BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ MÔI TRƯỜNG

DỰ ÁN “XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI
BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA TỈNH HÀ TĨNH”
BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SỨC
KHỎE CỘNG ĐỒNG, TÍNH DỄ BỊ TỔN HẠI DO
BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU GÂY RA VỚI ĐỐI VỚI BỆNH
TẬT, NHẤT LÀ ĐỐI VỚI NGƯỜI TUỔI GIÀ, DỊCH
BỆNH NHƯ SỐT XUẤT HUYẾT, SỐT RÉT VÀ CÁC
BỆNH TRUYỀN NHIỄM KHÁC
(CHUYÊN ĐỀ SỐ 19)
T Ỉ N H H À T Ĩ N H
HÀ NỘI, 15 THÁNG 12, 2010
MỤC LỤC
MỤC LỤC i
DANH SÁCH CÁC BẢNG ii
DANH SÁCH CÁC HÌNH iii
MỞ ĐẦU 4
CHƯƠNG 1.TỔNG QUAN HÀ TĨNH 5
1.1.VỊ TRÍ ĐỊA LÝ 5
1.2.ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÌNH 6
1.3.ĐẶC ĐIỂM KHÍ HẬU 6
1.4.HỆ THỐNG SÔNG NGÒI 7
1.4.1.Sông ngòi 7
1.4.2.Biển, bờ biển 7
CHƯƠNG 2. XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 9
1.5.XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 9
1.5.1.Xu hướng biến đổi khí hậu trên thế giới 9
1.1.1.Xu hướng biến đổi tại Việt Nam 10

năm có dịch bùng phát đặc biệt) theo báo cáo tại Việt Nam (1996-2009) 21
Hình 3.7. Tình hình bệnh SXH ở tỉnh Kon Tum tính đến 30/9/2010 và năm 2009 22
Hình 3.8. Sau cơn bão số 3 hàng trăm ca sốt xuất huyết đã xuất hiện 25
iii
MỞ ĐẦU
Trong suốt vài thế kỉ qua, dấu chân sinh thái của con người đã tăng lên đến mức
ngày nay chúng đang khiến Trái đất thay đổi về cơ bản. Con người đã biến đổi bề mặt
Trái đất và thay đổi chức năng của các hệ sinh thái, gây ra sự giảm sút nhanh chóng
của sự sống trên cạn cũng như dưới nước. Chúng ta cũng đang thay đổi sâu sắc khí hậu
và rõ ràng những biến đổi mà chúng ta đang bắt môi trường phải hứng chịu đang gây
nguy hiểm không chỉ đối với các sinh vật khác mà còn cho chính sức khỏe con người.
Biến đổi khí hậu toàn cầu đe đọa sức khỏe con người một cách nghiêm trọng và
theo nhiều cách khác nhau. Phần lớn dân số sẽ phải hứng chịu nhiều đợt nóng hơn,
phơi nhiễm nhiều loại dịch bệnh hơn và phải đối mặt với những thảm họa thiên nhiên
thường xuyên hơn. Đáng chú hơn cả, sự phá vỡ quy luật của khí hậu là nguy cơ tác
động đến những yếu tố quan trọng đảm bảo sức khỏe của con người như nguồn lương
thực, nước sạch, không khí trong lành và nơi ở an toàn. Khi biến đổi khí hậu phá hủy
những yếu tố then chốt tạo nên một xã hội khỏe mạnh, con người với nguồn tài nguyên
ngày một ít đi sẽ buộc phải di cư hàng loạt đến những vùng đất mà họ có thể không
được chào đón. Kết quả rất có thể xảy ra của quá trình đó là sự bất ổn định và xung đột
giữa con người. Thậm chí khi khí hậu toàn cầu ổn định, con người vẫn sẽ chuyển đổi
thêm đất, nước và những dịch vụ sinh thái khác cho mục đích sử dụng của họ. Những
biến đổi môitrường từ những hoạt động này đang kết hợp với nhau trở thành mối hiểm
họa cho sức khỏe toàn cầu và có khi lên đến quy mô chưa từng thấy trong lịch sử loài
người.
