A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tục ngữ Việt Nam có câu:
“ Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
Giao tiếp có vị trí hết sức quan trọng trong việc hình thành nhân cách con
người. Giao tiếp là một quá trình quan trọng đối với mỗi cá nhân, nhóm, xã hội
bao gồm tạo ra và hồi đáp lại thông điệp thích nghi với con người và môi
trường. Giao tiếp còn là mối quan hệ qua lại giữa con người với con người. Vì
vậy, giao tiếp là hoạt động rất cần thiết đối với mỗi người. Với học sinh hoạt
động giao tiếp cũng vô cùng quan trọng vì nếu giao tiếp tốt sẽ giúp các em học
tập tốt, xây dựng được các mối quan hệ thân thiện, tốt nhất, sẽ thể hiện được khả
năng nhận thức, phép lịch sự của bản thân trong quá trình học tập và trong các
hoạt động của một người học sinh. Ở nước ta, để nâng cao chất lượng giáo dục
toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát
triển của người học. Năm học 2012 - 2013 này, nội dung giáo dục kĩ năng sống
đã được tích hợp trong một số môn học và hoạt động giáo dục có tiềm năng
trong trường phổ thông; Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh còn được thực
hiện thông qua nhiều chương trình, dự án như: Giáo dục bảo vệ môi trường, giáo
dục phòng chông HIV/ AIDS, giáo dục phòng chống ma tuý. Đặc biệt, rèn luyện
kĩ năng sống mà trong đó có kĩ năng giao tiếp được xác định là một trong những
nội dung cơ bản của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học
sinh tích cực” trong các trường phổ thông, giai đoạn 2008-2013 do Bộ Giáo dục
và Đào tạo chỉ đạo. Hiện nay, giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới
mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI, mà thực chất là cách tiếp cận
kĩ năng sống, đó là: Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định mình và
Học để cùng chung sống. Mục tiêu giáo dục phổ thông đã và đang chuyển
hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết
1
cho các em học sinh. Phương pháp giáo dục phổ thông cũng đã và đang được
đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người

tích cực trước các tình huống của cuộc sống. Chúng ta cần giáo dục và rèn luyện
3
cho học sinh thế kỉ 21 kĩ năng sống bao gồm các kĩ năng: nhận thức, xác định
giá trị, kiểm soát cảm xúc, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, thể hiện
sự tự tin, giao tiếp, lắng nghe tích cực. Trong đó kĩ năng giao tiếp là khả năng có
thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hình thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ cơ
thể một cách phù hợp với hoàn cảnh và văn hoá, đồng thời biết lắng nghe, tôn
trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm. Bày tỏ ý kiến bao gồm
cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu, mong muốn và cảm xúc, đồng thời nhờ
sự giúp đỡ và sự tư vấn khi cần thiết. Kĩ năng Giao tiếp giúp con người biết
đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp một cách phù hợp,
hiệu quả; cởi mở bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc nhưng không làm hại hay gây tổn
thương cho người khác. Kĩ năng giao tiếp giúp chúng ta có mối quan hệ tích cực
với người khác, bao gồm biết gìn giữ mối quan hệ tích cực với các thành viên
trong gia đình - nguồn hỗ trợ quan trọng cho mỗi chúng ta; đồng thời biết cách
xây dựng mối quan hệ với bạn bè mới và đây là yếu tố rất quan trọng đối với
niềm vui cuộc sống. Kĩ năng giao tiếp là yếu tố cần thiết cho nhiều kĩ năng khác
như bày tỏ sự cảm thông, thương lượng, hợp tác, tìm kiếm sự giúp đỡ, giải quyết
mâu thuẫn, kiểm soát cảm xúc. Người có kĩ năng giao tiếp tốt sẽ biết dung hoà
đối với mong đợi của những người khác; có cách ứng xử phù hợp khi làm việc
cùng và ở cùng với những người khác trong một môi trường tập thể, quan tâm
đến những điều người khác quan tâm và giúp họ có thể đạt được những điều họ
mong muốn một cách chính đáng. Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh tiểu
học nói chung là một vấn đề hết sức cần thiết mà đòi hỏi các yếu tố Nhà trường,
Gia đình và Xã hội cần chung tay góp sức giáo dục đặc biệt là Nhà trường mà
lực lượng nòng cốt để giáo dục trực tiếp các em ở đây là giáo viên.
II.THỰC TRẠNG VÀ KẾT QUẢ CỦA THỰC TRẠNG
1. Thực trạng :
Trong những năm gần đây, do tác động của mặt trái nền kinh tế thị
trường, một số học sinh đã có biểu hiện giao tiếp không phù hợp với hoàn cảnh,

