PHƯƠNG PHÁP PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU XÃ HỘI NGHIÊN CỨU XÃ HỘI
HỌCHỌC
TS TrTS Trầần Thn Thịị Kim XuyKim Xuyếếnn
GV:Ths Trần Thò Bích LiênGV:Ths Trần Thò Bích Liên
Tài liệu tham khảoTài liệu tham khảo
::
1.1. PhạmPhạm TấtTất DongDong –– LêLê NgọcNgọc HùngHùng (đồng(đồng chủchủ biên),biên), XãXã
hộihội họchọc,, NhàNhà xuấtxuất bảnbản ĐạiĐại họchọc QuốcQuốc giagia HàHà Nội,Nội, 19971997
2.2.
NguyễnNguyễn MinhMinh HòaHòa,, MộtMột sốsố phươngphương pháppháp vàvà kỹkỹ thuậtthuật
nghiênnghiên cứucứu XãXã hộihội họchọc ứngứng dụngdụng,, NhàNhà xuấtxuất bảnbản KhoaKhoa
họchọc XãXã hội,hội, TPHCM,TPHCM, 19931993
3.3.
NguyễnNguyễn XuânXuân NghóaNghóa,, PhươngPhương PhápPháp && KỹKỹ ThuậtThuật trongtrong
nghiênnghiên cứucứu xãxã hội,hội, NhàNhà XuấtXuất bảnbản TrẻTrẻ TPTP HCM,HCM, 20042004
4.4.
PhạmPhạm VănVăn QuyếtQuyết –– NguyễnNguyễn QuýQuý ThanhThanh,, PhươngPhương pháppháp
nghiênnghiên cứucứu XãXã hộihội họchọc,, NhàNhà xuấtxuất bảnbản ĐạiĐại họchọc QuốcQuốc giagia
HàHà NộiNội ,, 20012001
5.5.
HoàngHoàng TrọngTrọng ,, XửXử lýlý DữDữ liệuliệu nghiênnghiên cứucứu vớivới SPSSSPSS ForFor
WindowsWindows,, NhàNhà XuấtXuất bảnbản ThốngThống kê,kê, 20022002
6.6.
TrầnTrần ThòThò KimKim XuyếnXuyến (chủ(chủ biên),biên), NhậpNhập mônmôn XãXã hộihội
họchọc,, NhàNhà xuấtxuất bảnbản ĐạiĐại họchọc QuốcQuốc giagia ThànhThành phốphố
HồHồ ChíChí MinhMinh,, 20052005
7.7.
HelmutHelmut KromreyKromrey,, (Người(Người dòchdòch:: HồHồ KimKim Tộ),Tộ), NghiênNghiên
cứucứu xãxã hộihội thựcthực nghiệmnghiệm ,, NhàNhà xuấtxuất bảnbản ThếThế Giới,Giới,
19991999

KhoaKhoa họchọc làlà phươngphương pháppháp phátphát triểntriển khốikhối lượnglượng kiếnkiến thứcthức
thôngthông quaqua việcviệc sửsử dụngdụng nhữngnhững kókó thuậtthuật lôlô gicgic vàvà kháchkhách
quanquan MụcMục tiêutiêu củacủa phươngphương pháppháp làlà tritri thứcthức khoakhoa họchọc

LôLô gic?gic?
MỗiMỗi ýý kiếnkiến hoặchoặc mỗimỗi bướcbước tiếntiến hànhhành đềều gắngắn liềnliền chặtchặt
chẽchẽ vớivới ýý kiếnkiến hoặchoặc bướcbước điđi trướctrước đóđó MộtMột nhậnnhận đònhđònh khoakhoa
họchọc khôngkhông thểthể chứachứa đựngđựng nhữngnhững mâumâu thuẫnthuẫn chưachưa giảigiải
quyếtquyết

KháchKhách quan?quan?
PhảnPhản ánhánh hiệnhiện tượngtượng sựsự vậtvật nhưnhư nónó vốnvốn cócó trongtrong hiệnhiện
thựcthực NhàNhà khoakhoa họchọc phảiphải dựadựa vàovào cáccác thủthủ thuậtthuật cócó khảkhả
năngnăng giảmgiảm thiểuthiểu ảnhảnh hưởnghưởng củacủa nhữngnhững phỏngphỏng đoán,đoán, trựctrực
giácgiác vàvà thiênthiên kiếnkiến trongtrong lúclúc quanquan sátsát vàvà lýlý giảigiải
LýLý
thuyết?thuyết?

