1 | P a g e
LỜI MỞ ĐẦU
Ngày nay, xuất bản đó trở thành một ngành kinh tế-cụng nghệ cú vai trũ
quan trọng đối với sự phỏt triển xó hội. Mặc dự xột trờn phương diện kinh
tế, xuất bản khụng phải là một ngành kinh tế mũi nhọn bởi hầu hết cỏc quốc
gia, xuất bản chỉ chiếm một tỉ lệ nhỏ trong tổng giỏ trị sản phẩm kinh tế
quốc dõn. Song, xột trờn phương diện khoa học và giỏo dục, xuất bản giữ
vai trũ vụ cựng to lớn. Mặt khỏc, nhờ tớnh thiết yếu của mỡnh đối với đời
sống văn hoỏ của mỗi quốc gia, xuất bản cú tầm quan trọng vượt quỏ vai trũ
kinh tế hạn chế của mỡnh. Trong khi cỏc hàng hoỏ khỏc cú thể nhập từ nước
ngoài, thỡ việc sản xuất sỏch khụng thể hoàn toàn để cho quốc gia khỏc làm
thay được vỡ nú thể hiện, lưu giữ văn hoỏ, lịch sử và những vấn đề của một
dõn tộc, một đất nước. Cho nờn trong điều kiện hội nhập, toàn cầu hoỏ, hầu
hết cỏc quốc gia đều muốn khẳng định việc xuất bản sỏch vẫn là vấn đề của
mỗi quốc gia.
Tuy thế, xuất bản thế giới đang phải đối mặt với những thỏch thức đỏng
kể trong bối cảnh toàn cầu hoỏ và cuộc cỏch mạng cụng nghệ, đặc biệt là
cỏc nền xuất bản nhỏ đang chịu một lực chi phối rất mạnh từ cỏc trung tõm
xuất bản thế giới.
2 | P a g e
Ở Việt Nam, phỏt triển đất nước trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta đó xỏc
định: mục tiờu chiến lược phỏt triển kinh tế-xó hội là đẩy mạnh cụng nghiệp
hoỏ, hiện đại hoỏ, xõy dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, nõng cao rừ rệt đời
sống vật chất và tinh thần của nhõn dõn, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước
ta cơ bản trở thành một nước cụng nghiệp theo hướng hiện đại.
Để gúp phần thực hiện mục tiờu chiến lược to lớn đú, Đảng ta khẳng định
giỏo dục và đào tạo, khoa học và cụng nghệ là quốc sỏch hàng đầu. Là một
binh chủng cú sức mạnh riờng trong hoạt động tư tưởng-văn hoỏ của Đảng
và nhà nước, xuất bản với sản phẩm cơ bản là sỏch chớnh là cụng cụ trực
tiếp xõy dựng và nõng cao nền tảng và trỡnh độ tri thức của dõn tộc ta, cho
toàn xó hội ta. Ở đõy, hiệu quả của xuất bản, của sỏch mang ý nghĩa và giỏ
4 | P a g e
Tiếp thu sự chỉ đạo của Đảng, thời gian qua, cụng tỏc quản lý nhà nước,
núi chung, cụng tỏc hoàn thiện phỏp luật về xuất bản, núi riờng, đó cú nhiều
đổi mới. Luật xuất bản năm 2004, Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật
Xuất bản năm 2008, cỏc qui định trong Bộ Luật Dõn sự, Luật sở hữu trớ
tuệ… cựng nhiều điều ước, hiệp định về thương mại, về văn hoỏ mà Việt
Nam tham gia và ký kết là những bước đi vừa đỏp ứng đũi hỏi của thực tiễn
hoạt động xuất bản đồng thời chuẩn bị cho những yờu cầu của hội nhập quốc
tế và mở rộng giao lưu văn hoỏ.
