Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Lời nói đầu
Đất nớc chuyển sang nền kinh tế hang hoá nhiều thành phần đã và đang làm
cho đời sống kinh tế xã hội có nhiều thay đổi. Đặc biệt là vấn đề sử dụng đất đai
để sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng...phục vụ cho phát triển kinh tế và nâng cao
chất lợng đời sống cho nhân dân. Xong vấn đề nổi cộm đáng quan tâm ở đây
việc thực hiện tiến độ xây dựng cơ sở hạ tầng còn rất chậm và hiệu quả sử dụng
đất cha cao...tại sao lại có hiện tợng đó?. Một phần rất quan trọng gây ra điều
đó là vấn đề quản lý nhà nớc về đất đai cha đợc thực hiện tốt và giám sát chặt
chẽ.., nó gây ra việtc giải toả thu hồi đất giảI phóng mặt bằng gặp nhiều khó
khăn và việc sử dụng đất tràn lan sai mục đích làm làng phí , kém hiệu quả..
Chính điều này đã ảnh hởng đến sự phát triển kinh tế và đời sống nhân dân.
Đồng thời thực hiện theo đờng nối chủ chơng của đảng nhà nớc: chuyển từ nền
kinh tế tập chung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trờng nhằm nâng cao
đời sống nhân dân cả về vật chất và tinh thần, thì đất đai cũng trở thành đối tợng
hàng hoá có thể đem ra mua bán, nó diễn dới nhiều hình thức nh chuyển nhợng
trao đổi cho thuê cần cố thế chấp thừa kế ... tất cả các biến động này nếu không
đợc quản lý tốt nó sẽ gây ảnh hởng đấn trật tự an ninh xã hội đời sống nhân dân
cũng nh trở ngại lớn cho việc thực hiên các chiến lợc kinh tế xã hội (do có tranh
chấp đất đai, sử dụng không đúng mục địch và kém hiệu quả lãng phí, công tác
giải toả thu hồi đất giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn rắc rối và châm khi
xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng nh đờng giao thông, trờng học, bệnh
viện...).
Trên đây là lý do và tính cấp thiết cử đề tài. Chính vì vậy mà em đã chọn đề
tài: Một số vấn đề quản lý nhà n ớc về đất đai trong nền kinh tế thị trờng
định hớng xã hội chủ nghĩa để nghiên cứu với mục đích góp một phần nhỏ
bé của mình vào việc quản lý sử dụng đất đai có hiệu quả hơn; cũng nh giảỉ
quyết và đẩy nhanh công tác giải toả thu hồi đất giải phóng mặt bằng đợc diễn
Đề án môn học chuyên ngành
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

trồng; trên mặt này thì đất đai thể hiện là sản phẩm của lao động, đối tợng lao
động. Thông qua đất đai con ngời lợi dụng có ý thức các tính chất tự nhiên của
nó nh tính lý hoá, sinh học và tính chất khác nữa để tác động lên cây trồng với
mục đích thu đợc hiệu quả cây trồng cao nhất. Còn trong công nghiệp thì đất
đai là địa bàn, địa đIểm để xây dựng các cơ sở sản xuất và với ngành khai
khoáng thì nó là nguyên liệu đầu vào trực tiếp vì tất cả các nguồn khoáng sản,
các mỏ đều năm trong lòng đất.
Cùng với điều kiện tự nhiên khác nh khí hậu... thì nó là một cơ sở quan
trọng hình thành nên các vùng lãnh thổ, vùng kinh tế của mỗi quốc gia. Nó là
nơi c trú, nơi sống của con ngời và động thực vật, là điểm tựa cho các hoạt động
kinh tế xã hội của loài ngời diễn ra.
Vì vậy đất đai có vai trò quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển
của mỗi vùng mỗi quốc gia nói riêng và của xã hội loài ngời nói chung.Với ý
nghĩa quan trọng nh vậy thì Đảng và nhà nớc ta đã khẳng định điều đó ngay đầu
tiên trong luật đất đai năm 1993: ... Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng
quý giá, là t liệu sản xuất đăc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của
môi trờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân c xây dựng, các cơ sở kinh tế
văn hoá xã hội an ninh và quốc phòng....Chính vì vậy nó còn thể hiện trong
Đề án môn học chuyên ngành
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
nhiều van bản pháp luật của cơ quan nhà nớc vê quản lý và sử dụng đất đai, và
những vấn đề có liên quan đến đất đai.
