1
MỤC LỤC
Trang
2
MỞ ĐẦU
Trước hết, em xin được gửi lời cảm ơn đến GS.TSKH. Hoàng Kiếm,
người đã tận tâm truyền đạt những kiến thức nền tảng cơ bản cho chúng
em về môn học “Phương pháp nhiên cứu khoa học”.
Hoạt động sáng tạo gắn liền với lịch sử tồn tại và phát triển của xã hội
loài người. Từ việc tìm ra lửa, chế tạo công cụ bằng đá thô sơ đến việc
sử dụng năng lượng nguyên tử, chinh phục vũ trụ , hoạt động sáng tạo
của loài người không ngừng được thúc đẩy. Sáng tạo không thể tách rời
khỏi tư duy - hoạt động bộ não của con người. Chính quá trình tư duy sáng
tạo với chủ thể là con người đã tạo các giá trị vật chất, tinh thần, các thành
tựu vĩ đại về mọi mặt trong cuộc sống và tạo ra nền văn minh nhân loại.
Sáng tạo gắn liền với sự thay đổi, đưa ra cái mới (đổi mới), sáng chế,
các ý tưởng mới, các phương án lựa chọn mới. Sự sáng tạo thuộc về năng
lực ra quyết định, thuộc về sự kết hợp độc đáo hoặc liên tưởng, phát ra các
ý tưởng đạt được kết quả mới và ích lợi. Mọi người có thể dùng tính sáng
tạo của mình để đặt vấn đề một cách bao quát, phát triển các phương án
lựa chọn, làm phong phú các khả năng và tưởng tượng các hậu quả có thể
nảy sinh. Tóm lại, bạn làm được gì mới, khác và có ích lợi, đấy là sáng tạo.
Sự sáng tạo nảy sinh ở mọi tầng lớp và mọi giai đoạn trong cuộc sống của
chúng ta.
Trong phạm vi của bài thu hoạch nhỏ này, em sẽ trình bày một số
nguyên lý sáng tạo trong lịch sử hình thành và phát triển của hệ điều hành
Ubuntu.
3
Chương 1 – KHÁI QUÁT CÁC PHƯƠNG PHÁP TƯ
DUY SÁNG TẠO
1.1. Giới thiệu

cứu nhất là các nhà tâm lý học chú ý tới. Kể từ đó, rất nhiều phương pháp
tư duy sáng tạo đã ra đời.
Hiện nay, một số khuynh hướng chung là tìm ra các phương pháp để
sử dụng kết hợp khả năng tư duy của các cá nhân vào trong một đề tài lớn
cùng với sự hỗ trợ của ngành tin học.
Và trong tương lai, khi mà thành tựu của việc liên lạc trực tiếp các tín
hiệu của các con chip điện tử với não người được hoàn thiện hơn thì chắc
chắn nó sẽ tạo ra một cuộc cách mạng mới về các phương pháp tư duy
sáng tạo. Lúc đó, việc khó khăn là làm sao cho bộ não của từng cá nhân
điều khiển và tận dụng được mọi khả năng của các hệ thống máy tính, cũng
như làm sao quản lý việc nối các hoạt động tư duy cá nhân thành một mạng
tư duy khổng lồ với thời gian truy cập thông tin là thời gian thực.
1.3. Đặc điểm của Tư duy sáng tạo
Tư duy sáng tạo có những đặc điểm cơ bản sau:
• Các bộ môn được xem là công cụ của ngành này bao gồm: Tâm lý
học, giáo dục học, luận lý học (hay logic học(toán, lý, hóa……)), giải
phẫu học, tin học….
• Không có khuôn mẫu tuyệt đối : Cho đến nay vẫn không có phương
pháp vạn năng nào để khơi dậy khả năng tư duy và các tiềm năng
khổng lồ ẩn chứa trong mỗi con người. Tùy theo đặc tính của đối
tượng làm việc và môi trường tại chỗ mà mỗi cá nhân hay tập thể có
thể tìm thấy các phương pháp riêng thích hợp.
