Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Mục lục
Trang
A Phần mở đầu
1 Lý do chọn đề tài
2 Lịch sử vấn đề
3 Mục đích, phạm vi và phơng pháp nghiên cứu
B Phần nội dung
Chơng 1 Giới thiệu về khái niệm thời gian nghệ thuật
Chơng 2 Các hình thức biểu hiện của thời gian nghệ thuật trong thơ
Đỗ Phủ
2.1 Thời gian vũ trụ
2.1.1 Thời gian rộng mở trờng cửu
2.1.2 Thời gian thiên về quá khứ
2.1.3 Thời gian nhàn nhã khoan khoái
2.1.4 ý nghĩa của thời gian và trụ trong thơ Đỗ Phủ
2.2 Thời gian tiền đờng
2.2.1 Thời gian gắn với hiện thực cuộc sống
2.2.2. Thời gian hạn hẹp dồn nén
2.2.3 Thời gian vội vàng gấp gáp
2.2.4 ý ngiã thời gian đời thờng trong thơĐỗ Phủ
Chơng 3 Những nguyên nhân xuất hiện dạng thức thời gian nghệ thuật
trong thơ Đỗ Phủ
C
Phần kết luận
Lời nói đầu
Quá trình nghiên cứu và đợc sự giúp đỡ của các thầy cô giáo chúng tôi đã
hoàn thành khoá luận tốt nghiệp đại học với đề tài thời gian nghệ thuật trong
thơ Đỗ Phủ.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Tìm hiểu thời gian nghệ thuật trong thơ Đỗ Phủ dới góc độ thị pháp chúng

Đỗ Phủ có nhiều bài thơ đợc chọn dạy trong trờng Trung học cơ sở và
trung học phổ thông. Việc nghiên cứu về thơ Đỗ Phủ đặc biệt là nghiên công
cứu về thời gian nghệ thuật trong thơ ông là thực sự cần thiết bổ ích đối với ngời
giảng dạy thơ Đỗ Phủ.
2) lịch sử vấn đề
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Thơ Đỗ Phủ đợc nhiều tác giả trong và ngoài nớc quan tâm nghiên cứu.
Nhng theo sự hiểu biết của chúng tôi cho thấy nay cha có công trình, đi sâu
nghiên cứu thời gian nghệ thuật trong thơ Đỗ Phủ .
Tác giả Trần Đình Sử Nguyễn Khắc Phi (về thi pháp thơ đờng NXB Đà
Nẵng 1997) đã đề cập đến nhiều dạng thức thời gian nghệ thuật trong thơ Đờng
nh: thời gian sinh mệnh cá thể, thời gian vũ trụ tự nhiên, thời gian lịch sử, thời
gian sinh hoạt, thời gian siêu nhiên. Nói chung các dạng thức thời gian này đợc
các tác giả nêu ra khá đầy đủ. Song do phạm vi nghiên cứu nên các tác gỉa
không đi sâu vào khai thác thời gian nghệ thuật trong thơ Đỗ Phủ.
ở thi pháp thơ Đờng (Nguyễn Thị Bích Hải NXB Thuận Hoá 1995) Tác
giả chia thời gian nghệ thuật trong thơ đờng ra 2 dạng thời gian vũ trụ và thời
gian đời đờng, theo tác giả vũ trụ chiếm u thế so với thời gian đồi thờng. Nhng
trong thơ Đỗ Phủ thời gian đời đờng lại chiếm u thế.
Thi pháp thơ Đờng là công trình nghiên cứu chung cho cả nền văn học cho
nên thơ Đỗ Phủ chỉ đợc nêu ra với t cách là một ví dụ cụ thể cha đợc xem là đối
tợng nghiên cứu chủ yếu.
Tóm lại do phạm vi, mục đích khác nhau nên các công trình nghiên cứu
về thời gian nghệ thuật trong thơ Đỗ Phủ cha đợc tiếp cận một cách có hệ
thống, nhng các công trình trên thực sự là những t liệu quý gợi cho chúng ta tới
hớng giải quyết vấn đề.