5
III. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN :
1. Giáo viên hiểu tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống đặc biệt là
kĩ năng giao tiếp
Kĩ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội vì kĩ năng sống
chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi và
thói quen tích cực, lành mạnh. Người có kĩ năng phù hợp sẽ luôn vững vàng
trước những khó khăn, thử thách Ngược lại người thiếu kĩ năng sống thường bị
vấp váp, dễ bị thất bại trong cuộc sống. Người không có kĩ năng ra quyết định sẽ
dễ mắc sai lầm hoặc chậm trễ hơn những người khác và thường có cách ứng phó
tiêu cực khi bị căng thẳng, làm ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ, học tập, công
việc của bản thân. Người không có kĩ năng giao tiếp sẽ khó khăn hơn trong xây
dựng các mối quan hệ tốt đẹp với mọi người xung quanh, sẽ khó khăn hơn trong
hợp tác cùng làm việc, giải quyết những nhiệm vụ chung. Không những thúc
đẩy sự phát triển cá nhân, kĩ năng sống còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của
xã hội, giúp ngăn ngừa các vấn đề tiêu cực trong xã hội và bảo vệ quyền con
người. Việc thiếu kĩ năng sống của cá nhân là một nguyên nhân làm nảy sinh
nhiều vấn đề xã hội như: nghiện rượu, nghiện ma tuý, mại dâm, cờ bạc. Việc
giáo dục kĩ năng sống sẽ thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực, giúp
nâng cao chất lượng cuộc sống xã hội và giảm các vấn đề xã hội. Giáo dục kĩ
năng sống còn giải quyết một cách tích cực nhu cầu và quyền con người, quyền
công dân được ghi trong luật pháp Việt Nam và quốc tế.
Giáo dục kĩ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ, bởi vì: Các
em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những người sẽ quyết
định sự phát triển của đất nước trong những năm tới. Nếu không có kĩ năng
sống, các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, gia đình,
cộng đồng và đất nước. Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá
trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn
thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo kích
6

thầy cô giao tiếp đúng mực, thân thiện thì học sinh sẽ giao tiếp tốt như thầy cô
bởi giáo viên là tấm gương sáng cho học sinh noi theo. Vì vậy, để giáo dục được
các kĩ năng cho học sinh đặc biệt là kĩ năng giao tiếp đòi hỏi người giáo viên
cần gương mẫu về mọi mặt bắt đầu từ lời nói cho đến cử chỉ và việc làm, để
thực sự là tấm gương sáng cho học sinh noi theo. Chính vì vậy, giáo viên cần
gương mẫu trong từng lời giảng, từng lời nhận xét, lời đánh giá (nói đúng tiếng
phổ thông), cách ứng xử trong mỗi tiết dạy, gương mẫu trong hoạt động tập thể,
trong sinh hoạt lớp, trong mọi tình huống sư phạm (kể cả khi ở nhà) để học sinh
học tập và làm theo. Giáo viên giao tiếp chuẩn mực chắc chắn học sinh sẽ giao
tiếp tốt.
3. Tạo môi trường giáo dục lành mạnh
Môi trường giáo dục phải đảm bảo an toàn, lành mạnh, bảo vệ về thể chất
và tinh thần cho học sinh, hỗ trợ và tạo cảm giác thân thiện, an tâm, hứng thú
học tập và thoải mái vui chơi sinh hoạt cho học sinh. Muốn vậy, người giáo viên
phải tạo cơ hội cho học sinh tự tin giao tiếp trước tập thể lớp, nhóm, cá nhân với
mục đích góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy và phát huy hết tính chủ động
sáng tạo, tự giác học tâp của học sinh. Cụ thể là:
- Xây dựng môi trường tinh thần: Môi trường tinh thần là thái độ ứng xử
giữa người với người được thể hiện cụ thể trong mối quan hệ giữa học sinh với
những người trong gia đình, giữa học sinh với giáo viên, giữa học sinh với học
sinh. Để xây dựng môi trường tinh thần mang tính thân thiện tôi đã tiến hành
từng bước như sau :
+ Tìm hiểu hoàn cảnh của từng học sinh ngay đầu năm học thông qua giáo
viên chủ nhiệm lớp trước, qua trao đổi với các bậc phụ huynh trong cuộc họp
phụ huynh của học sinh, trao đổi một cách thân mật, nhằm động viên gia đình
cùng tích cực tham gia giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh.
8
+ Nắm chắc tổng thể nội dung chương trình cả năm học, từng học kì, từng
tháng, từng tuần của lớp chủ nhiệm và nghiên cứu phương pháp dạy học tích
cực, Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên một môi trường học tập thân