LýLý thuyếtthuyết làlà mộtmột tậptập hợphợp nhữngnhững phátphát biểubiểu đượcđược
sắpsắp xếpxếp mộtmột cáchcách lôlô gíc,gíc, tậptập hợphợp nàynày cốcố gắnggắng mômô
tả,tả, dựdự đoán,đoán, hoặchoặc giảigiải thíchthích mộtmột sựsự kiệnkiện

NhữngNhững trìnhtrình bàybày cócó hệhệ thốngthống (lô(lô gic)gic) nàynày giúpgiúp
chúngchúng tata hìnhhình thànhthành cáccác ýý kiếnkiến củacủa chúngchúng tata vềvề sựsự
kiệnkiện đangđang nghiênnghiên cứucứu

MụcMục đíchđích củacủa lýlý thuyếtthuyết nhằmnhằm gợigợi lênlên chocho thấythấy
nhữngnhững biếnbiến sốsố cócó ýý nghóanghóa vàvà nhữngnhững cáchcách thứcthức màmà
nhữngnhững biếnbiến sốsố nàynày liênliên quanquan vớivới hiệnhiện tượngtượng đangđang
đượcđược khảokhảo sátsát

CáchCách thứcthức điđi từtừ trườngtrường hợphợp cụcụ thểthể đếnđến lýlý thuyếtthuyết tổngtổng
quátquát chínhchính làlà chiềuchiều hướnghướng củacủa logiclogic quyquy nạpnạp

NhiềuNhiều lýlý thuyếtthuyết đượcđược phátphát triểntriển thôngthông quaqua phépphép quyquy
nạpnạp CácCác sựsự kiệnkiện đượcđược quanquan sátsát nhiềunhiều lầnlần cócó thểthể đượcđược ghighi
nhậnnhận nhưnhư mộtmột mômô hình,hình, lýlý thuyếtthuyết sẽsẽ mômô tảtả vàvà cốcố gắnggắng
giảigiải thíchthích nhữngnhững mômô hìnhhình nhưnhư thếthế
VDVD:: LindenLinden SmithSmith “quá“quá trìnhtrình nghiệnnghiện ngậpngập làlà quáquá trìnhtrình
rơirơi vàovào sựsự phụphụ thuộcthuộc đốiđối vớivới thuốc”thuốc”
Logic diễn dòch:Logic diễn dòch:

Phương pháp thực hiện đi từ cái tổng quát đến cái Phương pháp thực hiện đi từ cái tổng quát đến cái
cụ thể. Từ một lý thuyết người ta có thể suy ra cụ thể. Từ một lý thuyết người ta có thể suy ra
được một cách lôđược một cách lô gic những sự kiện đang diễn ra gic những sự kiện đang diễn ra
xung quanh. xung quanh.
VD: Lý thuyết xã hội của Marx (1848) “lối sống VD: Lý thuyết xã hội của Marx (1848) “lối sống
trong một xã hội được quy đònh bởi phương thức trong một xã hội được quy đònh bởi phương thức
sản xuất”. sản xuất”.
Điều tra thực tếĐiều tra thực tế
làlà quáquá trìnhtrình thuthu thậpthập dữdữ kiệnkiện hoặchoặc
thôngthông tintin Đâây làlà thànhthành phầnphần kháchkhách
quanquan củacủa khoakhoa họchọc CácCác kókó thuậtthuật thuthu
thậpthập dữdữ kiệnkiện chocho phépphép chúngchúng tata tìmtìm rara
nhữngnhững gìgì xảyxảy rara chungchung quanhquanh tata ChúngChúng
cócó thểthể đượcđược sửsử dụngdụng đểđể kiểmkiểm tratra mộtmột
lýlý thuyếtthuyết bổbổ sungsung hoặchoặc đểđể tiếntiến hànhhành
mộtmột cuộccuộc nghiênnghiên cứucứu thămthăm dòdò

