ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA VĂN HỌC
---------------
DVAH1031
CHUYÊN ĐỀ: LÝ LUẬN VĂN HỌC SO SÁNH
TIỂU LUẬN
HÌNH TƯỢNG CON NGƯỜI - CHỦ THỂ TRONG THƠ HỒ CHỦ
TỊCH VÀ TRONG THƠ ĐƯỜNG DƯỚI CÁI NHÌN CỦA LÝ LUẬN VĂN
HỌC SO SÁNH
Giảng viên hướng dấn : PGS.TS Nguyễn Văn Dân
Học viên thực hiện : Nguyễn Ngọc Hưng
Lớp : K51-Cao học Văn

Hà Nội, tháng 11-2007
Website:

Email :

Tel : 0918.775.368
Khái niệm văn học so sánh cho đến nay đối với giới nghiên cứu nói
riêng và mọi người nói chung không phải là quá xa lạ nhưng không phải
tất cả mọi người đều biết đến nó. Thậm chí ngay cả những người biết thì
cũng không phải ai cũng hiểu nó một cách đầy đủ và chính xác. Vậy, văn
học so sánh là gì?
Chúng ta cần biết so sánh chính là mọt trong những phương pháp
nhận thức phổ biến nhất, lâu đời nhất trong lịch sử nhằm xác định sự vật
về định lượng, định tính, ngôi thứ. Đó là một trong những lý do cơ bản để
ra đời của môn văn học so sánh.
Điều kiện hình thành bộ môn:
Về điệu kiện lịch sử xã hội: Cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX ở

sánh văn học. Nếu như so sánh văn học chỉ là một phương pháp nghiên
cứu các hiện tượng văn học của một quốc gia thì văn học so sánh là một
bộ môn nghiên cứu những hiện tượng văn học có ý nghĩa thế giới. Văn
học so sánh là một bộ môn độc lập, không phải là một phương pháp thông
thường.
Văn học so sánh là một bộ môn bởi nó có đối tượng riêng, mục đích
riêng và phương pháp riêng.
Đối tượng của văn học so sánh gồm:
Thứ nhất,văn học so sánh nghiên cứu những mối quan hệ trực tiếp,
sự tác động trực tiếp giữa các nền văn học.
Thứ hai,văn học so sánh nghiên cứu những mối quan hệ tương đồng
giữa các nền văn học. Từ đó tìm ra những quy luật phát triển chung và đặc
thù của mỗi hiện tượng văn học dân tộc. Những mối quan hệ tương đồng
có: tương đồng lịch sử (các hiện tượng có cùng thời gian) và tương đồng
phi lịch sử (các hiện tượng xa cách về thời gian).
Thứ ba,văn học so sánh nghiên cứu những điểm khác biệt độc lập
biểu hiện bản sắc của các hiện tượng văn học dân tộc được xác định qua
phương pháp so sánh.
Mục đích của văn học so sánh vừa tìm ra cái khái quát, cái quy định
chung cho tất cả các nền văn học dân tộc vừa xác minh đặc thù của các
nền văn học thế giới. Tóm lại văn học so sánh nhằm tìm ra cái riêng và
cái chung của các nền văn học quốc tế. Cái chung là cái có mặt trong mỗi
cái riêng. Cái riêng bao hàm cái chung và cái đặc thù. Quan hệ giữa cái
3
Website:

Email :

Tel : 0918.775.368
chung và cái riêng là quan hệ luôn luôn vận động. Cái riêng có thể biến

Email :