4
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN HÀ TĨNH
1.1. VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
Hà Tĩnh là tỉnh thuộc vùng Duyên hải Bắc Trung bộ, có toạ độ địa lý từ
17053'50'' đến 18045'40'' vĩ độ Bắc và 105005'50'' đến 106o30'20'' kinh độ Đông. Phía

nhỏ nhưng có nhiều thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Độ cao chủ yếu dưới 300 m,
bao gồm các thung lũng sông Ngàn Sâu, nằm theo hướng song song với các dãy núi,
cấu tạo chủ yếu bởi các trầm tích vụn bở, dễ bị xâm thực.
+ Vùng đồng bằng Hà Tĩnh nằm dọc theo ven biển với có địa hình trung bình
trên dưới 3m, bị uốn lượn theo mức độ thấp ra cửa biển từ vùng đồi núi phía Tây, càng
về phía Nam càng hẹp. Nhìn chung, địa hình tương đối bằng phẳng nhất là vùng hình
thành bởi phù sa các sông suối lớn trong tỉnh, đất có thành phần cơ giới từ thịt trung
bình đến nhẹ.
Các loại địa hình này đã tạo cho Hà Tĩnh nhiều cảnh quan du lịch có giá trị.
1.3. ĐẶC ĐIỂM KHÍ HẬU
Hà Tĩnh nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa với đặc trưng của khí
hậu miền Bắc có mùa đông lạnh.
Tuy nhiên, do ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc từ lục địa Trung Quốc tràn về
bị suy yếu nên mùa đông đã bớt lạnh hơn và ngắn hơn so với các tỉnh miền Bắc và
chia làm hai mùa rõ rệt 1 mùa lạnh và 1 mùa nóng.
6
Nhiệt độ bình quân ở Hà Tĩnh thường cao. Nhiệt độ không khí vào mùa đông
chênh lệch thấp hơn mùa hè. Nhiệt độ đất bình quân mùa đông thường từ 18-22oC, ở
mùa hè bình quân nhiệt độ đất từ 25,5 – 33oC. Tuy nhiên nhiệt độ đất thường thay đổi
theo loại đất, màu sắc đất, độ che phủ và độ ẩm của đất.
Hà Tĩnh là tỉnh có lượng mưa nhiều ở miền Bắc Việt Nam, trừ một phần nhỏ ở
phía Bắc, còn lại các vùng khác có lượng mưa bình quân hàng năm đều trên 2000 mm,
cá biệt có nơi trên 3000 mm.
1.4. HỆ THỐNG SÔNG NGÒI
Sông ngòi nhiều nhưng ngắn. Dài nhất là sông Ngàn Sâu 131 km, ngắn nhất là
sông Cày 9 km; sông Cả đoạn qua Hà Tĩnh giáp Nghệ An cũng chỉ có 37 km.
1.4.1. Sông ngòi
Sông ngòi Hà Tĩnh có thể chia làm 3 hệ thống:
- Hệ thống sông Ngàn Sâu: có lưu vực rộng 2.061 km2; có nhiều nhánh sông bé
như sông Tiêm, Rào Trổ, Ngàn Trươi.

mưa, thời tiết các tháng trong năm. Đặc biệt, với khối nước ven bờ thì độ mặn biến
thiên rất lớn về mùa mưa. Hàm lượng muối dinh dưỡng Phốt phát từ 5 - 12 mg/m3 và
Silic từ 90mg/m3, tuy có nghèo hơn phía Bắc vùng vịnh nhưng nhờ nhiệt độ cao hơn
quanh năm và lượng ô-xy hoà tan phong phú nên chu trình chuyển hoá của muối dinh
dưỡng hữu cơ sang vô cơ xảy ra trong thời gian ngắn hơn.
Hải đảo: Cách bờ biển Nghi Xuân 4km có hòn Nồm, hòn Lạp; ngoài khơi Cửa
Nhượng có hòn Én (cách bờ 5km), hòn Bơớc (cách bờ 2km); ở nam Kỳ Anh cách bờ
biển 4km có hòn Sơn Dương độ cao 123m, xa hơn phía Đông có hòn Chim nhấp nhô
trên mặt nước.
8
CHƯƠNG 2. XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
1.5. XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
1.5.1. Xu hướng biến đổi khí hậu trên thế giới
Trong mấy thập kỷ qua, nhân loại đã và đang trải qua các biến động bất thường
của khí hậu toàn cầu. Trên bề mặt Trái đất, khí quyển và thủy quyển không ngừng
nóng lên làm xáo động môi trường sinh thái, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy với đời
sống loài người.