Song nằm trong tiến trỡnh vận động chung của xuất bản thế giới và khu
vực, đồng thời chịu những tỏc động riờng cú của quỏ trỡnh đổi mới kinh tế
và hội nhập quốc tế vào một ngành kinh tế-cụng nghệ đặc thự, nờn cựng với
những thành tựu mà toàn ngành đó đạt đươc, nhiều đặc điểm rất mới và
phức tạp của xuất bản đó và đang xuất hiện như sự gia tăng số lượng cỏc nhà
xuất bản, in, phỏt hành, sự biến đổi và hỡnh thành cỏc mụ hỡnh, loại hỡnh
xuất bản mới, vấn đề kinh tế trong xuất bản và quan hệ của nú với nhiệm vụ
là một bộ phận quan trọng trong cụng tỏc tư tưởng và văn hoỏ, sự tham gia
của cỏc thành phần xó hội và tư nhõn trong cỏc cụng đoạn xuất bản, quan hệ
quốc tế trờn lĩnh vực xuất bản, sự phỏt triển của cụng nghệ xuất bản, in. Bờn
cạnh đú, hoạt động xuất bản hiện nay và từ nay về sau cũn chịu sự tỏc động
rất phức tạp của những quan điểm lệch lạc, sai trỏi và những õm mưu, thủ
5 | P a g e
đoạn của cỏc thế lực thự địch trờn lĩnh vực tư tưởng-văn hoỏ. Trong khi đú,
cụng tỏc chỉ đạo, quản lý hoạt động xuất bản, đặc biệt ở tầm vĩ mụ, cũn
nhiều hạn chế, thường bị động, đi sau, tớnh dự bỏo yếu.
Bối cảnh đú đặt ra cho toàn bộ hoạt động xuất bản núi chung, trong đú cú
cụng tỏc chỉ đạo, núi riờng nhiều vấn đề và thỏch thức mới đũi hỏi phải
nõng cao chất lượng cụng tỏc chỉ đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản.
Việc nghiờn cứu và đề xuất về việc Nõng cao chất lượng cụng tỏc chỉ đạo
của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong giai đoạn hiện nay đang trở thành
nghỡn năm văn hiến… Một số tên sách về đề tài chiến tranh cách mạng thu
hút sự quan tâm của xó hội (cỏc cuốn sỏch Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm, Mói
mói tuổi 20, Rừng thiờng nước trong, Chu Cẩm Phong)…Đó xuất bản được
8 | P a g e
một số sách người tốt việc tốt, sách phê phán các quan điểm sai trái, phản
động, chống tham nhũng, xuống cấp về đạo đức
Đề tài phân bố tương đối hợp lý, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người đọc,
ngày càng phục vụ tốt hơn nhiệm vụ chính trị của đất nước. Trong cơ cấu đề
tài, tỷ lệ sỏch của cỏc mảng do tỏc động thị trường và nhiệm vụ chớnh trị
từng năm cú tăng giảm khỏc nhau
1
, đặc biệt trong vài năm gần đõy, sau khi
Việt Nam ra nhập Cụng ước Berne về quyền tỏc giả, nờn ở mảng sỏch cú
nhiều đầu sỏch dịch như văn học, văn húa, nghệ thuật, tụn giỏo cú giảm
song tỉ lệ đầu sỏch, bản sỏch ở cỏc mảng chớnh trị - phỏp luật, khoa học-
cụng nghệ cú chiều hướng tăng tạo cơ cấu sỏch cõn đối và hợp lý hơn, phự
hợp với yờu cầu mới trong bối cảnh kinh tế thị trường, CNH, HĐH và hội
nhập quốc tế.
Nội dung cỏc mảng sỏch cũng cú chuyển biến tớch cực. Mảng sách lý
luận chính trị-xã hội đã chuyển tải được những kết quả chủ yếu của sự phát
triển về lý luận chính trị qua hơn 20 năm đổi mới, qua đó góp phần tích cực
vào sự nghiệp đổi mới, ổn định chính trị-xã hội và định hướng tư tưởng cho
toàn dân, trước hết là cán bộ-đảng viên. Mảng sách pháp luật với các loại
sách văn bản pháp luật và sách nghiên cứu, tìm hiểu pháp luật đã góp phần
1 Xem bảng thống kờ cơ cấu sỏch 2005-2009 - tr5 - Bỏo cỏo tổng quan.
9 | P a g e
tích cực vào công tác phổ biến, tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho mọi đối
tượng trong xã hội.
