Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6
I.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
1. Đặt vấn đề:
Chúng ta đang trên con đường thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.
Phương pháp đó phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo
của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng
phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác
động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh. Theo
tinh thần đổi mới đó thì đòi hỏi giáo viên phải có những biện pháp phù hợp
với chuyên môn của mình.
Ngữ văn là một trong những môn học có tầm quan trọng đặc biệt trong
nhà trường. Kiến thức ngữ văn ở cấp THCS khá nhiều vì có đến ba phân môn
: Văn – Tiếng Việt – Tập làm văn . Như chúng ta đã biết nói đến văn học là
nói đến khoa học về con người. Trong sáng tác cũng như trong thưởng thức
văn học, ở người viết cũng như người dạy văn yếu tố đầu tiên có ý nghóa
quyết đònh là tấm lòng, là tâm hồn, là đạo đức. Vì dạy văn là dạy làm người.
Những tác phẩm văn học rất giàu giá trò nhân bản, giàu tinh thần dân tộc, có
tác dụng lớn trong việc giáo dục tình cảm cao đẹp, bồi dưỡng tâm hồn trong
sáng và ý thức vươn tới “chân, thiện, mỹ” để phát triển và hoàn thiện nhân
cách học sinh. Bởi thế những tác phẩm văn học rất đa dạng : những sáng tác
dân gian, văn thơ cổ điển, văn thơ hiện đại đã được chọn lọc và đưa vào
giảng dạy ở bậc THCS là chủ yếu. Văn học dân gian là một bộ phận văn học
vô cùng quý báu trong kho tàng văn hóa chung của dân tộc và nhân loại . Vì
thế những tác phẩm tự sự dân gian đã phần nào được giảng dạy ở cấp Tiểu
học. Ở lứa tuổi này các em rất thích học truyện dân gian, các em còn ngây
thơ, dễ cảm nhận sự tưởng tượng hồn nhiên trong tác phẩm. Để phát huy hơn
nữa ở cấp THCS, những tác phẩm tự sự dân gian được chú trọng giảng dạy ở
học kì 1 - lớp 6. Những tác phẩm này ra đời rất sớm nên rất xa với cảm nghó
của con người hiện nay, nhất là đối với học sinh cấp THCS. Ở lứa tuổi này

tài “ Biện pháp giúp học sinh học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương
trình ngữ văn 6”. Đây là đề tài mới mẻ đối với tôi. Cho nên để hoàn thành
được đề tài này phải dựa trên sự nghiên cứu tài liệu, thực tế giảng dạy trên
lớp, những kinh nghiệm giảng dạy của nhiều năm qua, sự học hỏi kinh
nghiệm của các bạn đồng nghiệp. Với đề tài này tôi hy vọng đóng góp một
GV: Trần Thò Thủy
Trang
2
Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6
phần nhỏ vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy văn học dân gian trong nhà
trường.

4. Phạm vi đề tài :
Để thực hiện đề tài “ Biện pháp giúp học sinh học tốt tác phẩm tự sự
dân gian trong chương trình ngữ văn 6”, tôi chọn đối tượng học sinh lớp 6A1 ở
trường THCS Võ Duy Dương làm đối tượng nghiên cứu.
II. NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM .
1.Thực trạng đề tài .
Những tác phẩm tự sự dân gian được chú ý giảng dạy ở học sinh đầu cấp
THCS. Vì dạy những tác phẩm này giúp cho học sinh làm giàu thêm lòng tự
hào dân tộc, vươn tới cái thiện, có được những bài học hay để vận dụng vào
trong cuộc sống. Không những thế nó còn giúp cho học sinh thực hành tốt vào
bài tập làm văn tự sự của mình.
Trên thực tế khi giảng dạy, học sinh trường THCS Võ Duy Dương rất ít
quan tâm đến giờ học tác phẩm tự sự dân gian, học sinh thụ động, ít phát biểu
chỉ biết lắng nghe. Giờ lên lớp trở nên khô khan một chiều, học sinh chưa
phát huy được tính chủ động, sáng tạo của mình. Chính lẽ đó đã ảnh hưởng