Các báo cáo của IPCC và nhiều trung tâm nghiên cứu có uy tín hàng đầu trên
thế giới công bố trong thời gian gần đây cung cấp cho chúng ta nhiều thông tin và dự
báo quan trọng. Theo đó, nhiệt độ trung bình trên bề mặt địa cầu ấm lên gần 1°C trong
vòng 80 năm (từ 1920 đến 2005) và tăng rất nhanh trong khoảng 25 năm nay (từ 1980
đến 2005). Báo cáo cho rằng nếu không thực hiện được chương trình hành động giảm
khí thải gây hiệu ứng nhà kính theo Nghị định thư Kyoto, đến năm 2035 nhiệt độ bề
mặt địa cầu sẽ tăng thêm 2°C. Về dài hạn, có hơn 50% khả năng nhiệt độ tăng thêm
5°C.
Hệ quả đồng hành với việc bề mặt Trái đất nóng lên luôn luôn là sự tan những
khối băng vĩnh cửu ở hai đầu địa cực và trên đỉnh những dãy núi cao. Nhưng có lẽ
chưa bao giờ tốc độ tan băng lại diễn ra với tốc độ nhanh và quy mô lớn như ngày nay.
Thử điểm một vài tin chính: ở Nam Cực, tháng 3/2002, các nhà khoa học tận mắt
chứng kiến khối băng 500 tỷ tấn tan rã thành hàng nghìn mảnh; ở Bắc Cực, mùa hè

hiện ngày càng nhiều, gây phá huỷ nhà cửa, công trình, hoa màu, cướp đi sinh mạng
của hàng ngàn người. Nguy cơ sóng thần luôn đang đe doạ nhiều quốc gia trên thế
giới. Động đất, lũ lụt cũng có chiều hướng gia tăng.
1.1.1. Xu hướng biến đổi tại Việt Nam
Dasgupta và các cộng sự (2007) đã công bố một nghiên cứu chính sách do
Ngân hàng Thế giới - WB - xuất bản đã xếp Việt Nam nằm trong nhóm 5 quốc gia
chịu ảnh hưởng cao nhất do biến đổi khí hậu. Theo số liệu quan trắc, biến đổi của các
yếu tố khí hậu ở Việt Nam có những điểm đáng lưu ý sau:
+ Nhiệt độ: Trong khoảng 50 năm qua (1951 - 2000), nhiệt độ TBN ở Việt Nam
đã tăng lên 0,7oC. Nhiệt độ TBN của 4 thập kỷ gần đây (1961 - 2000) cao hơn TBN
của 3 thập kỷ trước đó (1931- 1960). Nhiệt độ TBN của thập kỷ 1991 - 2000 ở Hà Nội,
Đà Nẵng, TP HCM đều cao hơn trung bình (TB) của thập kỷ 1931 - 1940 lần lượt là
0,8; 0,4 và 0,6oC. Năm 2007, nhiệt độ TBN ở cả 3 nơi trên đều cao hơn TB của
thập kỷ 1931 - 1940 là 0,8 - 1,3oC và cao hơn thập kỷ 1991 - 2000: 0,4 - 0,5oC.
+ Lượng mưa: Trên từng địa điểm, xu thế biến đổi của lượng mưa TBN trong 9
thập kỷ vừa qua (1911- 2000) không rõ rệt theo các thời kỳ và trên các vùng khác
nhau: Có giai đoạn tăng lên và có giai đoạn giảm xuống. Trên lãnh thổ Việt Nam, xu
thế biến đổi của lượng mưa cũng rất khác nhau giữa các khu vực.
+ Mực nước biển: Hiệp định khung về Biến đổi Khí hậu của Liên hiệp quốc
(UNFCCC, 2003) đã dẫn chứng Thông báo Đầu tiên của Việt Nam về Biến đổi Khí
hậu (SRV, MONRE 2003) cho biết trong suốt 30 năm vừa qua, mực nước quan trắc
dọc theo bờ biển Việt Nam có dấu hiệu gia tăng, Bộ Tài nguyên và Môi trường ước
10
tính đến năm 2050 mực nước biển sẽ gia tăng thêm 33 cm và đến năm 2100 sẽ tăng
thêm 1 mét. Với nguy cơ này, Việt Nam sẽ chịu tổn thất mỗi năm chừng 17 tỉ USD
(chiếm 80% tổng sản phẩm nội địa GDP). Theo số liệu quan trắc trong khoảng 50
năm qua ở các trạm Cửa Ông và Hòn Dấu cho thấy, mực nước biển trung bình đã tăng
lên khoảng 20 cm, phù hợp với xu thế chung của toàn cầu.