nghe, giúp học sinh rèn kĩ năng giao tiếp trước đám đông, mạnh dạn và tự tin,
nói năng ngày càng lưu loát hơn. Khi kể xong mời các bạn nhận xét, trao đổi về
nội dung ý nghĩa câu chuyện, nhận xét về tính cách của các nhân vật trong
truyện, giúp các em tạo cảm giác tự tin khi trao đổi một vấn đề, cách giải quyết
một vấn đề có hiệu quả nhất.
- Trong tiết Khoa học qua việc tổ chức học nhóm, đã rèn cho học sinh kĩ
năng giao tiếp trước các bạn, kĩ năng hợp tác cùng chung sức làm việc, giúp đỡ,
hỗ trợ lẫn nhau trong một công việc.
- Trong tiết Toán, khi học sinh đánh giá, nhận xét bài làm của bạn, các em
đã được rèn kĩ năng giao tiếp một cách đúng mực và kĩ năng chia sẻ. Chẳng hạn:
Bạn làm sai, nhận xét là: "Theo tớ, cách giải thế này" chứ không nói là:"Cậu làm
sai rồi" hoặc nhận xét một cách không tế nhị.
- Thông qua tiết “Tập đọc”, giáo dục học sinh cách đọc hay, đọc diễn
cảm, lôi cuốn người nghe qua hoạt động “ Hướng dẫn đọc hay" đã rèn cho học
sinh cách diễn đạt, thuyết trình hấp dẫn lôi cuốn.
- Trong các bài học Đạo đức, qua hoạt động thảo luận nhóm, đóng vai, đã
giáo dục các em biết tham gia ý kiến của mình một cách tự tin thoải mái, giáo
dục các em biết gần gũi, quan tâm chia sẻ và thân thiện với bạn, biết giúp đỡ bạn
khi cần; từ đó lớp tạo ra một lớp học đoàn kết và thân thiện, các em giao tiếp với
nhau thoải mái và vui vẻ với nhau hơn.
2. Giáo dục kĩ năng giao tiếp qua học nhóm:
10
Bạn và tôi là giao tiếp thân thiện trong nhóm. Tổ chức nhóm là nhằm tạo
cơ hội cho mọi đối tượng được nói, được trình bày miệng trước tổ, được mạnh
dạn trình bày và biết cách trình bày một vấn đề nào đó trước tập thể. Từ đó, giúp
các em rèn kỹ năng giao tiếp, biểu hiện thái độ cử chỉ khi trình bày để tăng thêm
sức biểu cảm, tăng sức thuyết phục của vấn đề mà mình trình bày, cũng nhờ đó
các em tự tin hơn trong giao tiếp, mạnh dạn hơn khi nói trước đông người .
Tôi xác định cần tạo ra môi trường học tập thân thiện cho các em, giúp
các em hợp tác tốt hơn trong hoạt động nhóm, phát huy tinh thần “Học thầy

Hoạt động Đội là hoạt động tập thể có ý nghĩa quan trọng đối với học sinh
lớp 4, vì có những em vừa mới được kết nạp vào Đội ở đầu năm lớp 4. Chính
hoạt động Đội đã giúp các em thấy mình dường như lớn lên, trưởng thành hơn,
vào Đội các em được giao lưu, học hỏi với các bạn đội viên khác trong trường,
được hoạt động chung, được tham gia các phong trào, các cuộc thi do Đội tổ
chức như: thi văn nghệ, thi phụ trách sao giỏi, thi chúng em là học sinh Tiểu
học. Qua hoạt động Đội rèn cho các em nhiều kĩ năng giao tiếp mới đó là giao
tiếp với các anh chị Phụ trách Chi đội, các Đội viên, các Sao, giao tiếp vơi các
bạn trong Ban chỉ huy Liên đội, tạo cho các em giao tiếp trong các mối quan hệ
đa dạng hơn. Giáo dục các em biết giao tiếp phù hợp trong các tình huống của
môi trường mới mà người đội viên tham gia.
4. Giáo dục kĩ năng giao tiếp thông qua các hoạt động tập thể khác
Đối với học sinh tiểu học khi đến trường các em vừa được học tập và vui
chơi, Hoạt động tập thể là một hoạt động cần thiết. Vì thế giáo viên cần chú ý
rèn kĩ năng giao tiếp cho học sinh không chỉ trong học tập, trong sinh hoạt Đội
12
mà còn phải chú ý rèn kĩ năng giao tiếp cho học sinh trong cả các hoạt động tập
thể, bao gồm: Hoạt động ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt lớp, sinh hoạt đầu giờ.
Trong các hoạt động này học sinh là người thực hiện. Để rèn được kĩ năng giao
tiếp, giáo viên phải cùng sinh hoạt với các em, giáo viên lắng nghe đồng thời
hướng học sinh giao tiếp một cách lịch sự, không chỉ chích nhau trong tiết sinh
hoạt mà chỉ khuyên các bạn cố gắng khắc phục những khuyết điểm, phát huy
những ưu điểm để thực hiện một cách tốt hơn trong tuần tiếp theo. Đồng thời
biết lắng nghe ý kiến của nhau, giao tiếp cởi mở, thân thiện “ Gọi bạn, xưng
tôi”.
- Hoạt động tập thể giúp các em giao tiếp và ứng xử tình huống giao tiếp
một cách linh hoạt.
5. Giao tiếp trong các hoạt động vui chơi:
- Hoạt động vui chơi, đặc biệt là trong giờ ra chơi, học sinh thường có
những biểu hiện không tốt bằng trong giờ học. Phần lớn học sinh mắc lỗi vào