2. Sự cần thiết phảI quản lý nhà nớc đối với đất đai trong nên
kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa
a- Khái niệm quản lý hà nớc về đất đai
Quản lý nhà nớc về đất đai là sự tác động của nhà nớc đối với tài nguyên
đất đai trong đời sống kinh tế xã hội nhằm đảm bảo phân phối sử dụng đất đai
một cách hợp lý tiết kiệm hiệu quảvà bảo vệ lợi ích chính đáng của các cá nhân,
tổ chức, của cả cộng đồng và đảm bảo công bằng xã hội. Bằng quyền lực của bộ

nào: Nh chủ nghĩa t bản thì cho là đất đai thuộc sở hữu t nhân nhng sở hữu t
nhân ở đây là một phạm vi giới hạn, không hoàn toàn mà nhà nớc vẫn là ngời
quản lý và quyết định cao nhất nghĩa là nhà nớc đại diện cho nhân dân sở hữu
và quản lý về đất đai. Đối với chủ nghĩa xã hội nh ở Việt Nam, Trung Quốc...thì
qui định đất đai là sở hữu toàn dân do nhà nớc đứng ra làm đại diện sở hữu và
quản lý; thực hiện giao đất cho cá nhân, tổ chức, hộ gia đình sử dụng đất theo
qui định của pháp luật.
Thực tiễn nền kinh tế nớc ta đang trên đà phát triển, đặc từ nền kinh tế tập
trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tếhàng hoá nhiều thành phần hoạt
động theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc định hớng xã hội chủ
nghĩa thì mối quan hệ xã hội giữa các cá nhân với nhau, cá nhân với tổ chức, tổ
chức với nhau, cá nhân tổ chức với nhà nớc... trong quản lý và sử dụng đất đai
ngày càng thể hiện đầy đủ hơn: Trong nền kinh tế thị, đất đai có giá trị nó đ-
ợc coi nh một hàng hoá đem ra mua bán trao đổi, một tài sản dùng để chuyển
nhợng, thế chấp và thừa kế... Cũng chính từ sự phomg phú yêu cầu của cuộc
sống trong đổi mới và phát triển nền kinh tế của đất nớc đã và đang dẫn đến sự
đa dạng về đích sử dụng đất đai; đây là một biểu hiện tốt của việc sử dụng đất
đai ngày càng có hiệu quả hơn. Tuy vậy vẫn lẫn ngững vấn đề đáng quan tâm
nh một số cá nhân, tổ chức lợi dụng chỗ hở của pháp luật hoặc vi luật để thu lợi
cho mình mà làm thiệt hại lớn hơn cho xã hội, cho cộng đồng, cũng nh sử dụng
không có hiiêụ quả đất đai trên giác độ xã hội. Điều này đòi hỏi không ngừng
tăng cờng vai trò quản lý nhà nớc về đất đai và hoàn thiện pháp luật, đồng thời
hớng dẫn thi hành chi tiết tốt hơn pháp luật về đất đai nhằm sử dụng đất đai hợp
Đề án môn học chuyên ngành
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
lý hơn, tiết kiệm hiệu quả góp phần đảm bảo xây dựng một xã hội công bằng
văn minh, dân chủ.
Hiến pháp nớcCHXHCNVN năm 1992, cụ thể là luật đất đai 1993 đã pháp
hoá bằng văn bản qui định rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan

trong quản lý nhà nớc; định hớng trong tổ chức thực hiện là bớc quan trọng để
tiến hành các hoạt động thực hiện mục tiêu theo giải pháp đã đợc định hớng tr-
ớc. Vì vậy nó cũng cần đợc định hớng.
Chức năng điều tiết là chức năng thực thi của cơ quan quản lý nhà nớc; dùng
để điều tiết các hoạt động, các nguồn lực sao cho tạo đIều kiên cho kinh tế xã
hội phát triển đều và ổn định, nhất là trong việc quản lý và sử dụng đât đai hợp
lý tiết kiệm có hiệu quả cao. Chức năng kiểm soát của nhà nớc về đất đai là
giám sát, đôn đốc việc thực hiện theo chính sách, quy định pháp luật đất đai.
Kiểm soát để phát hiện sự mất cân đối, thiếu đồng bộ trong quá trình thực hiện
các mục tiêu phát triểm kinh tế xã hội của các cấp các ngành để nhà nớc điều
chỉnh, bổ sung hoàn chỉnh. Nó còn là công cụ giam sát hoạt động quản lý của
cơ quan chuyên chách của nhà nớc về đất đai theo quy định của pháp luật nhằm
bảo đảm công bằng xã hội.