+ Số đợt không khí lạnh (KKL) ảnh hưởng tới Việt Nam giảm đi rõ rệt trong
hai thập kỷ gần đây (cuối XX đầu XXI). Năm 1994 và năm 2007 chỉ có 15-16 đợt

cường độ mưa lớn gây lũ, lũ quét ngày một gia tăng. Theo đó, tần suất và quy luật của
các cơn bão cũng thay đổi. Bão có cường độ mạnh xuất hiện nhiều hơn. Quỹ đạo bão
có dấu hiệu dịch chuyển dần về phía nam và mùa bão kết thúc muộn hơn, nhiều cơn
bão có đường đi dị thường hơn. Thông thường mùa mưa bão ở Hà Tĩnh là từ tháng 9
đến tháng 11 và chỉ các cơn bão số 7, 8, 9 mới đổ bộ vào. Thế nhưng, gần đây, xu
11
hướng bão có sự thay đổi rõ rệt. Khoảng thời gian có khả năng xẩy ra bão mở rộng từ
tháng 8 đến tháng 12 và ngay từ cơn bão số 1 đã có thể đổ vào Hà Tĩnh.
Hình 2.2. Hạn hán kéo dài 2 tháng khiến sông Ngàn Sâu trơ đáy
Nguồn:[Theo báo Tiền Phong]
Trong thời gian vừa qua người dân Hà Tĩnh đã đối mặt, chống chọi các đợt
thiên tai lớn từ hạn hán, bão, lũ liên tiếp xảy ra. Liên tục trong 3 năm 2005, 2006, 2007
trên địa bàn các huyện Hương Khê, Vũ Quang và Hương Sơn đều xảy ra mưa to, lũ
lớn. Năm 2007, đã có 7 cơn bão và 3 đợt áp thấp nhiệt đới hoạt động trên biển Đông,
trong đó riêng Hà Tĩnh đã phải hứng chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão số 2 và bão số 5
gây ra hậu quả nặng nề. Do ảnh hưởng của hoàn lưu sau cơn bãu số 2 đã gây mưa lớn
trên diện rộng kèm theo lốc, sét. Những tháng đầu năm 2008 đã xuất hiện những biệu
hiện bất thường của thời tiết: áp thấp nhiệt đới đã xuất hiện ngay từ đầu tháng 1, Bão
số 1 xuất hiện vào giữa tháng 4; rét đậm, rét hại kéo dài làm ảnh hưởng lớn đến sản
xuất nông nghiệp; từ đầu tháng 4 đã xuất hiện nắng nóng nhiệt độ lên đến 39oC ở
vùng miền núi phía Tây. Do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu, tình trạng nóng
lên toàn cầu và nước biển dâng do băng tan làm cho diễn biến thiên tai tại Việt Nam
nói chung và tại Hà Tĩnh nói riêng diễn biến ngày càng bất thường và khó lường. Đầu
năm 2008 diễn ra đợt rét đậm, rét hại kéo dài 38 ngày, cuối tháng 10 xảy ra ngập lụt
nội đồng chưa từng có trong vòng 20 năm qua. Tiếp đó Hà Tĩnh phải chịu ảnh hưởng
trực tiếp của cơn bão số 7 làm 3 người chết và 13 người bị thương. Đầu năm 2009,
trên địa bàn các tỉnh miền Trung bộ đã xảy ra các trận lũ lớn trên mức báo động III.