LýLý thuyếtthuyết vàvà điềiều tratra thựcthực tếtế bổbổ sungsung chocho nhaunhau::
LýLý thuyếtthuyết đượcđược sửsử dụngdụng nhằmnhằm đềđề xuấtxuất cáccác ýý

diễn
dòch
Chọn mẫu

MọiMọi
cuộccuộc
điềiều
tratra
cầncần
phảiphải
đảmđảm
bảobảo
cócó
44
thànhthành
tốtố
cơcơ
bảnbản:: vấnvấn đềđề nghiênnghiên cứu,cứu, cáccác phươngphương pháp,pháp, cáccác kếtkết quảquả vàvà
kếtkết luậnluận

VấnVấn đềđề nghiênnghiên cứucứu làlà sựsự nhậnnhận đònhđònh vềvề cáicái màmà nhànhà
điềiều tratra muốnmuốn tìmtìm rara NếuNếu đóđó làlà việcviệc kiểmkiểm tratra mộtmột lýlý
thuyết,thuyết, thìthì đâây làlà mộtmột nhậnnhận đònhđònh tiêntiên đoánđoán trướctrước vềvề cáccác
kếtkết quảquả (giả(giả thuyết)thuyết) MặtMặt khác,khác, nhữngnhững cuộccuộc nghiênnghiên cứucứu
thămthăm dòdò cócó thểthể cungcung cấpcấp nhữngnhững thôngthông tintin đểđể hìnhhình thànhthành
mộtmột nhậnnhận đònhđònh

CácCác phươngphương pháppháp trìnhtrình bàybày cáccác bướcbước cầncần phảiphải tiếntiến
hànhhành đểđể giảigiải quyếtquyết vấnvấn đềđề đãđã đượcđược đặtđặt rara trướctrước BảnBản thânthân
cáccác phươngphương pháppháp phảiphải cungcung cấùpcấùp thôngthông tintin màmà vấnvấn đềđề đòiđòi

đóđó nêunêu lênlên nhữngnhững nhậnnhận đònhđònh mangmang tínhtính chấtchất kháikhái quátquát ỞỞ
đây,đây, nhữngnhững vấnvấn đềđề nảynảy sinhsinh từtừ việcviệc ápáp dụngdụng cáccác phươngphương
pháppháp thuthu thậpthập thôngthông tintin kháckhác nhaunhau cũngcũng cầncần đượcđược nêunêu rara
VềVề căncăn bản,bản, cáccác kếtkết luậnluận trảtrả lờilời chocho câucâu hỏihỏi “như“như vậyvậy thìthì
sao?”sao?” KhiKhi trảtrả lờilời đượcđược nhữngnhững câucâu hỏihỏi này,này, chúngchúng tata cócó
thểthể đưưa rara đượcđược nhữngnhững kiếnkiến nghònghò ởở cuốicuối phầnphần báobáo cáocáo

II.II.
Cách thức tiến hành nghiên cứu xã hội học thực Cách thức tiến hành nghiên cứu xã hội học thực
nghiệmnghiệm

3 giai đoạn: 3 giai đoạn:
Giai đoạn chuẩn bò Giai đoạn chuẩn bò
Giai đoạn tiến hành điều tra Giai đoạn tiến hành điều tra
Giai đoạn xử lý và giải thích thông tin.Giai đoạn xử lý và giải thích thông tin.

MỗiMỗi mộtmột giaigiai đoạnđoạn baobao gồmgồm cáccác bướcbước kháckhác nhaunhau vàvà phảiphải
tuântuân theotheo mộtmột trìnhtrình tựtự nhấtnhất đònhđònh GiaiGiai đoạnđoạn trướctrước làlà cơcơ sởsở
vàvà tiềntiền đềđề chocho cáccác giaigiai đoạnđoạn sausau CácCác bướcbước nghiênnghiên cứucứu vàvà
cáccác giaigiai đoạnđoạn phảiphải đượcđược tiếntiến hànhhành saosao chocho đảmđảm bảobảo đượcđược
tínhtính chỉchỉ đạạo vàvà tínhtính xuyênxuyên suốtsuốt củacủa mụcmục đíchđích vàvà yêuyêu cầucầu
củacủa cuộccuộc điềiều tratra