3) mục đích phạm vi và phơng pháp nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
ở đề tài này mục đích nghiên cứu của chúng tôi là
a, Khảo sát để chỉ ra hình thức biểu hiện của thời gian nghệ thuật trong thơ

nghệ thuật đợc xây dựng bằng chất liệu đặc biệt là ngôn ngữ thông qua cảm
nhận chủ quan của nhà văn. Ngời ta có thể hình dung đợc một thời đại qua tác
phẩm văn học, vì thế để miêu tả cuộc sống của con ngời, văn học không thể
miêu tả những biểu hiện của thời gian.
Theo lý luận văn học tập 1 ( các tác giả phơng lựu Trần Đình Sử
Lê Ngọc Trà NXB giáo dục 1986) thời gian trong văn học không đồng nhất với
thời gian hiện thực, vật chất ngoài đời nhà gắn liền với thế giới tinh thần của
con ngời.
Theo từ điển nghệ thuật ngữ văn nghệ( các tác giả Lê Bá Hán Trần
Đình Sử Nguyễn Khắc Phi NXB đại học quốc gia Hà Nội 1997) thời gian
nghệ thuật đợc đo bằng nhiều thớc đo khác nhau bằng sự lặp lại đều đặn của
một hiện tợng đời sống đợc ý thức. Thời gian nghệ thuật phản ánh sự cảm thu
thời gian của con ngời trong từng thời kỳ lịch sử từng giai đoạn phát triển, nó
cũng thể hiện sự cảm thụ độc đáo của tác giả về phơng thức tồn tại của con ngời
trong thế giới nghệ thuật.
Bên cạnh những yếu tố mang tính hệ thống của tác phẩm nh không gian,
ngôn ngữ... thì thời gian cũng là một yếu tố thuộc hình thức nghệ thuật mà tác
giả có dụng ý đa vào tác phẩm, để nói lên t tơng quan điểm sáng tác hay cái
nhìn về cuộc đời.
Qua đó chúng ta có thể nhận thấy rằng thời gian nghệ thuật là hình thức
của cái nhìn nghệ thuật do nghệ thuật mang lại, một tác phẩm hay không chỉ về
nội dung mà còn phụ thuộc về hình thức, nội dung về hình thức cân xứng sẽ tạo
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
ra cho các tác phẩm có một giá trị đặc biệt, vì thế hình thức không thể là cái vỏ
của nội dung mà nó còn là yếu tố mang nghĩa.
Giáo s Trần Đình Sử ( thi pháp thơ Tố Hữu NXB giáo dục 1995) cho rằng:
thờ gian nghệ thuật trong văn học không phải đơn giản chỉ là quan điểm của tác
giả về thời gian mà là hình tợng thời gian sinh động gợi cảm, là sự cảm thụ ý
thức về thời gian đợc dùng làm hình thức nghệ thuật để phản ánh hiện thực, tổ
chức tác phẩm, theo tác giả thời gian nghệ thuật cũng có độ dài, có quãng tính

Thời gian nghệ thuật là một dạng thức thời gian luôn vận động nó không
bị đóng khung ở một giới hạn nhất định nào, nó có thể là thời gian nào cũng gắn
liền với một quan niệm, t tởng của tác giả về cuộc sống hiện thực.
Chúng tôi đồng ý với tác giả Nguyễn Thị Bích Hải khi cho rằng thời gian
nghệ thuật trong thơ đờng biểu hiện 2 dạng thức thời gian vũ trụ và thời gian đời
thờng.