Nguy hiểm hơn lũ lớn còn kèm theo lốc xoáy và sạt lở đất nhiều nơi nên càng làm cho
diễn biến của trận lũ hết sức khôn lường. Vào tháng tám vừa qua Hà Tĩnh đã đối mặt
với với cơn bão số 3 với cường độ mạnh, diễn biến rất phức tạp. Do ảnh hưởng của

La tại Linh Cảm mực nước tụt xuống -143cm, thấp nhất trong chuỗi quan trắc từ trước
tới nay. Theo báo cáo của Sở NN&NTNT trong đợt hạn hán này các hồ chứa nước vừa
và nhỏ ở 7 huyện Hương Sơn, Hương Khê, Đức Thọ, Vũ Quang, Nghi Xuân, thị xã
Hồng Lĩnh, Thạch Hà đều đã cạn kiệt không còn nước chết, trên 80% dân số các xã ở
vùng biển ngang Nghi Xuân, Thạch Hà, Can Lộc, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh giếng khoan
và giếng đào nước đã cạn kiệt. Đã gần thế kỷ nay chưa bao giờ hạn hán đến mức nước
dưới lòng đất cũng bị cạn kiệt như năm nay. Tình trạng BĐKH đã có tác động lớn tới
nhiều lĩnh vực. Đối với nông nghiệp, có tác động lớn đến năng suất, thời vụ gieo trồng,
tăng nguy cơ lây lan sâu bệnh trên cây trồng, dịch bệnh ở gia súc, gia cầm. Trong thời
gian qua, hiện tượng mất trắng mùa màng xẩy ra ở nhiều địa phương gây thiệt hại
nặng nề đến nền kinh tế.
Hình 2.4. Đập thủy lợi Khe Mơ, huyện Hương Sơn vỡ, hàng trăm người chìm trong biển
nước
Nguồn:[Theo báo Tiền Phong]
Từ đầu tháng 5/2009 đến nay, tại vùng ven biển huyện Lộc Hà (Hà Tĩnh) đã
xảy ra hiện tượng biển xâm thực bất thường, cuốn trôi nhiều tài sản của nhân dân ven
biển. Bình thường triều cường chỉ xảy ra vào tháng 10 âm lịch hàng năm, nhưng trong
tháng 5 và những ngày đầu tháng 6/2009 nước biển lấn sâu vào đất liền khoảng 20m.
Ba năm nay biển xâm thực rất mạnh, mỗi năm từ 20 đến 30m, cuốn trôi nhiều ha rừng
phi lao phòng hộ.Theo tính toán của các chuyên gia, trong thời gian tới mực nước biển
dâng cao, mưa bão lớn với triều cường mạnh có thể sẽ gây ngập tới 143,9 km2 diện
tích đất toàn tỉnh. Kết quả nghiên cứu và kịch bản biến đổi khí hậu toàn cầu đã được
công bố, chuyên gia về biến đổi khí hậu đến từ Australia cảnh báo khi mực nước biển
dâng cao 1m vào năm 2010, diện tích các vùng ven biển tỉnh Hà Tĩnh sẽ bị mất. Với
diện tích này, Hà Tĩnh là tỉnh có diện tích bị ngập do nước biển dâng xếp thứ tư trong
cả nước sau đồng bằng Sông Cửu Long, đồng bằng Sông Hồng và tỉnh Thừa Thiên
14
Huế. Điều này sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các tuyến đường giao thông nông
thôn và các công trình giao thông, đê ngăn mặn được xây dựng trước đây sẽ không còn
phù hợp nữa, vì vậy nguy cơ tổn thất là rất lớn.

thái cả ở trên cạn và dưới nước, săn bắn trái phép làm giảm đáng kể, thậm chí gây diệt
vong một số loài thú hiếm, phát thải khí nhà kính ngày càng tăng là nguyên nhân chủ
yếu của xu thế ấm lên toàn cầu, tầng ozon bị phá huỷ dẫn đến sự tăng cường độ bức xạ
tử ngoại trên mặt đất, là nguyên nhân gây bệnh ung thư da và các bệnh về mắt.
Ngày 1/4/2010, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã công bố những bằng chứng
khoa học cho thấy biến đổi khí hậu đã tác động hết sức bất lợi đến sức khỏe con người.
