng

hụt ngân sách nên được duy trì ở mức 4 - 5%/năm.
-Chính phủ cần thực hiện cơ cấu lại ngân sách nhà nước theo hướng tăng thu từ
kinh tế trong nước, giảm dần sự phụ thuộc vào thu từ tài nguyên, dầu thô và xuất nhập
Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam
16
khẩu. Đẩy mạnh cải cách khu vực sự nghiệp công, thúc đẩy xã hội hoá cung ứng các
dịch vụ công; giảm đầu tư công từ vốn nhà nước, chuyển dần việc thực hiện đầu tư
công cho các bộ phận kinh tế khác.
- Phải điều chỉnh hợp lý chính sách thu phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế,
tăng cường quản lý thu; phát triển đồng bộ các thị trường, đẩy mạnh việc thực hiện
quản lý giá theo cơ chế thị trường; tiếp tục đẩy mạnh việc sắp xếp, đổi mới, phát triển
và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước; thực hiện lành
mạnh hóa, công khai, minh bạch tài chính doanh nghiệp.
Phần 3: KẾT LUẬN
Chính sách tài khóa là một trong hai chính sách hết sức quan trọng trong
điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Trong giai đoạn 2008-2010, điều hành chính sách tài
khóa ở Việt Nam đã có những tác động tích cực đến nền kinh tế nước ta. Tuy
nhiên những chính sách này vẫn không tránh khỏi những hạn chế gây ảnh hưởng
tiêu cực. Rút kinh nghiệm từ những giai đoạn đã qua và từ những chính sách tài
khóa của các nước trên thế giới, Việt Nam cần có những biện pháp đồng bộ và
tích cực hơn nữa để phát huy cao nhất hiệu quả của chính sách tài khóa trong
những giai đoạn sau này.

Bùi Thị Hạnh Ti– ểu luận môn Kinh tế Việt Nam
17
Tài liệu tham khảo:
Giáo trình Kinh tế Việt Nam – Chủ biên GS.TS Nguyễn Văn Thường và TS.
Trần Khánh Hưng, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế quốc dân.
Các trang web: KLVN.VN, tapchitaichinh.vn, vnbussiness.vn, baomoi.vn,
sbv.gov.vn