• Không cần đến các trang bị đắt tiền : Cho đến nay, các phương pháp
tư duy sáng tạo chủ yếu vẫn là các cách thức tổ chức lề lối suy nghĩ
có hướng và các dụng cụ sử dụng rất đơn giản chủ yếu là giấy, bút,
5
phấn, bảng, lời nói, đôi khi là màu sắc, máy chiếu hình, từ điển
bằng những cuộc thảo luận chuyên đề.
• Không phức tạp trong thực nghiệm : Thực nghiệm của hầu hết các
phưong pháp tư duy sáng tạo hiện nay rất đơn giản. Nếu cần quá

để làm việc. Việc ăn uống điều độ, dưỡng sinh đúng mực giúp rất
nhiều cho việc giữ não bộ được linh hoạt và bền bỉ.
• Thời gian và Chế độ làm việc: Để giảm thiểu hậu quả không tốt do
việc tập trung lâu, ngồi lâu và bảo đảm hoạt động của não bộ tốt
chúng ta là phải có các vận động thể dục ngắn(khoảng 5-10 phút) để
giảm stress cũng như các căng thẳng thần kinh sau mỗi 45-60 phút
làm việc tập trung. Hơn nữa, bắt cơ thể làm việc với số giờ quá nhiều
trong một ngày sẽ làm giảm sức tập trung(trung bình ngày làm 8 giờ).
7
Chương 2 – 40 Nguyên Lý Sáng Tạo -TRIZ
2.1. Nguyên tắc phân nhỏ
Đây là nguyên tắc đầu tiên được nhắc đến trong 40 nguyên tắc sáng
tạo khoa học. Ta có thể dễ dàng hình dung rằng “Mọi việc đều sẽ trở nên dễ
dàng hơn nếu như nó được chia nhỏ ra làm”. Thực tế qua câu truyện dân
gian về việc bẽ bó đũa của ông bà ta thường dạy, hiển nhiên bất cứ ai cũng
dễ dàng hiểu được nguyên tắc này. Nội dung
của nó bao hàm qua các ý sau:
a/ Chia đối tượng thành các phần độc lập
b/ Làm đối tượng trở nên tháo lắp được
c/ Tăng mức độ phân nhỏ đối tượng
Ứng dụng:
Một trong những ứng dụng dễ thấy nhất của nguyên tắc này trong đời
sống là việc phân chia quản lý nhân sự. Giả sử trong 1 tập thể trường học,
hiệu trưởng là người có quyền hành tối ưu và quản lý mọi nhân sự khác
trong trường học. Nhưng người không thể 1 mình quản lý hết hàng ngàn
người, do đó sẽ có những sự phân chia ra các bộ phận nhỏ hơn, và đứng
đầu các bộ phận đó sẽ quản lý những người khác trong bộ phận của mình,
rồi lại phân ra các bộ phận nhỏ hơn nữa… Chúng ta có thể dễ dàng hình
dung quá trình này bằng hệ thống các khoa, trưởng khoa quản lý khoa
mình, rồi trong khoa có các ngành rồi trong các ngành lại có các lớp mà mỗi

Tách khỏi có nghĩa là tách phần gây phiền phức ra khỏi tổng thể tốt
hoặc tách phần hữu ích ra khỏi tổng thể không tốt. Cách làm của nguyên
tắc này rất thiết thực, vì ta chỉ cần thao tác với những gì ta muốn làm,
những thứ không cần thiết thì được tách ra để trành phiền phức cũng như
làm giảm thiểu được chi phí thực hiện.
9
Ứng dụng:
Hiện hữu thực tế trong đời sống hàng ngày qua việc vệ sinh nhà cửa.
Giả sử ta muốn lau sạch 1 cái tủ, thì ta sẽ lấy những vật dụng trong cái tủ ra
ngoài, chỉ còn lại duy nhất là chiếc tủ thì việc lau tủ mới được thực hiện,
như vậy những thứ không cần thiết trong việc lau tủ là các thành phần chứa
trong chiếc tủ đã được lấy ra (tách khỏi) khỏi vật thể.