Tel : 0918.775.368
tôi xin đơn cử một hiện tượng của văn học Việt Nam và một hiện tượng
văn học Trung Quốc để làm ví dụ.
Cụ thể, chúng ta sẽ đi tìm hiểu hình tượng nhân vật chủ thể trong
thơ Hồ Chí Minh và hình tượng nhân vật chủ thể trong thơ Đường.
Nói đến thơ ca Hồ Chí Minh là nói tới hai mảng thơ là thơ ca nghệ
thuật và thơ ca tuyên truyền. Và phần thơ đã làm nên tên tuổi của thi sĩ
Hồ Chí Minh lại chính là phần thơ ca nghệ thuật. Phần lớn những bài thơ
thuộc thơ ca nghệ thuật được Bác viết trong thời gian ở tù in trong “Nhật
ký trong tù” và viết ở chiến khu Việt Bắc. Còn nói tới thơ Đường - thành
tựu rực rỡ của văn học Trung Quốc và di sản văn hóa của thế giới chúng
ta không thể không kể tới các sáng tác của Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị
và rất nhiều các tên tuổi khác đã tạo nên cả một nền thơ ca đã trở thành
tinh hoa của văn học nhân loại.
Ta biết rằng đa phần các bài thơ trong phần thơ ca nghệ thuật của
Hồ Chí Minh đều viết theo phong cách Đường thi, tức là chịu ảnh hưởng
từ thể thơ đến vần, luật, niêm, đối… được quy định rất chặt chẽ. Đó là cơ
sở, là lý do để chúng ta so sánh. Tuy nhiên, vấn đề chúng ta bàn tới không
phải là tìm hiểu về nghệ thuật thơ Bác và thơ Đường mà chúng ta tìm hiểu
một khía cạnh khác, đó là so sánh hình tượng chủ thể giữa thơ Hồ Chí
Minh và thơ Đường qua những sáng tác của Lý Bạch, Đỗ Phủ và Bạch Cư
Dị.
Tìm hiểu hình tượng chủ thể trong thơ như chúng ta biết là không
thể tìm hiểu trong bản thân hình tượng đó mà chủ yếu tìm hiểu thông qua
mối quan hệ của hình tượng với các yếu tố khác. Ở đây chúng tôi tìm hiểu
hình tượng qua hai mối quan hệ cơ bản: Quan hệ với thiên nhiên và quan
hệ với con người - cuộc đời.
Một điều dễ nhận thấy ngay rằng thơ Hồ Chí Minh và thơ Đường

Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người ngắm trang soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”
(Ngắm trăng)
Ánh trăng và Bác như một người bạn tâm giao. Ta thấy mặc dù
miêu tả ánh trăng nhưng bài thơ lại làm nổi bật hình tượng chủ thể - người
6
Website:

Email :

Tel : 0918.775.368
tù Hồ Chí Minh, trong hoàn cảnh bị giam cầm, thiếu thốn về vật chất
nhưng vẫn tràn đầy tinh thần lạc quan, dạt dào thi hứng. Một lần khác,
thiên nhiên cũng tìm đến Bác để trút bầu tâm sự:
“Hoa hồng nở hoa hồng lại rụng
Hoa tàn hoa nở cũng vô tình
Hương hoa bây thấu vào trong ngục
Kể với thù nhân nỗi bất bình”
(Cảnh chiều hôm)
Rõ ràng bài thơ không chỉ miêu tả thiên nhiên là cảnh hoa rụng, hoa
tàn vô tình mà đã cho thấy khả năng quan sát tinh tế, hiểu rõ quy luật vận
động của tự nhiên trong cái nhìn của Bác. Trong thơ Bác dù miêu tả thiên
nhiên đẹp đến cỡ nào thì điểm nhấn cuối cùng cũng là hình tượng chủ thể:
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.”
(Cảnh khuya)
Đọc xong hai câu đầu người đọc tưởng rằng bài thơ được Bác viết

Đêm ngày đua hành lạc
Bảo: nghìn năm mới vừa!…”
(Cổ phong - bài 18)
Tuy nhiên sự phản kháng trong thơ Lý Bạch chỉ là sự phản kháng
mang tính chất cá nhân vì ông không liên hệ với quần chúng nhân dân. Và
đương nhiên sự phản kháng đó gặp thất bại. Lý Bạch rơi vào trạng thái cô
độc. Để tiêu trầm ông tìm đến rượu, đến thú ngao du sơn thủy:
“Khi lên đời thực sướng sao
Rượu ngon cứ uống, lầu cao cứ trèo
Con hầu cầm quạt đi theo
Tháng năm vẫn mát như chiều thu sang”.
Đỗ Phủ cũng giống Lý Bạch ở sự bất mãn với thực tại. Tuy nhiên,
những vần thơ của ông không hướng nhiều vào việc miêu tả cuộc sống
phè phỡn, trụy lạc của giai cấp thống trị mà tập trung phơi bày hiện thực
cuộc sống khổ cực của người dân:
“Dọc đường chỉ nghe khóc
8