Dựa vào công cụ kiểm soát của mình nh: Công cụ quản lý vĩ mô (luật,
chính sách, kế hoạch...); các quy định chuẩn mực quốc gia hay quốc tế cho
trong loại hoạt động, sản phẩm (cá loại đất đai, khung giá đất, thuế suất cho
tong loại sản phẩm trên đất, tiêu chuẩn về xây dung nhà ở về qui hoạch, đo đạc,
kỹ thuật...); bằng các thiết bị dụng cụ và tiềm lực vật chất của mình mà nhà nớc
tiến hành thực hiện các nội dung kiểm soát có hiệu quả (kiểm soát về công tác
tổ chức, kiểm soát các quá trình kinh tế, kiểm soát các hoạt động xã hội, kiểm
việc bảo vệ và bồi bổ môi trờng).
Cùng với việc xem xét nội dung quản lý nhà nớc về đất đai và xem xét
chức năng quản lý nhà nớc về đất đai thì ta thấy rõ đợc vai trò cần thiết của nhà
nớc trong việc quản lý đất đai. Nhất là trong điều kiện nền kinh tế thị trờng thì
nó có ý nghĩa to lớn đến việc phát triển, ổn định kinh tế xã hội vì đã thúc đẩy
yếu tố đất đai tham gia mạnh mẽ vào sản xuất, vào thị trờng nh một hàng hoá
đặc biệt ngày càng đợc sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả cao hơn. Tất cả các
hoạt động của Nhà nớc tác lên đối tợng đất đau là cần thiết vì đất đai là một tài
nguyên chung của xã hội mà có hạn hạn do đó cần sử dụng có hiệu quả, không
Đề án môn học chuyên ngành

Đất đai có trớc sự xuất hiện của loài ngời trên trái đất nghĩa là có trớc lao
động, do vậy đất đai là sản phẩm tự nhiên là tài sản chung của xã hội. Nhng
trong quá trình tồn tại và phát triển con ngời đã tác động vào đất đai cải tạo làm
cho chúng màu mỡ hơn, có chất lợng đáp ứng với nhu cầu sử dụng của mình vì
thế mà đất đai cũng còn là sản phẩm của lao động của xã hội. Do đó đất đai là
yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội; giải quyết mối quan hệ giữa chúng có ý nghĩa
lớn trong việc sử dụng đất đai hợp lý tiết kiệm hiệu quả đáp ứng cho nhu cầu
cuộc sống, cho phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia và cả thế giới.
Tuy nhiên đất đai có đặc điểm trong quan hệ xã hội nên trong chế độ sở
hữu đất đai cũng có đặc thù riêng ở mỗi chế độ xã hội.
Đề án môn học chuyên ngành
9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
ở chế độ Nhà nớc phong kiến và TBCN thì đại bộ phận đất đai thuộc sở
hữu t nhân và pháp luật chủ yếu duy trì và bảo vệ lợi ích của sở hữu t nhân đối
với đất đai.
Nhà nớc CNXUCN Việt Nam thì quy định đất đai là sở hữu chung của
toàn pháp luật bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi cá nhân của cả xã hội trong
quá trình sử dụng đất đai. Đặc biệt là trong hiến pháp năm 1992 và luật đất đai
năm 1993 quy định "đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nớc thống nhất quản
lý. Nhà nớc giao đất cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài
(và) Nhà nớc còn hộ gia đình, tổ chức, cá nhân thuê đất".
Văn bản pháp luật đã xác lập quyền sở hữu pháp lý đất đai và mặt kinh tế
của đất đai, nó đợc tách ra khi phân phối kết quả sản xuất nhng chúng có sự
thống nhất phù hợp với nhau là do quỹ đất đai (số lợng và chất lợng) ngày nay
là thành quả khai phá cải tạo bảo vệ của bao lớp ngời của cách mạng, vì vậy đất
đai không phải là của riêng ai, là tài sản của toàn xã hội, Nhà nớc là ngời đại
diện cho nhân dân thống nhất quản lý. Bất cứ chế độ nào cũng xác định sự vận
động và phát triển của các quan hệ đất đai. ở nớc ta từ nền kinh tế tập trung bao
cấp sang nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ thì có sự thay đổi từ cơ chế

với các đối tợng sử dụng đất. Đó là hoạt động của Nhà nớc trong việc nắm chắc
tình hình sử dụng đất đai; hoạt động của Nhà nớc về việc phân phối và phân
phối lại quỹ đất đai trên cơ sở kế hoạch và quy hoạch đất đai; các hoạt động của
Nhà nớc về đất đai giám sát quá trình sử dụng đất đai. Và nó phải tuân thủ theo
các quy tắc của pháp luật và các yêu cầu kỹ thuật...