Thế nào là thời gian vũ trụ
Vũ: không gian tứ phơng
Trụ: là khái niệm gọi chung thời gian ( cổ vàng kim lai vệ chi trụ xa
qua nay gọi là trụ)
Lâu nay ngời ta chấp nhận không gian vũ trụ bởi nói không gian vũ trụ là
khoảng không đó đợc bắt đầu từ thiên nhiên và theo thói qen quan niệm vũ trụ
ta khái niện vũ trụ ta khái niệm chỉ khộg gian mà không nghĩ nó bao hàm cả
thời gian. Nhng có cái gì đó không tồn tại trong không gian là và thời gian đâu.
Họ quan niệm nh vậy bởi vì khi nói đế không gian là cái hữu hình còn thời gian
là cái vô hình cái không gian nhìn thấy đợc. Hêrcat đã nói không ai hai lần tắm
trên một dòng sông quả là thời gian đang trôi đấy thôi.
Thời gian vũ trụ đợc xây dựng trên quy luật liên tởng của tâm lý hay theo
một hệ thống đợc thể hiện bằng quan hệ đặc biệt là quan hệ với con ngời, thời
gian đó luôn gắn lliền với ý thức về thời gian tồn tại cuả con ngời kiểu thời gian
mang tính đặc trng và chiếm u thế rõ rệt trong thơ đờng là thời gian vũ trụ.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Nh vậy nói đến thời gian vũ trụ trong thơ đờng cũng là nói đến t thế của
con ngời vũ trụ, con ngời cảm thấy đời mình chỉ là một khoảng khắc tạm bợ,
cuộc đời bị đóng khungbởi thời gian ngắn ngủi trăn năm, vì thế họ luôn hớng
về quá khứ mà hoài cổ, hoài ức kỷ niệm đã trôi qua thời gian vũ trụ trong thơ đ-
ờng, đợc rộng mở trờng cửu. Từ thời gian này con ngời có thể hội lộ những tình
cảm xúc của mình và vì thế thiên về tâm tởng cũnglà một dạng thức thời gian vũ
trụ nghệ thuật là sự giải thoát, là khát vọng tự do... triết học và thi ca trung
quốc tìm lối thoát trong thời gian vũ trụ vĩnh hằng (về thi pháp thơ đờng Trần

từ đây. Thời gian đời thờng trong tác phẩm văn học gắn chặt với con ngời thời
đại mà nó xuất hiện thông qua cảm nhận của nhà văn trớc cuộc đời đầy biến
động, nó cũng là phơng tiện để tác giả xây dựng thế giới nghệ thuật của mình và
thể hiện quan điểm t tởng của mình.
Chơng 2: các hình thức biểu hiện của thời gian nghệ
thuật trong thơ Đỗ Phủ.
Qua khảo sát các tác phẩm của ông chúng tôi thấy thời gian nghệ thuật
trong thơ Đỗ Phủ gồm có 2 kiểu đã nói trên, thời gian vũ trụ và thời gian đời th-
ờng.
2.1. thời gian vũ trụ
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Khi nói đến thời gian vũ trụ có nghĩa là chúng ta đề cập đến con ngời vũ
trụ, con ngời đợc bao bọc bởi không gian nhất định và trong đó con ngời thể
hiện những cảm xúc của mình với một t thế mang tầm vũ trụ. Đi vào khám phá
thơ Đỗ Phủ chúng tôi thấy thời gian mang tầm vũ trụ xuất hiện trong các bài
thơ của ông oví tần số lớn. Theo sự khảo sát của chúng tôi qua 2 tập thơ Đờng
thơ Đỗ Phủ Nhợng Tống dịch và - Đỗ Phủ nhà thơ.
Thánh với hơn 1000 bài thơ NXB văn hoá thông tin 2001 có.....................
bài chứa yếu tố thời gian vũ trụ chiếm tỷ lệ .......% trong thơ Đỗ Phủ. Vì điều
kiện và phạm vi nghiên cứu cho nên việc phân chia thời gian vũ trụ và thời gian
đời thờng trong thơ Đỗ Phủ chỉ đạt đến mức tơng đối. Nhng qua khảo sát về các
dạng thức thời gian thì những con số trên cũng phản ánh một hiện tợng lặp lại
có tính quy luật một cán ảnh nghệ thuật thời gian vũ trụ trong thơ Đỗ Phủ đợc
biểu hiện dới ba dạng thức. Thời gian rộng mở trờng cửu, thời gian thiên về quá
khứ và thời gian nhàn nhã khoan khoái.