Khi muốn xử phạt 1 cá nhân trong 1 tập thể, ta không đem cả tập thể
ấy ra phạt chung mà chỉ đem cá nhân không tốt ấy ra làm việc riêng, như
vậy sẽ không ảnh hưởng đến tập thể.
Khi 1 nhóm người bị bệnh
dịch nào đấy, sẽ lập tức được
cách ly để tránh lây lan ảnh
hưởng đến những người còn lại.
Trong tin học, việc quét
virus cũng dựa trên virus này.
Khi phát hiện có virus hay các yếu tốt gây hại khác cho máy tính thì những
thành phần này được tách ra và xử lý riêng để tránh làm ảnh hướng đến
các chương trình khác trong máy tính.
2.3. Nguyên tắc phẩm chất cục bộ:
Nội dung của nguyên tắc này như sau:
+ Chuyển đối tượng (hay môi trường bên ngoài, tác động bên ngoài) có cấu
trúc đồng nhất thành không đồng nhất.
+ Các phần khác nhau của đối tượng phải có các chức năng khác nhau.
+ Mỗi phần của đối tượng phải ở trong những điều kiện thích hợp nhất đối

hơn là hình vuông vì những hình kia yêu cầu thời gian vẽ lâu hơn do cần
phải đo đạt kĩ lượng hơn.
Ứng dụng:
Trong thiết kế thời trang, ở 1 số thiết
kế tạo hình trên quần áo, các nhà thiết kế
lại cố ý không làm đối xứng 1 số hình vẽ
được in trên quần áo để tạo phong cách
riêng lạ mắt không gây sự nhàm chán và
bảo thủ trong thiết kế.
2.5. Nguyên tắc kết hợp:
Mọi việc đều cần đến sự kết hợp để dẫn đến sự hoàn chỉnh, đây là
nguyên lý cơ bản nhất mà bất cứ ai cũng đều hiểu được. Trong nguyên tắc
kết hợp, Altshuller phát biểu như sau:
Kết hợp các đối tượng đồng nhất hoặc các đối tượng dùng cho các
hoạt động kế cận.
Kết hợp về mặt thời gian các hoạt động đồng nhất hoặc kế cận.
Kế cận ở đây có ý là có quan hệ với nhau về các mặt yếu tố nào đó.
Đối tượng mới được tạo nên do sự kết hợp, thường có những tính chất,
khả năng mà đối tượng riêng rẽ chưa từng có. Điều này có nguyên nhân
sâu xa là lượng đổi thì chất cũng đổi và do tạo được sự thống nhất của các
mặt đối lập.
Về ứng dụng của nguyên tắc này thì bao la mà kể, rất thiết thực mọi
lúc mọi nơi, trong mọi tình huống mà ta quan sát được từ cuộc sống quanh
ta.
Ứng dụng:
Đơn giản nhất ta nhắc đến là ở lĩnh vực ẩm thực, ăn uống hàng ngày.
Một món ăn ngon được chế biến thông qua sự kết hợp của nhiều loại gia vị
12
khác nhau, nếu chỉ đơn 1 loại thì sẽ không tạo được 1 mùi vị hấp dẫn người
dùng được. Hoặc có những món ăn phải ăn kèm với 1 số loại rau quả như:

Chiếc máy giặt ngày nay đã được tích hợp thêm chức năng sấy khô
quần áo.
Chiếc điện thoại với hàng loạt chức năng nghe nhạc, xem phim, quay
phim, chụp hình, tra bản đồ , tra từ điển… hàng nghìn chức năng khác.
Một phần mềm multimedia ngày nay có thể đảm đương nhiều chức
năng khác nhau như nghe nhạc, xem phim, convert, rip, split, join file phim,
file nhạc…
2.7. Nguyên tắc “chứa trong”:
a) Một đối tượng được đặt bên trong đối tượng khác và bản thân nó lại
chứa đối tượng thứ ba …
b) Một đối tượng chuyển động xuyên suốt bên
trong đối tượng khác.