gian được sinh động.
đ/ Sử dụng các phương tiện dạy học.
e/ Giúp học sinh vận dụng tốt phần luyện tập, thực hành ôn tập, thực
hành ở nhà.
f/ Sửa sai, nhận xét, đánh giá kết quả học tập của học sinh.
3 Biện pháp thực hiện
a/ Phát động luyện tập thói quen cho HS đọc sách báo, sưu tầm các
loại truyện văn học dân gian như truyền thuyết, cổ tích, truyện cười,
truyện ngụ ngôn.
Để học sinh có thói quen đọc sách, báo, tìm hiểu các tác phẩm tự sự dân
gian đang học, giáo viên giới thiệu đến các em một số truyện: truyền
thuyết ,cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười . Giáo viên giới thiệu một số sách có
tranh ảnh nhằm kích thích sự say mê đọc sách ở các em. Ngoài việc đọc các
truyện giáo viên giới thiệu, giáo viên yêu cầu học sinh tự sưu tầm thêm mỗi
loại từ 2 – 3 truyện. Sau khi đọc xong tác phẩm học sinh cần có sự ghi chép
tên truyện ,tóm tắt nội dung truyện.
GV: Trần Thò Thủy
Trang
4
Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6
Giáo viên kiểm tra thường xuyên thói quen đọc sách, báo và việc sưu
tầm thêm một số truyện của học sinh.
b/ Nghiên cứu chương trình, nắm vững đối tượng học sinh.
* GV cần nắm vững chương trình và sự liên quan giữa các bài trong
chương trình.
Truyền thuyết gồm những văn bản sau : “ Con Rồng cháu Tiên . Bánh
chưng ,bánh giầy, Thánh Gióng, Sơn Tinh,Thủy Tinh , Sự tích Hồ Gươm”.

HS nêu lên ý nghóa của một vài câu chuyện đã học ở cấp Tiểu học để xem
mức độ cảm nhận tác phẩm tự sự dân gian của các em ở mức độ nào .
Qua khảo sát điều tra lớp đã dạy ,số lượng học simh yếu kém còn quá
nhiều 46.5% .Các em không nhớ được những tình tiết trong câu chuyện
,không nêu bật được ý nghóa. Một số em còn nhầm lẫn ý nghóa của các
truyện với nhau.Vì vậy điều cần thiết ở mỗi GV là phải nắm vững hạn chế
của mỗi học sinh theo từng thời gian giảng dạy để từ đó có những biện pháp
thích hợp.
c/ Giúp học sinh nắm vững thể loại truyện dân gian, cốt truyện . Các
cách tiếp cận thể loại truyện dân gian .
Bốn thể loại truyện dân gian được học ở lớp 6 là : Truyền thuyết ,
Cổ tích, ngụ ngôn ,truyện cười .Để giúp cho học sinh dễ tiếp cận và phân biệt
được từng thể loại , GV cho HS nắm vững khái niệm của từng thể loại trong
sách giáo khoa . GV cần nhấn mạnh những điểm nổi bật của từng thể loại.
VD : Ở Truyền thuyết ,đặc điểm nổi bật là các nhân vật và sự kiện có
liên quan đến lòch sử . Ở Cổ tích cần nhấn mạnh đặc điểm truyện thể hiện
ước mơ ,niềm tin của nhân dân về chiến thắng cuối cùng của cái thiện . Ở
truyện ngụ ngôn mượn chuyện loài vật ,đồ vật hoặc chính con người để nói
bóng gió ,kín đáo chuyện con người nhằm khuyên nhủ ,răn dạy .Còn ở truyện
cười đặc điểm nổi bật là kể về những hiện tượng đáng gây cười .
Khi đi vào phân tích cụ thể các bài trong từng thể loại thì GV nên cho
HS nhắc lại khái niệm của thể loại truyện và giúp HS phát hiện ra đặc điểm
của thể loại ở truyện vừa học.
GV: Trần Thò Thủy
Trang
6
Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6

Trang
7
Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6
(5) Mở nút : Thủy Tinh rút quân . Hằng năm Thủy Tinh đều dâng nước
lên đánh Sơn Tinh nhưng năm nào thần nước cũng thua.
* Cách tiếp cận tác phẩm tự sự dân gian.
- Cách thứ nhất là theo trình tự kết cấu. Theo cách này, GV có thể thiết kế
bài dạy dựa theo cốt truyện được xếp theo 3 phần : mở bài ( giới thiệu nhân
vật và sự việc ), thân bài ( Sự phát triển của sự việc, từ sự việc thắt nút đến
cao trào ), kết bài (kết thúc sự việc ).
VD : Đối với truyện “Em bé thông minh”, người dạy có thể tiến hành
phân tích theo 3 phần. Phần 1 : Từ đầu … chưa thấy người nào thật lỗi lạc
giới thiệu việc tìm người tài giỏi của nhà vua .Phần 2 :tiếp theo … trước
con mắt thán phục của sứ giả nước láng giềng  thử thách trí thông minh của
em bé . Phần 3 :phần còn lại phần thưởng cho Em bé thông minh.
- Cách thứ hai là theo nhân vật hoặc tuyến nhân vật . Nhân vật lương thiện
,hiền lành trong truyện là một tuyến mà tiêu biểu là nhân vật chính diện .
Nhân vật phản diện là đại diện cho cái ác, cái xấu tìm đủ mọi cách hãm hại
nhân vật chính diện, nhưng không tránh khỏi kết cục thất bại. Qua việc phân
tích nhân vật đại diện cho hai tuyến tốt –xấu, thiện ác, chủ đề tư tưởng và ý
nghóa của tác phẩm được khẳng đònh.
VD : Khi dạy tác phẩm “Thạch Sanh”, người dạy có thể phân tích những
đức tính, tốt đẹp, lương thiện, khoan dung của Thạch sanh. Còn nhân vật đối
lập với Thạch Sanh là Lí Thông độc ác, gian xảo.
- Cách thứ ba là nêu lên các vấn đề mà tác phẩm đặt ra. Cách này đòi hỏi
người dạy phải cảm nhận đúng và chính xác vấn đề của tác phẩm.
VD : Ở truyện Thánh Gióng, GV có thể phân tích theo vấn đề : Nhân dân