WHO cho biết biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu và tác động bất lợi của nó sẽ ảnh
hưởng đến toàn nhân loại. Nhiệt độ Trái Đất và mực nước biển tăng cùng các sự kiện
thời tiết tiêu cực làm bùng phát các bệnh tiêu chảy, sốt rét, sốt xuất huyết…, làm tăng
sức lây lan của các bệnh truyền nhiễm. Tác động này đặc biệt lớn ở các nước nghèo và
16
thành phần dân cư dễ bị tổn thương nhất do hệ thống y tế kém và thiếu thuốc men và
nhân viên y tế WHO ước tính hàng năm có tới 150.000 người ở các nước thu nhập
thấp tử vong do tác động của biến đổi khí hậu. Khu vực Đông Nam Á chiếm 30% số
người nghèo trên thế giới đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất của tình trạng
trên. Trong số 14 triệu người chết hàng năm ở khu vực này có tới 40% chết do các
bệnh lây nhiễm. Biến đổi khí hậu đã tạo điều kiện lý tưởng cho sự lây lan của bệnh lây
nhiễm tại khu vực này. Theo Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu, nền kinh tế
các nước thu nhập thấp phụ thuộc vào nông nghiệp và tài nguyên thiên nhiên nên bị
tác động bất lợi nghiêm trọng. Ngân hàng Phát triển châu Á cho biết nền kinh tế Thái
Lan và Indonesia có thể bị thiệt hại tới 6,7% tổng thu nhập nội địa (GDP) vào năm
2010. Hầu hết các nước thu nhập thấp đều không đủ nguồn tài lực và hạ tầng cơ sở y tế
cần thiết để đối phó với các bệnh bùng phát do biến đổi khí hậu.
- Theo ước tính chỉ trong năm 2003 các đợt nóng bất thường ở châu Âu đã làm
hơn 70.000 người chết. Đến năm 2100 nhiệt độ mùa hè tại đông bắc Ấn Độ và
Australia sẽ vượt quá 50 độ C. Tại tây nam và nam châu Âu, nhiệt độ sẽ lên tới 40 độ
C. Ước tính, các hậu quả về sức khỏe do sự nóng lên toàn cầu gây ra -bệnh tật hoặc tử
vong- đối với dân châu Phi sẽ khắc nghiệt hơn 500 lần so với dân châu Âu- Các nhà
khoa học ước tính rằng sự tăng nhiệt độ lên 1 độ C sẽ khiến cho năng lực sản xuất
lương thực giảm tới 17%. Do vậy, giá lương thực sẽ tăng cao và nạn đói sẽ gia tăng ở

Cúm A H5N1, đây là cúm gia cầm lây sang người, virus cúm A nằm trong vật
chủ là loại gia cầm, đặc biệt là thủy cầm, trước đây loại virus này chưa thấy gây bệnh
ở người, vài năm gần đây virus cúm A H5N1 từ gia cầm lây cho người. Người bị bệnh
cúm A H5N1 có triệu chứng lâm sàng hết sức nặng nề, suy đa phủ tạng, suy hô hấp
nặng và dễ gây tử vong. Cúm A H5N1 xuất hiện ở Hồng Kông năm 1998, sau đó
nhanh chóng có mặt ở nhiều nước trên thế giới (người ta thường gọi là cúm gà), ở Việt
Nam cúm A H5N1 có từ năm 2003 và dai dẵng hàng năm đều có người mắc và tỷ lệ tử
vong khá cao. Có nhiều bằng chứng khoa học cho rằng biến đổi khí hậu làm tăng thêm
nguy cơ bùng phát bệnh. Từ tháng 12/2003 đến tháng 5/2009, đã có 258 người tử vong
trong số 423 ca nhiễm H5N1 tại 15 nước, chủ yếu ở châu Á.
Điều đáng lo ngại là khả năng virut H5N1 có thể đã biến đổi, tạo khả năng lây
từ người sang người sau khi 7 người trong một gia đình ở Indonesia bị nhiễm virut và
6 người trong số đó đã tử vong. Đến năm 2005, dịch cúm gia cầm bùng phát mạnh và
lan rộng khắp các châu lục.
Bệnh sốt rét, trong những năm 60 của thế kỹ trước dịch sốt rét đã được khống
chế, gần đây bệnh đang có xu hướng bùng phát trở lại có lẽ là do biến đổi khí hậu làm
cho muỗi Anophelles phát triển mạnh nên dịch lại bùng phát trở lại.
Sốt xuất huyết, một loại bệnh gây thành dịch hết sức nguy hiểm. Đây là loại
bệnh lưu hành quanh năm, nhưng thường cao điểm vào các tháng 8 đến thàng 11 hàng
năm. Bệnh có vectơ truyền bệnh là muỗi aedes, trước đây bệnh thường xảy ra ở đồng
bằng nhiều hơn ở miền núi nhưng gần đây bệnh xảy ra ở mọi nơi và chủng virus gây
bệnh (virus dengue) đang có biến đổi phức tạp về cấu trúc làm cho bệnh càng bùng
phát mạnh hơn và triệu chứng lâm sàng cũng nặng nề hơn.