Ở đây ta không chỉ hiểu chứa trong theo nghĩa vật
thể trong không gian, tức là vật này nằm trong vật kia
mà ta cần phải hiểu sự việc này bao gồm sự việc kia,
khái niệm này có khái niệm kia…
Nguyên tắc chứa trong làm gọn nhiều điều và tăng độ an toàn cũng
như tiết kiệm được nhiều điều khác.
Ứng dụng:
Đơn giản nhất là xem qua mục lục của 1 quyển sách, ta sẽ dễ dàng tìm
được trang sách ta muốn tìm thông qua chương nào, bài nào, dòng thứ
mấy…
14
Trong vận tải, nguyên tắc này được vận dụng tối đa. Hàng hóa được
gom gọn lại đóng gói trong khác bịch, hộp, rồi những kiện hàng này lại
được đưa vào các thùng lớn, rồi các thùng này mới được chuyển lên các
phương tiện vận tải. Như vậy hàng hóa được gói gọn vào nhau tối đa giúp
ta tiết kiệm được không gian nhiều cũng như chi phí khi chở được nhiều
hàng, và độ an toàn lại cao.
Trong tin học, các dữ liệu của ta được lưu giữ trong các thư mục được

để gây náo loạn tình hình bên ấy, tạo
điều kiện cho quân ta có thời gian chuẩn bị quân lực đối phó.
Để giảm nhiệt một máy đang nóng thì ta dùng những phương pháp
làm lạnh với máy đó để sử dụng cho lần dùng sau đó. Như thế việc sử dụng
sẽ trở nên tốt hơn.
Một MC dẫn chương trình trước khi chương trình chính thức diễn ra
luôn có những lời lẻ tô vẻ cũng như tâng bốc về chương trình lên, gây phấn
khích cho khán giả trước khi theo dõi.
2.10. Nguyên tắc thực hiện sơ bộ:
a) Thực hiện trước sự thay đổi cần có, hoàn toàn hoặc từng phần, đối
với đối tượng.
b) Cần sắp xếp đối tượng trước, sao cho
chúng có thể hoạt động từ vị trí thuận lợi nhất,
không mất thời gian dịch chuyển.
Có 1 câu châm ngôn nói rằng: “Khi bạn
lập kế hoạch 1 công việc và bắt tay ngay vào
16
công đoạn đầu tiên của nó thì bạn đã thành công được 1 nửa rồi”. Tư
tưởng này rõ ràng đúng nếu mang ý nghĩa tinh thần cho công việc.
Ứng dụng:
Trước khi quyết định mua 1 chiếc xe, hầu như ai cũng đều bắt đầu
bằng việc suy nghĩ sẽ định mua loại xe gì và giá cả nằm trong khoảng bao
nhiêu rồi mới bất đầu đến cửa hàng chọn lựa.
Cũng như trước khi quyết định nấu 1 bữa ăn, bà nội trợ sẽ suy nghĩ
trong đầu là nấu những món gì, cần mua gì, giá cả thế nào…
Trong học tập, trước khi viết 1 bài văn, học sinh sẽ suy nghĩ xem sẽ
viết như thế nào, bố cục ra sao rồi mới bắt tay vào viết.
Trước khi viết 1 phần mềm, người lập trình cũng đặt ra những dấu
chấm hỏi về phần mềm mình sẽ viết có những tính năng gì, yêu cầu ra
sao…

Thay đổi điều kiện làm việc để không phải nâng lên hay hạ xuống các
đối tượng.
Nội dung cơ bản của nguyên tắc này là nếu gặp điều kiện bất lợi trong
môi trường làm việc hiện tại thì ta hãy thay đổi nó để tránh làm ảnh hưởng
đến công việc và đối tượng.