Mảng sỏch khoa học-cụng nghệ, đó bao quỏt được hầu hết cỏc lĩnh vực
quan trọng của đời sống xó hội. Nhiều sỏch là kết quả tổng kết về lý luận
chất lượng. Năm 2010, mặc dự cũn gặp rất nhiều khú khăn nhưng với nỗ lực
cao của toàn ngành, chỉ tớnh riờng tổng số sỏch xuất bản 6 thỏng đầu năm,
toàn ngành đó thực hiện 10.034 đầu sỏch, khoảng 146 triệu bản sỏch và văn
húa phẩm
Cỏc năm 2009, 2010, những năm trước thềm Đại hội XI, đồng thời cũng
là thời gian cú nhiều lễ kỷ niệm lớn như: 80 năm thành lập Đảng, 120 năm
ngày sinh của Bỏc, 35 năm giải phúng miền Nam, 65 năm ngày thành lập
2 Xem phụ lục 1
11 | P a g e
nước Cộng hoà XHCN Việt Nam, Đại lễ nghỡn năm Thăng Long – Hà
Nội , cỏc NXB tập trung xuất bản nhiều đầu sỏch chớnh trị- phỏp luật và
văn hoỏ xó hội cú giỏ trị như: “Việt Nam, cuộc chiến thất bại của Mỹ” -
NXB Cụng an Nhõn dõn; “Nghệ thuật chỉ đạo của Đảng kết thỳc cuộc
khỏng chiến chống Mỹ cứu nước” - NXB Quõn đội nhõn dõn; “Hồ Chớ
Minh - một biờn niờn sử” - NXB Thế giới; cỏc tủ sỏch, bộ sỏch chào mừng
Đại lễ nghỡn năm Thăng Long - Hà Nội của NXB Hà Nội, Chớnh trị Quốc
gia, Văn húa-Thụng tin, Phụ nữ đó hoàn thành với số lượng hàng trăm đầu
sỏch.
Tủ sỏch Thăng Long ngàn năm văn hiến do NXB Hà Nội tổ chức, triển
khai từ năm 2006 đến khi ra mắt đó cú 11 bộ tuyển tập và 100 đầu sỏch về
cỏc lĩnh vực: văn húa, địa lý, lịch sử là một cụng trỡnh chưa từng cú về
quy mụ và ý nghĩa; tập hợp được đầy đủ, toàn diện, cú hệ thống những giỏ
trị văn húa – lịch sử của Thăng Long – Hà Nội, trong đú đó khai thỏc được
những nguồn tư liệu rất quý như gần 9.000 trang tư liệu của Cụng ty Đụng
Ấn (Anh và Hà Lan), những tư liệu về Thăng Long – Hà Nội trong 2 bộ
Minh thực lục và Thanh thực lục của Trung Quốc.
Đó xuất bản 355 đầu sỏch phục vụ cuộc vận động “Học tập và làm theo
tấm gương đạo đức Hồ Chớ Minh sau hơn 4 năm (tớnh đến thỏng 10 năm
2010), với hàng chục nghỡn bản, trong đú cú nhiều đầu sỏch là cỏc cụng
12 | P a g e
dựng.
4
Từ năm 2008 đến nay, chịu ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu
và biến động kinh tế trong nước nên vốn của các nhà xuất bản có sự giảm sút
đáng kể.