18
Bảng 3.1. Tỷ lệ mắc bệnh sốt xuất huyết (tính trên 100.000 ở các quốc gia được lựa chọn
2000 - 2006
Các bệnh tiêu chảy, tả, thương hàn: Nước ta nhiều thập kỷ trước đây, đặc biệt ở
Miền Bắc trước 1975, bệnh tả hầu như đã vắng bóng. Ba, bốn năm gần đây, 2004-
2007-2008-2009 phát hiện dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm có dương tính với phảy khuẩn
tả ở nhiều tỉnh thành trong cả nước. Trong đó, kỷ lục là năm 2007 với khoảng gần

dân tộc thiểu số ở miền núi, người già, trẻ em và phụ nữ. Một số các tác động chính
lên sức khỏe con người tại Việt Nam:
- Tình trạng nóng lên làm thay đổi cấu trúc mùa nhiệt hàng năm. Ở miền Bắc,
mùa đông sẽ ấm lên, dẫn tới thay đổi đặc tính trong nhịp sinh học của con người.
- Nhiệt độ tăng làm tăng tác động tiêu cực đối với sức khoẻ con người, dẫn đến
gia tăng một số nguy cơ đối với tuổi già, người mắc bệnh tim mạch, bệnh thần kinh
- Thiên tai như bão, tố, nước dâng, ngập lụt, hạn hán, mưa lớn và sạt lở đất
v.v… gia tăng về cường độ và tần số làm tăng số người bị thiệt mạng và ảnh hưởng
gián tiếp đến sức khoẻ thông qua ô nhiễm môi trường, suy dinh dưỡng, bệnh tật.
20
- BĐKH làm tăng khả năng xảy ra một số bệnh nhiệt đới: sốt rét, sốt xuất
huyết, làm tăng tốc độ sinh trưởng và phát triển nhiều loại vi khuẩn và côn trùng, vật
chủ mang bệnh, làm tăng số lượng người bị bệnh nhiễm khuẩn dễ lây lan.
Hình 3.6. Sự tương quan giữa nhiệt độ và số mắc SD/SXHD (không bao gồm những năm
có dịch bùng phát đặc biệt) theo báo cáo tại Việt Nam (1996-2009).
Nguồn:[Theo báo Tiền Phong]
Theo các số liệu thống kê quan trắc về biến đổi khí hậu qua các năm và các thời
kỳ, các yếu tố khí hậu ở Việt Nam đã có những diễn biến rất phức tạp. Nhiệt độ và độ
ẩm tăng cao cũng làm gia tăng sức ép về nhiệt độ với cơ thể con người, nhất là người
già và trẻ em, người có sức đề kháng yếu; dẫn tới việc làm tăng bệnh tật, đặc biệt là
những bệnh nhiệt đới, bệnh truyền nhiễm. Theo Tiến sĩ Trần Hậu Khang - Viện trưởng
Viện Da liễu Quốc gia, số người đến khám chữa bệnh vảy nến tại Viện hiện chiếm 20 -
30% bệnh nhân da liễu. Trong số người mắc bệnh vảy nến, có rất nhiều bệnh nhân bị
tái phát nhiều lần. Bên cạnh đó là bệnh viêm da cơ địa (chủ yếu ở trẻ em). Việc điều
trị khỏi hẳn bệnh này rất khó và bệnh thường tái phát nhiều lần. Nguyên nhân của tình
trạng này chính là do biến đổi khí hậu cộng với tốc độ công nghiệp hóa và cuộc sống
đô thị ngày một phát triển. Nhiệt độ tăng cao quá mức làm người bị bệnh tim, người
già và trẻ nhỏ tử vong; những hiện tượng cực đoan của khí hậu gây chết người và mùa
màng thất bát, dịch bệnh, suy dinh dưỡng gia tăng làm giảm khả năng kháng bệnh ở
người. Bệnh sốt xuất huyết đang tăng mạnh hiện nay cũng được xem là do tác động

năm này đều rất gần đây: 2004-2007-2008. Trong đó, kỷ lục là năm 2007 với khoảng
gần 2000 ca mắc. Năm 2008, dịch xuất hiện từ tháng 3 và đến 30/11 đã ghi nhận 853
trường hợp dương tính với phảy khuẩn tả tại 22 tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, con số này
đã giảm hơn 50% so với năm 2007, dù đây là năm thiên tai diễn ra khốc liệt và bất
thường.