2.13. Nguyên tắc đảo ngược:
a) Thay vì hành động như yêu cầu bài toán, hành động ngược lại ( ví
dụ, không làm nóng mà làm lạnh đối tượng)
b) Làm phần chuyển động của đối tượng ( hay môi trường bên ngoài )
thành đứng yên và ngược lại, phần đứng yên thành chuyển động.
Đảo ngược ở đây tức là lật ngược lại, làm trái với yêu cầu của công
việc. Đôi khi chính việc làm này giúp ta bao quát hơn về tính chính của sự
18
việc, đối tượng ta đang tiếp cận, giúp gợi mở hơn về các ý tưởng có thể đề
ra cho việc đó.
Ứng dụng:
Trong toán học, có 1 phương pháp gọi là chứng minh phản chứng.
Cách làm này giúp ta tìm lại yêu cầu ngược lại của bài toán ở hướng đi dễ
hơn là tìm 1 lời giải hoàn chỉnh cho yêu cầu chính thức của bài toán.
1 trong những cách thức học tập khá phổ biến trong cách học ngày
nay của học sinh, sinh viên. Giả dụ hôm nay ta đặt ra yêu cầu là có khá
nhiều bài tập phải làm, học xong mới được đi chơi. Nhưng vì 1 phần lý do
nào đó ta không thể giảnh trọn thời gian bên gọc học tập để hoàn thành yêu
cầu này. Đôi khi ta ra ngoài thư giãn đôi chút, rồi mới quay trở lại tiếp tục
việc học, có thể khiến tinh thần và đầu óc ta mở mang nhiều hơn, giải quyết
vấn đề tốt hơn. Đây là 1 trong những phương pháp được sử dụng khá rộng
rãi trong học đường.
Truyền thống ngày xưa của ông cha ta là uống trà
nóng, nhưng khi có nước đá rồi thì ta lại pha chế ra khá
nhiều loại trà ngon có mùi vị không tệ khác. Tương tự với

của máy.
Rất nhiều thiết kế được làm tròn hóa ở các góc cạnh để giảm thiểu khả
năng gây tổn thương hoặc trở ngại khi sử dụng vật phẩm vì dụ như bàn
ghế, giày dép…
Trong tin học, các con chuột trước đây cũng sử dụng 1 khối cầu đặc
để di chuyển.
Cấu tạo của mọi loại đĩa dữ liệu cũng đều là hình tròn.
20
2.15. Nguyên tắc linh động:
a) Cần thay đổi các đặt trưng của đối tượng hay môi trường bên ngoài
sao cho chúng tối ưu trong từng giai đoạn làm việc.
b) Phân chia đối tượng thành từng phần, có khả năng dịch chuyển với
nhau.
1 vấn đề hay 1 công việc cần được giải quyết không phải bao giờ cũng
cố định và đứng yên. Đôi khi nó cần thay đổi qua nhiều bước, nhiều gia
đoạn để hoàn thành. Có thể linh động hóa các dụng cụ cũng như quá trình
làm việc giúp ta tối ưu hóa được khả năng của chúng, cũng như giảm được
đáng kể các chi phí phát sinh dư thừa, đồng thời hiệu quả của công việc lại
cao.
Ứng dụng:
Trong việc mua bán hàng ngày, có nhiều người sử dụng xe đẩy khắp
nơi để có thể bán được sản phẩm với số lượng người mua sẽ nhiều hơn là
cố định 1 chỗ, đồng thời lại tránh được thuế mặt
bằng, như các xe bán kem, bán rau quả…
1 đại lý vé số luôn luôn có 1 đội ngũ những
người bán vé số đi khắp nơi để có thể tăng được số
lượng khách mua vé số tối ưu nhất thay vì chỉ bán cố
định tại khu vực của mình.
Nếu như máy tính để bàn ngày trước là 1 khối năng nề và cố định 1
chỗ thì công nghệ máy tính xách tay ra đời là 1 bước ngoặc lớn giúp cho

mang xác suất tốt nhất so với giải bày 1 bài toán cực kì phức tạp theo các
tính toán truyền thống.
Trong lập trình, lập trình viên luôn khai báo ô nhớ dư ra vì không thể
biết được dung lượng nhớ mình sử dụng mà chỉ ước lượng.
22
2.17. Nguyên tắc chuyển sang chiều khác:
a) Những khó khăn do chuyển động ( hay sắp xếp) đối tượng theo đường
(một chiều) sẽ được khắc phục nếu cho đối tượng khả năng di chuyển trên
mặt phẳng ( hai chiều). Tương tự, những bài toán liên quan đến chuyển
động ( hay sắp xếp) các đối tượng trên mặt phẳng sẽ được đơn giản hoá
khi chuyển sang không gian (ba chiều).
b) Chuyển các đối tượng có kết cấu một tầng thành nhiều tầng.
c) Đặt đối tượng nằm nghiêng.
d) Sử dụng mặt sau của diện tích cho trước.
e) Sử dụng các luồng ánh sáng tới diện tích bên cạnh hoặc tới mặt sau của
diện tích cho trước. Chuyển sang chiều khác nhằm mục đích tìm 1 hướng
xử lý tốt cho công việc nếu như con đường đang đi gặp nhiều trở ngại.
Ứng dụng:
Ngày xưa trong lĩnh vực hành quân đánh trận, 1 trong
36 kế của binh pháp Tôn Tử cũng áp dụng khá thuần thục tư
tưởng như nguyên tắc này mà ta thường gọi ngắn gọn là
“Dương đông kích tây” nhằm tạo sự bất ngờ đối với quân
địch về mục tiêu thật sự mà ta nhắm tới.
Khi ta cần đi đến 1 điểm, nếu đường phía trước bị kẹt thì ta cần
chuyển sang đường khác để đi, dù là xa hơn chút nhưng lại bảo đảm thời
gian tới điểm cần đến tốt hơn.
Trong 1 số phần mềm đồ họa máy tính, tính năng chuyển chiều quan
sát từ không gian 2D sang không gian 3D giúp ích rất nhiều cho người dùng
trong việc thiết kế.
2.18. Nguyên tắc sử dụng các dao động cơ học:

a) Thực hiện công việc một cách liên tục ( tất cả các phần của đối
tượng cần luôn luôn làm việc ở chế độ đủ tải ).
b) Khắc phục vận hành không tải và trung gian.
c) Chuyển chuyển động tịnh tiến qua lại thành chuyển động quay.
Việc hoạt động liên tục mang lại tính hiệu quả cao trong công việc,
tránh thừa ra các khoảng thời gian rỗi không cần thiết và gây giảm năng
suất.
Ứng dụng:
Về mặt sinh học tự nhiên, tim của động vật hoạt động liên
tục không bao giờ ngừng cho tới lúc chết mới có thể duy trì sự
sống cho động vật.
Ở nhiều hoạt động của nhà máy, họ có nhiều ca làm việc,
chỉ thay đổi công nhân mà không ngừng quá trình làm việc của máy móc để
mang lại năng suất làm việc tốt nhất.
Trong chế tạo máy tính, có 1 bộ phận hoạt động liên tục không bao giờ
ngững là bin trong BIOS, đó là lý do tại sao khi ta tắt máy 1 thời gian không
sử dụng, nhưng khi mở máy thì hệ thống máy tính vẫn cập nhật được thời
gian chính xác.
1 phần mềm diệt virus luôn chạy ở chế độ safe defence (chế độ chạy
ngầm trong các chương trình) liên tục để có thể phát hiện được virus 1 cách
sớm nhất.
2.21. Nguyên tắc “vượt nhanh”:
Hiển nhiên trong các trường hợp không tốt, suy nghĩ của mọi người
luôn là tìm cách nào đó để mau chóng vượt qua giai đoạn
không tốt ấy để tránh được những tổn thất không mong
muốn.
25
Nội dung của nguyên tắc này được tóm gọn với 2 ý sau:
Vượt qua các giai đoạn có hại hoặc nguy hiểm với vận tốc lớn.
Vượt nhanh để có được hiệu ứng cần thiết.