3- Chế độ sử dụng đất đai
Chế độ sử dụng đất đai là một chế định quan trọng của đất đai. Nó bao
gồm các quy phạm, quy định bảo vệ quyền và nghĩa của các tổ chức, hộ gia
đình, cá nhân đợc giao đất, cho thuê đất để sử dụng. Thông qua pháp luật quy
định về quyền và nghĩa vụ của ngời sử dụng đất và đất đai mà họ có cơ sở pháp
lý để thực hiện sử dụng đất đai hợp pháp, đạt hiệu quả kinh tế cao và tiết kiệm.
Chính vì thế mà hoàn thiện chế độ sử dụng đất đai là cần thiết. Quyền và sự bảo
đảm quyền của ngời sử dụng đất là tiền đề quan trọng cho sự phát triển sản xuất
hàng hoá, cho đất đai tham gia vào thị trờng nh một hàng hoá đặc biệt. Hình
thức của chế độ này là đòi hỏi phải đợc bảo hệ bằng pháp luật thông qua các
hợp đồng cho thuê đất và quyết định giao đất của cơ quan Nhà nớc có thẩm
Đề án môn học chuyên ngành
11
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
quyền. Dựa vào đây mà Nhà nớc khẳng định quyền lực của mình và khẳng định
Nhà nớc là chủ ở hữu đối với toàn bộ đất đai. Luật đất đai và các văn bản luật
khác quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của các đối tợng cá nhân, họ gia đình,
tổ chức trong quá trình sử dụng đất.
Mối quan hệ giữa chế độ sở hữu, chế độ quản lý và chế độ sử dụng đất
đai là hết sức mật thiết, gắn bó ràng buộc với nhau, thống nhất với nhau. Nó là
cơ sở cho việc hình thành các mối quan hệ kinh tế xã hội trong việc quản lý và
sử dụng, là nhân tố cho đất đai tham gia vào nền kinh tế hàng hoá và thúc đẩy
phát triển kinh tế xã hội. Đây cùng là cốt lõi của luật và các văn bản luật khác
có liên quan trong việc thể hiện ý chí và quyền lực của Nhà nớc, ngời đại diện
cho nhân dân sở hữu và quản lý đất đai sử dụng nó hợp lý tiết kiện hiệu quả

do Nhà nớc thống nhất quản lý" mặt khác nó cũng khẳng đinh "Nhà nớc giao
đất cho các tổ chức kinh tế, các đơn vị vũ trang nhân dân, cơ quan Nhà nớc, tổ
chức chính trị xã hội, hộ gia đình, cá nhân sử dụng theo thời hạn và có một số
quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Ngoài ra Nhà nớc còn cho thuê
đất. Nh vậy với các quy định vừa nêu trên, đã xác định chủ sở hữu đất đai là
Nhà nớc và chủ sử dụng là các tổ chức hộ gia đình cá nhân (kể cả tổ chức, cá
nhân nớc ngoài). Điều này tạo điều kiện thuận lơi cho đất đai tham gia vào nên
sản xuất hàng hoá và ngời sử dụng đã chủ động hơn trong việc đầu t, phơng
thức sản xuất, mục đích sử dụng trên mảnh đất của mình sao cho hợp lý hiệu
quả nhất vì thời gian đợc giao đất là ổn định lâu dài. Thực tế việc chuyển dịch
của đất đai từ đất trồng lúa năng suất thấp sang trồng cây ăn quả, đất nhiễm
măn sang nuôi trồng thuỷ sản đem lại giá trị cao đóng góp mỗi năm hàng tỷ
đổng vào ngân sách Nhà nớc và nâng cao đời sống dân c từ việc sử dụng hiệu
quả hơn đối với đất đai.
Lần đầu tiên luật đất đai năm 1993 ghi nhận "đất có giá". Đây là một nội
dung quan trọng thể hiện sự có mặt của quan hệ đất đai trong cơ chế thị trờng.
Nhà nớc đã thể chế hoá thực tiễn là dất có giá. Giá đất nó cũng là một công cụ
để Nhà nớc quản lý chặt chẽ đầy đủ hơn đối với đất đai nh công tác tính thuế
chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất, bồi thờng thiện hại đất đai khi
thu hồi... nó đợc dựa trên cơ sở pháp lý và đây cũng là công cụ kinh tế để ngời
quản lý và sử dụng tiếp cận với cơ chế thị trờng. Vấn đề kinh tế xã hội trong
nền kinh tế đối với các quan hệ đất đai là sự rộng lớn về phạm vi, hình thức
Đề án môn học chuyên ngành
13