Các nhà khoa học cũng nhận định, trong thời gian tới, sự biến đổi của khí hậu
sẽ làm cho diễn biến bệnh tật rất phức tạp. Bởi vậy, để cảnh báo và khống chế các
dịch bệnh có liên quan đến biến đổi khí hậu, mỗi quốc gia và đặc biệt ngành y tế cần
có các giải pháp đồng bộ nhằm ứng phó kịp thời trước mắt cũng như lâu dài, để hạn
chế tối đa các ảnh hưởng bất lợi về sức khỏe do biến đổi khí hậu gây ra.
1.7. TÍNH DỄ BỊ TỔN HẠI DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU GÂY RA ĐỐI VỚI NGƯỜI
DÂN HÀ TĨNH
1.7.1. Tính dễ bị tổn hại do biến đổi khí hậu gây ra với bệnh tật, nhất là đối với
người tuổi già
Biến đổi khí hậu và sự phát sinh, phát triển bệnh truyền nhiễm là một quá trình
có liên quan với nhau thông qua nhiều cơ chế. Thông thường, sau thiên tai môi trường
thường bị xáo trộn lớn, nguồn nước bị ô nhiễm nặng và đây là một trong những
nguyên nhân chính gây bùng phát các vụ dịch bệnh đường tiêu hoá và các bệnh khác
lây lan theo nguồn nước, bao gồm cả các bệnh của động vật, bệnh có ổ dịch tự nhiên,
bệnh từ nơi khác đến.
Thời tiết chuyển mùa gần như là yếu tố đặc trưng của khí hậu nước ta. Hơn nữa
dưới tác động của biến đổi khí hậu thì thời tiết càng trở nên phức tạp và khó kiểm
soát. Đây là một yếu tố tác động xấu đến sức khỏe, đặc biệt ở người cao tuổi. Sự giảm
chức năng hoạt động hệ tim mạch và hệ miễn dịch là yếu tố quan trọng nhất dẫn đến
một số bệnh đặc thù: các bệnh liên quan đến xương khớp, các bệnh về da, cúm, rối
loạn tâm thần và hành vi, bệnh liên quan hệ tiêu hóa….
Sự biến đổi khí hậu trong những năm gần đây tại Hà Tĩnh rõ ràng đã ảnh
hưởng tới sức khỏe người cao tuổi. Trong giai đoạn 1988-2008, diễn biến của một số
bệnh truyền nhiễm gây dịch, bệnh lây truyền qua vec tơ dao động qua các năm, có
những năm nguy cơ bùng phát các bệnh này là rất cao, đặc biệt là các bệnh đường tiêu

chưa thấy thuyên giảm, một phần do tình trạng kháng thuốc của ký sinh trùng, do
muỗi kháng hóa chất, một phần do các điều kiện không thể điều trị một cách triệt để
cho người dân sống trong những vùng dịch tễ lưu hành (dân nghèo, dân trí thấp) và
mối giao lưu dân số nhiều và phức tạp. Ngoài ra, cần phải lưu ý diễn biến bất thường
của thời tiết là nguyên nhân chính lây lan dịch bệnh, làm cho dịch bệnh này trở nên
khó kiểm soát.
Tại Hà Tĩnh thời gian gần đây số người nhập viện ví sốt rét gia tăng. Đặc biệt là
người già và trẻ nhỏ. Do tập quán ngủ không mắc màn tại một số xã vùng núi và các
đối tượng lao động tự do khai thác rừng, khai thác khoáng sản… làm cho bệnh sốt rét
càng trở nên diễn biến phức tạp và đang có chiều hướng gia tăng trở lại.
Bên cạnh dịch sốt rét, thì dịch sốt xuất huyết cũng cần phải đề phòng. Sốt xuất
huyết là bệnh lây từ người sang người qua muỗi Aedes aegypti. Ở Việt Nam, thời tiết
nóng ẩm rất dễ lây lan dịch bệnh, bệnh sốt xuất huyết đã được ghi nhận từ những năm
24