*********************
Không cùng ấy và khát vọng chiến lĩnh thời gian trong con ngời là vô
cùng, vô tận.
Thời gian hiện về quá khứ
2.1.2. Sự thiên về thời gian quá khứ trong thơ Đỗ Phủ đợc thể hiện ửo niềm

muốn lu giữ hình bóng mình vào trong hậu thế. Khi nhắ đến những bậc cổ
nahan chính là Đỗ Phủ muốn ngời sau nhớ đến mình nh mình đã nêu gơng
những bậc cổ nhân.
Khi Lý Bạch nói:
Khuất bình từ phú huyền nhật nguyệt
Sở nơng đài tạ không sơn khâu
Từ phú của khuất nguyện vẫn treo cao cùng mặt trời
Lâu đài ma sở đã thành núi gò trơ trọi
Thì hậu thế đã viết:
Lý Đỗ văn chơng tại
Quang diễn vạn trợng trờng
(văn chơng lý Đỗ còn ánh sáng chiếu muôn trợng)
Hậu thếa đã nhắc đến họ, đã nhắc đến tài năng của họ, khi Đỗ Phủ viết về
Lý Bạch.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Thiên thu vạn trế danh
Tịch mịch thân hậu sự
(mộng Lý Bạch)
Danh tiếng để lại nghìn vạn văn
Thì cũng chỉ là việc âm thầm sau khi đã qua đời.
Qua hai câu thơ trên chúng ta thấy vị thánh thơ đã tiên tri về sự bất tử của
vị tiên thơ Lý Bạch.
Nếu nói hoài cổ là quay về quá khứ vè những con ngời lu danh hậu thế thì
đại thi hào Nguyễn Du cũng đã từng viết.
Bất tri tam bách s niên hậu
Thiên hạ hà nhân khấp tế nh
Và đó cũng là một nỗi băn khoăn mong mỏi hậu thế nhớ đến lúc này đây
sau 200 năm, nàng Tiểu Thanh mất thì Nguyễn Du đã nhớ tới nàng. Nguyễn Du
băn khoăn 300 năm sua liệu có ai nhớ đến mình không. Đó là khát vọng là
mong muốn của những con ngời ý thức đợc sự hiện diện của mình trong cuộc

lu Bị giữ vững (tiên chủvà hậu củ) lơng truyền gia cát lợng là ngời thông minh
ông ở ẩn và sau khi đợc Lu Bị mời ra giúp đỡ.
ông hết lòng phò tá chủ và đợc đời sau ca ngợi trong một bài khác Đỗ Phủ
lại di ngợc về quá khứ nhớ đến những con ngời tài giỏi.
Hán vơng xa đuổi theo hàng tín
Thơng sinh lo nhắc đến tạ an
Bọn ta phiêu bạt lầm than
Gian nan thế sự giờ bàn với ai?
Kẻ lữ khách đợc mời dự tiệc
Lòng tha lơng nhớ tiếc tạm vơi
Bất tài mục lữa đành thôi
Nằm với bùn đất mặc đời vùi chôn.
(Ăn tiệc tại nhà vơng sứ quân)
Những con ngời tài giỏi ngày sa đáng lý ra thì danh đa bị mai một, nhng
nhờ có vua sáng biết dùng tài mà lập nên công lao hiểm hách. Hàn tín xa khi
Hán vơng thua trận, các tớng đều bỏ trốn hết. Tiêu hà nghe tin Hàn tín bỏ trốn
đuổi theo tìn hán vơng nghe lời tiêu Hà dùng Hàn tín kết quả lấy đợc thiên hạ.