TrongTrong baba giaigiai đoạnđoạn này,này, khôngkhông thểthể nóinói làlà giaigiai đoạnđoạn nàonào
quanquan trọngtrọng hơnhơn giaigiai đoạnđoạn nàonào KhiKhi chuẩnchuẩn bòbò thậtthật chuchu đááo
vàvà chichi tiếttiết thìthì kếtkết quảquả thuthu đượcđược mớimới cócó kếtkết quảquả tốttốt ThôngThông
thườngthường khâukhâu chuẩnchuẩn bòbò làlà giaigiai đoạnđoạn tốntốn nhiềunhiều thờithời giangian vàvà
trítrí lựclực nhấtnhất

Giai đoạn chuẩn bòGiai đoạn chuẩn bò

trường
Gia
đình
Cộng
đồng
Môi trường
xã hội
Nhận thức sinh viên
Đònh hướng
giá trò dòng
họ, cộng
đồng, tổ
tiên, cội
nguồn
Đònh hướng
giá trò tình
bạn, tình yêu

Thao tác hóa các khái niệmThao tác hóa các khái niệm: :
Là làm đơn giản hóa các khái niệm, làm cho Là làm đơn giản hóa các khái niệm, làm cho
chúng trở thành tiêu chí có thể đo lường được chúng trở thành tiêu chí có thể đo lường được
trong thực tế. trong thực tế.

Thao tác hóa các khái niệm có thể phân thành Thao tác hóa các khái niệm có thể phân thành
nhiều giai đoạn và trong mỗi một giai đoạn các nhiều giai đoạn và trong mỗi một giai đoạn các
khái niệm lại được đơn giản hơn một bậc. Trong khái niệm lại được đơn giản hơn một bậc. Trong
khi thực hiện các bước kể trên thì độ trừu tượng khi thực hiện các bước kể trên thì độ trừu tượng
của các khái niệm sẽ được thu hẹp lại, khả năng của các khái niệm sẽ được thu hẹp lại, khả năng
thao tác hoá về kinh nghiệm sẽ tăng lên.thao tác hoá về kinh nghiệm sẽ tăng lên.



Trong khi thu thập thông tin, việc giám sát quá Trong khi thu thập thông tin, việc giám sát quá
trình thực hiện và soát phiếu được tiến hành một trình thực hiện và soát phiếu được tiến hành một
cách đồng thời.cách đồng thời.
(bảo quản các dữ liệu) (bảo quản các dữ liệu)
Giai đoạn xử lý và phân tích thông Giai đoạn xử lý và phân tích thông
tintin

Xử lý những số liệu thu thập được (các phương án Xử lý những số liệu thu thập được (các phương án
xử lý phải được chuẩn bò từ trước). Các nhà xử lý phải được chuẩn bò từ trước). Các nhà
nghiên cứu thường dựa trên những giả thuyết nghiên cứu thường dựa trên những giả thuyết
nghiên cứu, nội dung nghiên cứu và mục đích của nghiên cứu, nội dung nghiên cứu và mục đích của
các báo cáo để xác đònh những biến số (độc lập và các báo cáo để xác đònh những biến số (độc lập và
phụ thuộc) và những mối liên hệ tương quan giữa phụ thuộc) và những mối liên hệ tương quan giữa
những biến số đó. những biến số đó.

Phân tích thông tinPhân tích thông tin
Đưa ra những nhận xét, so sánh các kết quả, sự Đưa ra những nhận xét, so sánh các kết quả, sự
khái quát hóa, những kết luận và kiến nghò từ khái quát hóa, những kết luận và kiến nghò từ
việc phân tích và lý giải thông tin. Tất cả những việc phân tích và lý giải thông tin. Tất cả những
công việc này và những kết quả của nó sẽ được công việc này và những kết quả của nó sẽ được
thể hiện trong báo cáo tổng kết. thể hiện trong báo cáo tổng kết.
Một số nguyên tắc đạo đức nghề nghiệpMột số nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp

Tính khách quan trong nghiên cứu khoa học và những Tính khách quan trong nghiên cứu khoa học và những
quyền lợi công dân và pháp lý của các đối tượng cung cấp quyền lợi công dân và pháp lý của các đối tượng cung cấp
thông tin.thông tin.

Ba nguyên tắc cơ bản: Ba nguyên tắc cơ bản:
