Đề cương ôn tập Cơ sở Văn Hóa Việt Nam
Câu 1: Trình bày văn hóa ăn của người Việt?
- Ng Việt rất q/trọng việc ăn “Có thực mới vực được đạo – Trời đánh tránh
miếng ăn”, “Ăn” quan trọng đến mức xuất hiện trong nhiều câu nói, đứng trc
nh` hành động thường ngày: ăn uống, ăn ở, ăn mặc, ăn nói, ăn chơi, ăn học,
ăn ngủ, ăn nằm, ăn cắp, ăn trộm…
Văn hóa ẩm thực của người Việt phản ánh rõ khả năng tận dụng của người
Việt từ những yếu tố thuộc môi trường tự nhiên, thức ăn, thức uống đều
được chế biến từ tự nhiên.
- Thể hiện đặc trưng v/hóa nông nghiệp lúa nước của ng Việt, trong cơ cấu
của bữa ăn: Cơm-rau-cá-thịt. Tp` đ/tiên và q/trọng nhất là cơm
+ Cơm được làm từ gạo, gạo đứng vị trí đầu tiên trong cơ cấu bữa ăn:
“Người sống về gạo, cá bạo về nước”, bữa ăn của người Việt gọi là bữa
cơm. Người Việt trồng cả hai loại lúa: nếp và tẻ. Cây lúa tẻ là loại cây trồng
chính nên gạo tẻ được dùng trong bữa ăn hàng ngày: “Cơm tẻ là mẹ ruột”,
“Đói thì thèm thịt thèm xôi, hễ no cơm tẻ thì thôi mọi đường”. Người Việt
còn coi cây lúa là tiêu chuẩn của cái đẹp: “Em xinh là xinh như cây lúa”.
Người Việt không chỉ tận dụng cây lúa thành gạo để nấu cơm mà còn biết
tận dụng từ gạo để làm bún và làm bánh: bánh lá, bánh đúc, bánh tráng…
Gạo nếp được dùng làm xôi, làm bánh mặn, bánh ngọt…
+ Rau: Là nước nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa, nông nghiệp
lại là ngành kinh tế chủ yếu nên rau quả vô cùng phong phú. Việc dùng rau
trong cơ cấu bữa ăn chứng tỏ khả năng tận dụng môi trường tự nhiên của
người Việt. Người Việt thường hay nói: “Đói ăn rau, đau uống thuốc”.Ngoài
ra còn có những loại rau dùng làm gia vị như: hành, rau răm, rau diếp cá…
Gia vị cũng là thành phần không thể thiếu trong bữa ăn của người Việt.
+ Cá đại diện cho thủy sản: Việt Nam có phía Đông giáp với biển Đông lại
có hệ thống sông ngòi, ao hồ chằng chịt nên dùng cá trong cơ cấu bữa ăn
cũng là khả năng tận dụng môi trường tự nhiên của người Việt.“Cơm với cá
như má với con” tận dụng các loài thủy sản để chế biến ra một thứ đồ chấm
đặc biệt là nước mắm, các loại nước mắm nổi tiếng: Nghệ An, Phan Thiết,

Người Việt ăn cơm chung cùng một nòi cơm, chấm chung chén nước mắm.
Biểu hiện của tính mực thước ở chỗ tôn trọng khách “tiên khách hậu chủ”
+ Tính biện chứng: Ng Việt luôn lựa chọn những NVL ở thời điểm ngon
nhất, bổ nhất và sử dụng những phương pháp chế biến hợp lý nhất để đảm
bảo độ thẩm mỹ, độ ngon và độ bổ cho nguyên liệu. Sự kết hợp biện chúng
giữa các NVL đảo bảo sao cho cân=tính âm, dương, hàn-nhiệt.

VD:
1. Nem:
- N/Liệu: thịt, trứng (gà or vịt), miến, bánh đa nem, rau (cà rốt, giá đỗ, su
hào…), gia vị (hành lá, muối, mộc nhĩ, nấm hương, hành khô).
- Cách làm:
+ Nhân nem: Thái nhỏ thịt rồi xay hoặc bằm nhuyễn. Rau thái sợi, cắt khúc
vừa quấn cuộn. Miến (đã được ngâm qua nước), mộc nhĩ, nấm hương ngâm
nước , rửa sạch rồi thái nhỏ. Hành băm nhỏ. Tất cả trộn đều với trứng và gia
vị, cho thêm 1 ít muối.
+ Gói nem: Bánh đa nem ủ mềm, cắt mép cứng, rồi cắt nhỏ vừa với độ dài
dự định của nem, thường khoảng 3 đốt (lóng) tay; cho nhân vào cuốn tròn lại
(chú ý cuốn chặt tay)
+Rán nem: Bỏ vào chảo dầu nóng (dầu vừa mặt nem, không nên cho quá
nhiều, nem sẽ bị nổ mặt và bung mép), để nhỏ lửa, trở đều tay cho đến khi
nem chín vàng đều, vớt ra ăn nóng cùng với nước mắm pha chế gồm chanh
(vớt bỏ hột để nước chấm không bị đắng, tỏi, ớt (bỏ hột, bằm nhuyễn), lượng
đường cho vào hòa tan trong nước và nước mắm cho tới khi ớt và tỏi nổi hết
lên trên bề mặt) và các loại rau thơm: ngò, tía tô, quế, rau răm, diếp cá,
húng, đặc biệt là rau kinh giới và húng lủi (húng chó), xà lách. Có thể ăn
kèm với bún sợi nhỏ.

Câu 2: Lịch sử mặc của người Việt
-Quan niệm: vh mặc của ng Việt là vh tận dụng MTTN, đc thể hiện rõ ràng ở

sĩ nối dài chấm đất để tăng thêm dáng vẻ uyển chuyển trong bước đi đồng
thời thân trên được may ôm sát theo những đường cong cơ thể người mặc
tạo nên vẻ yêu kiều và gợi cảm rất độc đáo. Để tăng thêm vẻ nữ tính, hàng
nút phía trước được dịch chuyển sang một chỗ mở áo dọc theo vai rồi chạy
dọc theo một bên sườn. Tuy nhiên, áo dài Le Mur có nhiều biến cải mà
nhiều người thời đó cho là “lai căng” thái quá, như áo may ráp vai, ráp tay
phồng, cổ bồng hoặc cổ hở. Thêm nữa áo Le Mur mặc cho đúng mốt phải
với quần xa tanh trắng, đi giày cao, một tay cắp ô và quàng vai thêm chiếc
bóp đầm
Năm 1975, đất nước thống nhất, điều kiện vật chất còn nhiều khó khăn nên
áo dài có phần đơn giản hơn. Nhưng đến những năm 90, áo dài đã trở lại,
cầu kỳ hơn, thanh nhã hơn và bắt đầu được bạn bè quốc tế nghĩ tới như là
một biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam
Câu 3:ĐKTN_XH và đặc trưng văn hóa của người Tây Bắc
(Tham khảo)
*Điều kiện TNXH:
- Là vùng đất bao gồm địa phận 6 tỉnh: Lào Cai, Sơn La, Điện Biên, Lai
Châu, Yên Bái, Hòa Bình
-KH ngả sang Á nhiệt đới nên biên đọ dao động nhiệt trong ngày và trong
năm khá lớn
-Địa hình: có độ cao lớn nhất so vs mực nc biển, địa hình đồi núi cao, hiểm
trở (cao nhất là dãy Hoàng Liên Sơn vs đỉnh Phanxipang)
-Sông ngòi: là nơi hoạt động của 3 con sông lớn là sông Hồng, sông Mã,
sông Đà
-Là nơi tụ cư của các tộc người Thái, Mường, Mông, Dao

*Đặc trưng văn hóa:
-Vh ở:
Thái+Mường ở nhà sàn
Mông+Dao ở nhà trệt

chưa phát triển thì cách nhận thức thế giới theo phương pháp huyền thoại,
tín ngưỡng này không phải không có tác dụng tích cực cho sự tốn tại của
cộng đồng và con người.
-Văn hóa ứng xử: cư dân TB rất thật thà, chất phác, hiếu khách