Tạ An ở Đông Sơn đơng thời nói Tạ An không ra, thơng sinh ra sau? nhà vua
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
dùng Tạ An, kết quả nhà tấn đánh bại Bồ Kiên. Đó là những cái tích swa về
những ngời anh hùng đợ vua sáng trọng dụng, còn Đỗ Phủ bây giờ thì sao? Cái
kho lợc theo của họ Đỗ tài kinh bang của Tạ An đánh vùi trong bùn lầy. Qua lại
vùng cổ đến thế khổng tử cho rằng bản thân ông chẳng làm gì thêm cho truyền
thốngtôi chỉ thuật chứ không sáng tạo, tôi vọng những vẻ đẹp đã q ua của
những ngời anh hùng trong lịch sử bởi vì ở thời đại ông không có chỗ đứng cho
những con ngời tài năng có trí nh ông.
Bên cạnh sự hoài cổ vè những anh hùng Đỗ Phủ còn hoài cổ về sắc đẹp của
mĩ nhân, Nguyễn Thị Bích Hải viết: con ngời vẫn thích cái mới, thi nhân có đa
tình mơ cách mấy cũng chỉ có thể yêu cô gái nhà bên, yêu những con ngời cùng
thời với mình chứ làm sao yêu đợc những mĩ nhân nh chiêu quân, Tây Phi nh-

Rợu đây nâng chén cố nhân xin mời
(Tiễn em là Quan về Làm đền đón vợ)
Bài thơ miêu tả sự chuẩn bị về quê đón vợ con của ngời en Đỗ. Bài thơ tiễn
em trong một không gian tĩnh mịch, hai ngời còn đối diện nhau đây nhng Rợu
đây nâng chén cố nhân xin mời Đỗ đã xem em nh cố nhân, ngời bạn thân cũ,
bằng cách xa buổi tiễn đa vào trong quá khứ, coi em mình nh cố nhân để buổi
tiễn đa trở thành một kỷ niệm một quá khứ xa đợc lu giữ trong lòng tác giả lý
bạch khi tiễn Mạnh Hạo Nhiên đã viết.
Mạnh Hạo Hiên là ngời bạn cũ rất thân, bạn nhng phải là cố nhân thì mới
quý. Đó là quan niệm của ngời Trung Ho cũng nh quan niệm của các thi nhân
đời Đờng.
Thời gian hồi tởng kỷ niệm thơ Đỗ Phủ còn biểu hiện ở những bài thơ nhớ
quê hơng,nhớ anh em, nhớ bạnh cũ... quê hơng mới xa đây thôi mà khi con ng-
ời ở xa nó con ngời coi quê hơng là cố hơng thì mới quý và yêu nó.
Vờn xa nhà cổ nơi mô?
Nam cầu muôn dặm bắc hồ trăm hoa
Từng hiên ông trớc quay ra
Quen xơng một dặm cây già chơi vơi
Trắng phau núi tuyết ngất trờ
Vàng soi thành gấm rọi soi bóng tà
Bao nhiêu phong cảnh mặn mà
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Quay về lòng những sót xa bồi hồi
(nhớ ngôi nhà cũ bên sông gấm phan Ngọc dịch)
Tác giả là ngời yêu quê hơng tha thiết, khi xa quê đến một nơi mới ông
nhớ tới cảnh vật nơi quê mình đã sống và khi xa quê đến một nơi mới thấy xót
xa bồi hồi. Chúng ta thấy trong bài thơ không có một từ nào nói đến thời gian
nhng ta vẫn cảm nhận đợc thời gian hồi tởng kỷ niệm, thời gian này giứp cho
nhân vật trữ tình có thể biểu hiện đợc tâm trạng của mình trong đó và chính vì
thế nỗi nhớ quê hơng đợc biểu hiện rõ ràng hơ.