Việc ỏp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật được chỳ trọng. Phạm vi ứng
dụng cụng nghệ mới và cụng nghệ thụng tin được mở rộng. Hiện nay, việc
ứng dụng cụng nghệ mới, đặc biệt là cụng nghệ thụng khụng chỉ giới hạn
cho việc chuẩn bị bản thảo mà cũn được vào hầu hết cỏc hoạt động từ chỉ
đạo điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản lý cụng tỏc xuất bản,
quảng bỏ thương hiệu, cỏc hoạt động khỏc như: giao dịch thương mại, kế
toỏn tài chớnh Một số đơn vị trờn cơ sở xõy dựng hạn tầng kỹ thuật thụng
4 Xem phụ lục 3
14 | P a g e
tin đó tiến hành quản lý, chỉ đạo điều hành sản xuất kinh doanh giữa cỏc bộ
phận, tổ chức hội nghị, giao ban thụng qua hệ thống mạng LAN (mạng nội
bộ), kết nối internet và sử dụng truyền hỡnh hội nghị. Vớ dụ: NXB Giỏo
dục, Bưu chớnh viễn thụng thực hiện truyền hỡnh hội nghị, giao ban giữa
trung tõm với cỏc chi nhỏnh. Việc ứng dụng này đó mang lại nhiều hiệu quả
như thụng tin 2 chiều giữa lónh đạo đến cỏc bộ phận, chi nhỏnh, phũng, ban
chức năng nhanh chúng, thuận tiện, tiết kiệm chi phớ và thời gian. Một số
đơn vị đưa cỏc phần mềm ứng dụng vào cụng tỏc quản lý xuất bản theo từng
loại modul như quản lý kế hoạch đề tài, quản lý thụng tin trờn xuất bản
phẩm, quản lý lưu chiểu xuất bản phẩm, quản lý kinh doanh xuất bản phẩm.
Việc ứng dụng này mang hiệu quả rừ rệt trong quản lý và đỏnh giỏ phõn
tớch hoạt động kinh doanh, là cơ sở quan trọng để lónh đạo cỏc đơn vị cú
quyết định chớnh xỏc, kịp thời. Đến nay, 100% cỏc NXB hiện nay đều sử
dụng mỏy vi tớnh vào cụng tỏc chuẩn bị bản thảo. Nhiều NXB thực hiện
liờn kết mạng nội bộ giữa cỏc đơn vị tỏc nghiệp. Một số NXB ỏp dụng cụng
nghệ cao vào qui trỡnh biờn tập như: NXB Giỏo dục, Bản đồ, Khoa học-kỹ
đồ cú 3 tiến sĩ, 17 thạc sĩ, 120 cỏn bộ cú trỡnh độ đại học trong tổng số 450
lao động; NXB Chớnh trị Quốc gia, trong 105 biờn tập viờn trong đú cú: 8
tiến sĩ, 16 thạc sĩ, số cũn lại đều cú trỡnh độ đại học. Nhiều NXB xõy dựng
chiến lược đào tạo cỏc biờn tập viờn phục vụ nhiệm vụ trước mắt và lõu dài
như NXB Thế giới, Giỏo dục, Bản Đồ, Trẻ, Kim Đồng, Chớnh trị Quốc
gia Nhiều nhà xuất bản xây dựng chiến lược đào tạo các biên tập viên
phục vụ nhiệm vụ trước mắt và lâu dài. Ví du: NXB Thế giới, Giáo dục, Bản
Đồ, Trẻ.
c. Xuất hiện các mô hình, phương thức sản xuất kinh doanh mới thể hiện
sự nỗ lực tìm tòi không ngừng của các nhà xuất bản nhằm thích ứng với cơ
chế thị trường và tiến trình hội nhập quốc tế
Xuất hiện các mô hình mới như mô hình xuất bản khép kín 3 khâu: xuất
bản, in, phát hành. Hiện nay có trên 50% số nhà xuất bản thực hiên mô hình
này ở những mức độ khác nhau, trong đó nhiều nhà xuất bản đã trang bị cho
khâu in rất hiện đai như các NXB Bản Đồ, Giáo dục, Lao động Xã hội
17 | P a g e
Mô hình công ty mẹ-công ty con ở một số nhà xuất bản. Mô hình tập đoàn
xuất bản đang được thử nghiệm. Một số nơi đã phát huy hiệu quả bước đầu
như ở NXB Giáo dục, Bản Đồ, Lao động-Xã hội.
Thành lập nhà xuất bản mà cơ quan chủ quản là một doanh nghiệp (NXB
Văn hoá Sài gòn trực thuộc Tổng công ty Văn hoá Sài Gòn)
Hoạt động liên doanh, liên kết của nhà xuất bản với lực lượng phát hành
sách ngoài quốc doanh mặc dù còn nhiều vấn đề bất cập song đây trở thành
động lực lớn, huy động các nguồn lực xã hội, cả về kinh tế và chất xám, tạo
điều kiện các nhà xuất bản thực hiện được nhiều công trình lớn, có giá trị
lâu dài, tích luỹ các lợi ích kinh tế, tạo ra một môi trương xuất bản năng
động. Một số nhà xuất bản thu hút các tư nhân góp trên 50% vốn tham gia
xuất bản sách và độc quyền phát hành một số tên sách.