Câu 4: Điều kiện TN-XH và đặc trưng văn hóa của người TN

• ĐK TN-XH:
- Địa phận: gồm các tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm
Đồng.
- Địa hình: là 1 vùng cao nguyên xếp tầng dc hình thành từ dung nham núi
lửa, cùng vs Tây bắc, CN là vùng cao nhất trong cả nc
- Khí hậu: chia làm hai mùa: mùa mưa từ tháng 5 đến hết tháng 10 và mùa
khô từ tháng 11 đến tháng 4, trong đó tháng 3 và tháng 4 là hai tháng nóng
và khô nhất. Do ảnh hưởng của độ cao nên không khi ở các cao nguyên cao
400-500 m khí hậu tương đối mát và mưa nhiều, riêng cao nguyên cao trên
1000 m (như Đà Lạt) thì khí hậu lại mát mẻ quanh năm như vùng ôn đới.
- Hệ thống song ngòi: có dòng sông Đăk krông và sông sesangpốc
- Lịch sử: TN là của 1 tộc ng có nhân chủng học hoàn toàn khác so vs các
vùng khác. Đó là ngữ hệ Mã lai – đa đảo, Môn – khơ me. Vs n tộc ng : Êđê,
gia rai, khơ me, ban a
Sinh sống chủ yếu: trồng cây CN lâu năm.
Có 2 thủ phủ pleiku và Buôn mê thuột rất sầm uất và có cơ sở hạ tầng tốt.
• Đặc trưng văn hóa:
- hđ sản xuất:với đặc điểm thổ nhưỡng đất đỏ bazan ở độ cao khoảng 500
m đến 600 m so với mặt biển, TN phù hợp trồng cây CN lâu năm như cà
phê, cao su, hạt điều…
+ Kinh doanh,sx các mặt hàng khai thác lâm sản ở rừng
- nhà ở:
ở nhà sàn, dc làm từ gỗ và nứa, mái lợp gianh or cọ. Gỗ chủ yếu dc lấy từ

+ tín ngưỡng dân gian of họ là đa thần trong đó giàng là cao nhất, họ còn
xem các thần linh là bạn bè, nên họ còn có sự mặc cả vs các thần linh, rát
sòng phẳng.
Đối vs n ng đã mất, họ quan niệm: n ng đó vẩn tiếp tục tồn tại, n họ sống ở
tg khác mà chúng ta ko nhìn thấy dc, họ xem n ng đó là cộng đồng hqua và n
ng đang sống là cộng đồng hôm nay
- chế dộ mẫu hệ: về kinh tế: chủ yếu là trồng trọt nên cần bàn tay của ng
phụ nữ là nhiều hơn nên ng phụ nữ trở thành trụ cột gd, tạo ra kt cho gd
+ Dưới góc độ xh:từ thời nguyên thủy chúng ta sinh sống theo chế độ quần
hôn: ko có chồng có vợ, trẻ sỉnh ra thì chỉ biết mẹ nó là ai, còn cha thfi ko
biết, nên con theo họ mẹ, nghe lời mẹ
+ có mô hình nhà dài: 1cặp vợ chồng ra ở riêng, họ xd 1 nhà sàn, sau đó con
trai lấy vợ thì về ở nhà vợ, con gái lấy chồng thiwf đưa về nhà mẹ đẻ ở, mỗi
cô gái đi lấy chồng thì bố mẹ xây tiếp cho 1 gian nhà phía sau nhà sàn. Ở
trong ngôi nhà sàn ấy chắc chắn ng phụ nữ là người đứng đầu.
- vh cồng chiêng:
+ cái cồng là cái có núm, âm thanh trầm hơn còn cái chiêng là cái ko có
núm: âm thanh vang, chói hơn.
+ họ đo đếm sự giàu có bằng cách nhà nào có nhiều cồng chiêng thfi họ sẻ
khoe ra như tài sản vật chất và phi v/c.
+cuộc đời con ng trải dài theo tiếng cồng chiêng: khi ra đời đứa, nếu đứa trẻ
là nam thì họ sẻ đánh 3 tiếng theo tiếng ra trận vs mong muốn đứa trẻ sẻ
mạnh mẻ, hung dũng. Nếu đứa trẻ là con gái họ sẻ đánh 3 tiếng theo nhạc
mừng lúa mới hy vọng đó là ng con gáu chăm chỉ, đảm đang
+ không gian vh cồng chiêng trở thành di sản vh phi vật thể of nhân
loại(2005)
- tính cộng đồng trong vh TN: có nhiều nơi còn có hủ tục, như tộc ng khơ
mú: đẻ ng chết trong nhà đến khi các bộ phận trên cơ thể phân hủy mới
mang đi chon
- Điêu khắc nghệ thuật: là n nghệ sĩ tạo tác n sp về gỗ, diển hình đó là