tích hợp trong các môn học theo qui định và mọi lúc, mọi nơi phù hợp trong
từng hoàn cảnh cụ thể. Có như vậy mới giúp học sinh phát triển một cách toàn
diện và đầy đủ.
V. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Với những biện pháp mà tôi đã đưa ra và quá trình tổ chức thực hiện trong
thời gian gần một năm học, tôi đã nhận thấy rất rõ về khả năng giao tiếp của học
sinh lớp 4B do tôi chủ nhiệm được hoàn thiện ngày càng rõ rệt. Học sinh có kĩ
năng giao tiếp cũng như các kĩ năng khác, các em học sinh sẽ mạnh dạn, tự tin
trong giao tiếp hơn, lớp học ngày càng thân thiện, đoàn kết hơn, mọi hành vi cử
chỉ đẹp được hình thành và nhân rộng, chất lượng học tập cũng dần được nâng
lên một cách rõ rệt. Giáo viên chủ nhiệm dễ dàng hơn trong việc rèn nề nếp lớp
tự quản. Mối quan hệ cô-trò thân thiện, học sinh quý mến thầy cô, tạo hứng thú
14
học tập cho học sinh. Tuy nhiên kĩ năng giao tiếp cũng như các kĩ năng khác
không thể hình thành trong “ngày một, ngày hai” mà đòi hỏi phải có cả quá
trình: nhận thức - hình thành thái độ - thay đổi hành vi, phải trải qua cả một quá
trình bền bỉ rèn rũa và trải nghiệm thực tế mới tích luỹ được. Vì thế việc giáo
dục kĩ năng sống cho học sinh phải là việc thường xuyên, làm lâu dài và thường
xuyên mới đạt kết quả.
Thực tế chứng minh trong năm học này tôi đã giáo dục cho học sinh giao
tiếp thân thiện, đạt được kết quả như sau:
Năm học
2012-2013
Hoc sinh có kĩ năng
giao tiếp tốt
Hoc sinh có kĩ năng
giao tiếp chưa tốt
Đầu năm học 15 em= 50% 15 em =50%
Kết thúc tháng 3/2013 28 em = 93.3% 2 em = 6.7%
C. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

làm sao hiện thực đối với tất cả các em học sinh.
Trên đây là một số giải pháp và biện pháp tôi đã thực hiện để giáo dục kĩ
năng giao tiếp cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 4B do tôi chủ
nhiệm nói riêng. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng chí trong tổ
chuyên môn và Ban giám hiệu nhà trường để tôi rút kinh nghiệm và vận dụng
vào công tác giảng dạy được tốt hơn.
2. Đề xuất:
16
- Liên đội Nhà trường thường xuyên theo dõi một cách tích cực và đánh
giá, xếp loại phong trào thi đua “ Nói lời hay, làm việc tốt” của từng Chi đội,
từng Sao; có thể tổ chức thành hội thi trong trường để nhân rộng gương điển
hình từ đó các em sẽ noi theo và rèn luyện tốt theo phong trào đề ra.
- Ban giám hiệu Nhà trường nên đặt ra tiêu chí đối với giáo viên là phải
rèn nói đúng tiếng phổ thông, xây dựng lớp chủ nhiệm thành lớp có phong trào
tự quản tốt.
- Mỗi giáo viên trong trường phải luôn là tấm gương sáng về mọi mặt cho
học sinh noi theo.
Tôi chân thành cảm ơn!

XÁC NHẬN
CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
Hiệu trưởng
Trần Thị Hà
Cẩm thủy, ngày 30 tháng 3 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.

NGƯỜI VIẾT