- Đối với phương pháp đặt câu hỏi
Trong quá trình giảng bài, GV nên đưa ra các câu hỏi khuyến khích được
tất cả HS trong lớp suy nghó. Câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, vừa sức để HS có thể
trả lơiø đúng. Sau khi đặt câu hỏi GV dành thời gian cho HS suy nghó, tránh
đưa ra những câu hỏi quá khó,gây căng thẳng. Nếu HS đưa ra những câu trả
lời sai GV nên đặt ra những câu hỏi gợi mở để dẫn dắt HS và từ đó người học
tự khắc sâu kiến thức. Các phương pháp và biện pháp dạy học phải thông
qua câu hỏi mới thực sự có sức sống và tư tưởng dạy học tích cực, lấy HS làm
trung tâm, thầy là người tổ chức, hướng dẫn mới thực sự có hiệu quả. Ở môn
Ngữ Văn, câu hỏi trở thành biện pháp hàng đầu của hoạt động đọc- hiểu văn
GV: Trần Thò Thủy
Trang
9
Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6
bản. Câu hỏi đưa ra không phải là những câu hỏi lẻ tẻ, rời rạc, vô cảm mà
phải là những câu hỏi lôgíc, chính xác, gợi cảm.
VD: GV đặt câu hỏi liên quan với bài cũ hoặc liên hệ với vốn hiểu biết
của cá nhân.
Khi dạy bài : “Em bé thông minh”GV có thể đặt câu hỏi sau : Hình thức dùng
câu đố để thử tài nhân vật có phổ biến trong truyện cổ tích không ? Hãy cho
biết những truyện nào cũng dùng hình thức đó để thử tài nhân vật mà các em
đã được học hoặc đã được nghe ? Tác dụng của hình thức này là gì ?
VD Câu hỏi yêu cầu HS hệ thống hoá kiến thức như : Trong phần kết
thúc truyện cổ tích Thạch Sanh, mẹ con Lí Thông phải chết còn Thạch Sanh
được kết duyên cùng công chúa và lên ngôi vua. Qua cách kết thúc này, nhân
dân ta muốn thể hiện điều gì? Kết thúc ấy có phổ biến trong truyện cổ tích
không? Nêu một số ví dụ. Hình tượng Thạch Sanh tiêu biểu cho những phẩm

của nước ta trong quá khứ ?
Trong quá trình thảo luận GV cần phải theo dõi, đôn đốc HS làm việc
,tránh trình trạng chỉ có những em khá giỏi mới làm. Với dạy học theo nhóm,
GV trở thành người hướng dẫn và tạo sự tương hỗ giữa HS với nhau, HS tự
giác hơn. Ở hoạt động nhóm phương thức học tập hợp tác và phương thức tự
học điều được phát huy tốt. Mối quan hệ giữa các thành viên trong tập thể
lớp trở nên gần gũi, thân thiện hơn. GV cần đánh giá linh hoạt về kết quả
thảo luận của các em để có thể tạo được sự tự tin phát huy tính sáng tạo ở
mỗi HS.
- Sử dụng biện pháp tích hợp:
Khi dạy những tác phẩm tự sự dân gian, GV lưu ý đến biện pháp tích hợp
với phần tập làm văn, Tiếng việt để giúp HS hệ thống tri thức riêng của từng
phân môn, nắm được mối quan hệ chặt chẽ giữa các phân môn, biết vận dụng
các kỹ năng, tri thức vào cuộc sống.
Như chúng ta đã biết truyện dân gian lấy kiểu văn bản tự sự làm trục
đồng qui.Vì vậy khi dạy tác phẩm dân gian cần tích hợp với văn tự sự. Nếu
dạy tốt tác phẩm tự sự dân gian, HS sẽ thấy rất dễ dàng khi học văn tự sự .
VD : Khi dạy bài “ Sơn Tinh ,Thủy Tinh” ở đoạn hai vò thần giao tranh,
GV có thể cho HS thuật lại đoạn hai vò thần giao tranh với nhau một cách
sáng tạo. Từ đó có thể luyện cho HS khả năng kể chuyện sáng tạo.
VD :Khi dạy truyện ngụ ngôn “ Chân , Tay , Tai , Mắt , Miệng” GV có
thể tích hợp với phần Tiếng Việt như sau :
GV: Trần Thò Thủy
Trang
11
Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6
- Biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong truyện này là gì ? (nhân hoá)