Một số nhà xuất bản đã biết sử dụng lợi thế của công nghệ thông tin để
tiến hành những hình thức kinh doanh mới như: mua bán sách trực tuyến
cỏc lĩnh vực cú giỏ trị đỉnh cao.
Mảng sỏch tuyờn truyền đường lối chớnh sỏch của Đảng. Sỏch chống
luận điệu tuyờn truyền của cỏc thế lực thự địch chưa nhiều và chưa hiệu quả.
bằng tiếng dõn tộc, sỏch viết về văn hoỏ truyền thống cỏc dõn tộc và phục
vụ cho đồng bào cỏc dõn tộc chưa nhiều, chưa đỏp ứng được yờu cầu từng
bước nõng cao đời sống văn hoỏ tinh thần của đồng bào dõn tộc, thực hiện
phỏt triển đa dạng cỏc nền văn hoỏ.
Sỏch văn húa-xó hội-tụn giỏo, sỏch văn học, nghệ thuật tuy số lượng đầu
sỏch và bản sỏch chiếm tỉ lệ khụng nhỏ trong cơ cấu sỏch nhưng cũn rất
thiếu cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu, cỏc tỏc phẩm cú giỏ trị đỉnh cao. Đặc biệt,
nhiều năm lại đõy, tỉ lệ sỏch tỏi bản, sỏch theo kiểu “xào xỏo”, cú chất lượng
nghệ thuật, tớnh thẩm mỹ và giỏo dục thấp tăng lờn.
Mảng sỏch khoa học kỹ thuật tuy cú tăng cả về chất và lượng nhưng trờn
cơ bản, chưa đỏp ứng yờu cầu cao của thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH. Tỡnh
trạng thiếu sỏch khoa học kỹ thuật cập nhật kiến thức mới, thành tựu tiờn
20 | P a g e
tiến của khoa học thế giới cũn phổ biến. Sỏch phục vụ nhiệm vụ xoỏ đúi,
giảm nghốo, hiện đại hoỏ nụng nghiệp nụng thụn nhỡn chung cũn thiếu và
chưa phự hợp với đũi hỏi của thực tiễn.
Xuất bản phẩm xuất khẩu chưa làm tốt cụng tỏc quảng bỏ và giới thiệu về
đất nước, con người Việt Nam. Tỷ lệ giữa nhập khẩu và xuất khẩu xuất bản
phẩm cũn chờnh lệch lớn (nhập 70%, xuất mới đạt 30%). Việc tham gia cỏc
triển lóm, hội chợ sỏch quốc tế cũn đơn lẻ, manh mỳn và khụng cú sự chỉ
đạo thống nhất.
Vấn đề xõy dựng thương hiệu chưa được một số NXB quan tõm. Kiểu
kinh doanh tranh giành, chụp giật, phỏ giỏ qua việc hạ thấp phớ phỏt hành
đang xảy ra. Hiện tượng vi phạm bản quyền vẫn tiếp diễn. Cỏc sai phạm về
biờn tập như cẩu thả, nhiều lỗi ngữ phỏp, chớnh tả… đang bị coi nhẹ. Hiện
tượng xa rời tụn chỉ, mục đớch, chạy theo lợi ớch kinh tế đơn thuần phỏt
triển và cú dấu hiệu trở thành xu hướng tiờu cực trong thời gian gần đõy.
cho người đọc. Nhiều cuốn miờu tả quỏ cụ thể cảnh sinh hoạt tỡnh dục,
dựng từ ngữ thụ thiển, trỏi với thuần phong mỹ tục Việt Nam. Thậm chớ một
số nhà sỏch liờn kết xuất bản cỏc đầu truyện tranh cú tớnh gợi dục, kớch
thớch thiếu nhi tỡm đọc nhưng lại đặt tờn nhõn vật theo kiểu Nhật Bản, Hàn
Quốc, khiến người đọc hiểu nhầm là cỏc bộ truyện dịch. Hầu hết truyện
tranh cú nội dung dung tục đều khụng rừ ràng về tỏc quyền, cỏc NXB cấp
phộp xuất bản đều vi phạm cỏc điều ước quốc tế về quyền tỏc giả mà Việt
Nam đó ký kết.
