BÀI 2
BÀI 2
CẤU TRÚC XÃ HỘI
CẤU TRÚC XÃ HỘI
CÁC YẾU TỐ XÃ HỘI QUYẾT ĐỊNH SỨC KHOẺ
CÁC YẾU TỐ XÃ HỘI QUYẾT ĐỊNH SỨC KHOẺ
(Social Structure and Determinants
(Social Structure and Determinants
of Health)
of Health)
Lê Hải Hà, MA
Lê Hải Hà, MA
Tr
Tr
ường
ường
Đại học Y tế công cộng
Đại học Y tế công cộng

Mục tiêu
Mục tiêu
1. Trình bày được khái niệm cấu trúc xã
hội và các yếu tố của cấu trúc xã hội.
2. Trình bày được mô hình yếu tố xã hội
ảnh hưởng đến sức khỏe.
3. Phân tích được tác động của các yếu
tố xã hội đến một số chủ đề sức khỏe.
Nội dung bài học

à

N
h
â
n

h
ọ
c

?
?
?
X
ã

h
ộ
i

h
ọ
c

v
à

N
h

tạo nên một xã hội nhất định. CTXH có quan hệ mật
tạo nên một xã hội nhất định. CTXH có quan hệ mật
thiết với
thiết với
quan hệ xã hội
quan hệ xã hội
(Vũ Khiêu).
(Vũ Khiêu).
Quan hệ xã hội?
Quan hệ xã hội?

Hình thành từ
Hình thành từ
những t
những t
ươ
ươ
ng tác
ng tác
xã hội
xã hội

Mang tính mục
Mang tính mục
đích
đích
, không
, không
ngẫu nhiên
ngẫu nhiên

.

Ví dụ: Gia đình, tôn giáo, luật pháp, y tế… là những
thành phần cơ bản của xã hội.

Mỗi một thành phần đồng thời lại là một hệ thống
CTXH nhỏ với những thành phần nhất định.
Cấu trúc xã hội
Cấu trúc xã hội

CTXH là một công cụ phân tích, giúp chúng ta
CTXH là một công cụ phân tích, giúp chúng ta
hiểu/giải thích được cách thức con người ứng
hiểu/giải thích được cách thức con người ứng
xử/hành động trong đời sống xã hội như thế
xử/hành động trong đời sống xã hội như thế
nào.
nào.

Ví dụ:
Ví dụ:

Tại sao hút thuốc lá có hại cho sức khỏe mà vẫn có
một tỉ lệ người hút thuốc lá?

Tại sao những người tham gia giao thông bằng xe
gắn máy không đội mũ bảo hiểm?
Các thành phần c
Các thành phần c
ơ

hội nhất định.

Phân biệt giai cấp và đẳng cấp?

Các nhà XHH còn sử dụng khái niệm phân tầng xã hội
Các nhà XHH còn sử dụng khái niệm phân tầng xã hội
để chỉ một hệ thống mà xã hội xếp hạng các cá nhân.
để chỉ một hệ thống mà xã hội xếp hạng các cá nhân.
Tầng lớp quí tộc
Tầng lớp quí tộc
Tầng lớp lao động thủ công
Tầng lớp lao động thủ công
14/4/1912
Phân tầng xã hội
Phân tầng xã hội
•
Là một trong những nội hàm quan trọng nhất của
Là một trong những nội hàm quan trọng nhất của
CTXH,
CTXH,
chỉ sự phân bố không công bằng về các giá
chỉ sự phân bố không công bằng về các giá
trị giữa các thành viên xã hội
trị giữa các thành viên xã hội
.
.
•
Giá trị bao gồm 3 loại: tài sản, quyền lực, và danh
Giá trị bao gồm 3 loại: tài sản, quyền lực, và danh
dự.

Chuyển xuống một vị trí thấp hơn gọi là di động
xuống.
Phân tầng xã hội ảnh hưởng đến sự
Phân tầng xã hội ảnh hưởng đến sự
phân bố về sức khỏe giữa các nhóm xã
phân bố về sức khỏe giữa các nhóm xã
hội khác nhau như thế nào?
hội khác nhau như thế nào?
1
st
Class
1
st
Class
3
rd
Class
3
rd
Class
/>“Children and Women first”
“Children and Women first”
/>Vị thế xã hội
Vị thế xã hội
(Social
(Social
status)
status)
Vị thế xã hội
Vị thế xã hội

dòng họ. (Ví dụ: Dân tộc, tôn giáo, màu da, giới… )

Vị thế đạt được: những vị thế do nỗ lực cá nhân đạt
được. (VD: chức vụ giám đốc bệnh viện)

Trong thực tế, hầu hết các vị thế đều là sự kết hợp
Trong thực tế, hầu hết các vị thế đều là sự kết hợp
của các thành tựu và những cái có sẵn. Vị thế tự
của các thành tựu và những cái có sẵn. Vị thế tự
nhiên có thể ảnh hưởng đến vị thế đạt được.
nhiên có thể ảnh hưởng đến vị thế đạt được.
Vị thế xã hội
Vị thế xã hội

Vị thế chính:
Vị thế chính:

Một số vị thế có tầm quan trọng hơn các vị thế
khác.

Vị thế chính là vị thế có tầm quan trọng đặc biệt
thường ảnh huởng đến cuộc sống của cá nhân.

Cho ví dụ về vị thế chính?

Nghề nghiệp thường được coi là vị thế chính

Bệnh nhân mắc bệnh mãn tính có phải là vị thế chính
không?
Vai trò xã hội (Social role)

định
định
trong mối t
trong mối t
ươ
ươ
ng quan với vị thế bệnh nhân).
ng quan với vị thế bệnh nhân).