Trang
12
Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6
VD : GV có thể cho HS xem bộ phim “Thạch Sanh”, xem băng hình kể
chuyện một số truyện : Con Rồng ,cháu Tiên , Sơn Tinh, Thủy Tinh …
e/ Giúp HS vận dụng tốt phần luyện tập, thực hành ôn tập, thực hành
ở nhà .
Thực hành luyện tập
Luyện tập kể chuyện cho HS trong văn bản là yếu tố không thể thiếu
được .Đây là khâu nhằm củng cố kiến thức, luyện cho HS kỹ năng diễn đạt
sáng tạo một vấn đề .
Sau mỗi phần của thể loại tôi dành một ít thời gian cho HS phát triển năng
khiếu của mình bằng cách cho các tổ, nhóm thi kể chuyện với nhau, các em
đóng vai các nhân vật khi kể. GV cũng lưu ý cho HS khi kể cần thể hiện được
tính cách của các nhân vật trong truyện .
VD: Truyện Thạch Sanh : Ở đoạn đầu cần có giọng kể nhẹ nhàng ,gợi
được niềm thông cảm sâu xa với gia cảnh của vợ chồng ông lão nghèo khổ. Ở
đoạn Thạch Sanh giết chằng và bò Lý Thông cướp công giọng kể thay đổi và
thể hiện tích cách của hai nhân vật: Thạch Sanh lòng ngay dạ ngay thẳng,
thật thà, tốt bụng còn Lý Thông gian xảo, thủ đoạn, vụ lợi, giả nhân, giả
nghóa.
GV cũng cần khuyến khích HS kể cho lớp nghe những câu chuyện khác
mà HS đã sưu tầm được nhằm cho các em nhận thức rằng truyện dân gian rất
phong phú, đa dạng và là di sản của dân tộc ta mà các em cần phải tìm tòi
học hỏi.
Thực hành ôn tập
GV cần hướng dẫn HS vận dụng tốt tiết thực hành ôn tập. Sau khi học

GV cần xem trọng khâu sửa sai để giúp HS học tập tiến bộ. GV cần nhận
xét rõ ràng, cụ thể đảm bảo tính khách quan trung thực, thẳng thắn, công
bằng để tạo niềm tin cho HS. GV cần khích lệ kòp thời những điểm tiến bộ
của các em nhằm thu hút sự say mê học tập ở tác phẩm tự sự dân gian.
4/ Kết quả chuyển biến của đối tượng .
Qua việc áp dụng các biện pháp trên vào thực tế giảng dạy đã thu được
một số kết quả khả quan :
Sau đây là bảng thống kê điểm 1 tiết học kì 1 2014-2015 của bài kiểm tra
tác phẩm tự sự dân gian ( Lớp tôi đang dạy : 6A1 ).
GV: Trần Thò Thủy
Trang
14
Biện pháp giúp HS học tốt tác phẩm tự sự dân gian trong chương trình Ngữ văn 6
Lớp ( Só số) Giỏi (%) Khá (%) Tb (%) Yếu – kém (%)
6A1 (36 ) 63.9 ( % ) 7 (19.4 %) 5 (13.9% ) 1 ( 2.8 %)
Đạt Tb trở lên : 97.2% Yếu – kém : 2.8%
Vậy so với kết quả của năm học trước, kết quả của khảo sát điều tra đầu
năm học tỉ lệ đạt trung bình trở lên cao hơn và yếu kém giảm rất nhiều.
III/ KẾT LUẬN
1/ Tóm lược giải pháp
Nhằm giúp HS học tích cực những tác phẩm tự sự dân gian, GV cần vận
dụng linh hoạt nhiều giải pháp. Để nắm vững được những giải pháp trên, GV
phải có sự nghiên cứu kó, kiến thức rộng ,phải có lòng nhiệt tình và tâm
huyết với nghề. Có như vậy GV mới thực hiện tốt các giải pháp sau :
-Tìm, thống kê đối tượng HS.
- Nghiên cứu kỹ chương trình học, tìm ra cách tiếp cận tác phẩm.
- Luyện HS có thói quen đọc sách, GV thường xuyên kiểm tra, nhắc