Bốn là, một số ấn phẩm được gọi là sỏch tõm linh, đề cập đến cỏc hiện
tượng ngoại cảm, thấu thị, cỏc phương phỏp búi toỏn, phong thuỷ chưa được
khoa học kiểm nghiệm mà gần với mờ tớn, dị đoan. Cú nhiều sỏch biờn soạn
khụng rừ gốc tài liệu.
Năm là, sỏch viết về cỏc lónh tụ của Đảng và Nhà nước khụng tuõn theo
qui định hiện hành.
Sỏu là, tỏi bản sỏch của cỏc tỏc giả xuất bản tại miền Nam trước đõy
khụng qua thẩm định theo qui định của Luật Xuất bản.
23 | P a g e
b. Hiện tượng xa rời tôn chỉ, mục đích, chạy theo lợi ích kinh tế đơn
thuần phát triển và có dấu hiện trở thành xu hướng tiêu cực trong thời gian
gần đây.
Khuynh hướng thương mại hoá đang tiếp tục tác động xấu đến mọi bộ
phận tham gia hoạt động xuất bản. Một số nhà xuất bản, đặc biệt đối với
những nhà xuất bản năng lực yếu kém, lại chạy theo lợi ích kinh tế và chịu
sự tác động của mặt trái kinh tế thị trường, dẫn đến tình trạng xuất bản loại
"hàng chợ", các loại xuất bản phẩm tầm thường, rẻ tiền, hàng nhái nhằm
thoả mãn thị hiếu thấp kém của một bộ phận người đọc. Đến nay, căn bệnh
nặng này chưa có biên pháp khắc phục đã làm ảnh hưởng trực tiếp đến sự
phát triển lành mạnh của xuất bản. Do chạy theo lợi nhuận nên loại sách
tham khảo "ăn theo" sách giáo khoa được xuất bản tràn lan, chất lượng kém,
cạnh tranh thiếu lành mạnh, thiếu ý thức trách nhiệm đối với xã hội.
gia, Quõn đội nhõn dõn, Nụng Nghiệp, Bản Đồ, Văn hoỏ-Thụng tin, Y học,
Thể dục Thể thao, Lao động xó hội…. Một số nhà xuất bản khỏc thực hiện
hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh nờn cựng với sự hỗ trợ của nhà
nước đó sớm ổn định trụ sở làm việc và từng bước cải thiện điều kiện làm
việc như: Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật, Nhà xuất bản Thống kờ, Nhà
xuất bản Xõy dựng, Nhà xuất bản Giỏo dục… Cũn lại, nhỡn chung trụ sở
của cỏc nhà xuất bản sau một thời gian dài sử dụng do khụng cú nguồn kinh
phớ để sửa chữa đó xuống cấp trầm trọng. Cú nhiều nhà xuất bản khụng cú
trụ sở phải đi thuờ hoặc dựng chung địa điểm với cơ quan chủ quản, trong
đú cú:
24 nhà xuất bản cú trụ sở cú thể đảm bảo điều kiện hoạt động như: Chớnh
trị quốc gia; Quõn đội; Cụng an nhõn dõn; Bản đồ; Lao động; Lao động - Xó
hội; Giỏo dục; Kim Đồng; Thế giới; Phụ nữ; Y học; Xõy dựng; Văn hoỏ
thụng tin; Chớnh trị-Hành chớnh; Đại học quốc gia thành phố Hồ Chớ Minh;
Đại học Thỏi Nguyờn; Đại học Bỏch Khoa; Đồng Nai; Nghệ An.
18 nhà xuất bản khụng cú trụ sở riờng phải đi thuờ hoặc ở cựng địa điểm
với cơ quan chủ quản như: Tụn giỏo; Từ điển Bỏch khoa; Thụng tấn; Sõn
khấu; Khoa học xó hội; Tài chớnh; Thụng tin và Truyền thụng; Thanh niờn;
Copyright: Tài liệu đại học ©