ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP (M&A) TRONG
NGÀNH HÀNG TIÊU DÙNG NHANH (FMCG) Ở VIỆT NAM
ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP (M&A)
TRONG NGÀNH HÀNG TIÊU DÙNG NHANH (FMCG) Ở VIỆT NAM
TS. Nguyễn Việt Khôi
Tạp chí KTĐN số 63
Tóm tắt:
Đóng góp vào sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động mua bán và sáp nhập
công ty (M&A) ở Việt Nam trong thời gian gần đây không thể không kể tới sự
tăng trưởng của các thương vụ M&A trong ngành hàng tiêu dùng nhanh
(Fast-Moving Consummer Goods - FMCG). Dường như bất chấp sự suy thoái
kinh tế, ngành hàng tiêu dùng nhanh luôn được các nhà đầu tư ưu ái thực
hiện các chiến lược thôn tính, sáp nhập để chiếm thị phần trong một thị
trường 90 triệu dân. Bài viết này sẽ đưa ra những phân tích, đánh giá tổng
quan về tình hình hoạt động mua bán sáp nhập công ty trong ngành hàng
FMCG trong thời gian vừa qua cũng như nhận định một số xu hướng có thể
xảy ra trong thời gian tới.
Từ khoá: FMCG Việt Nam; M&A Việt Nam; Ngành hàng tiêu dùng nhanh;
Mua bán sáp nhập tại Việt Nam.
Dẫn nhập
Trong những năm gần đây, tổng giá trị các thương vụ M&As ở Việt
Nam tăng trưởng đều đặn ở mức 65%, đạt 14.8 tỷ đô là tiền đề tốt cho một
thị trường M&As vững mạnh [1]. Các công ty bảo hiểm, thuế và tư vấn đều tin
tưởng nhà đầu tư nước ngoài sẽ đầu tư đa dạng vào các ngành nhưng trong
đó đặc biệt chú trọng vào các ngành hàng tiêu dùng vì những lợi thế về dân
số và tăng trưởng kinh tế của thị trường Việt Nam. Cùng với đó, các công ty
Châu Á coi Việt Nam như một thị trường quan trọng trong tổng thể kế hoạch
phát triển sản xuất của họ. Các ngành như ngành hàng tiêu dùng nhanh
FMCG (Fast-moving consumer goods), dịch vụ tài chính, bất động sản, bán lẻ
và hạ tầng được coi là những ngành triển vọng nhất cho hoạt động M&As.
Các ngành trong FMCG đặc biệt như chăm sóc cá nhân, thực phẩm và đồ uống

Hình 2: Số thương vụ M&As thực hiện theo ngành
Nguồn: SCIC
Bên bán – bên mua trong các thương vụ của ngành hàng tiêu dùng
nhanh
Gần đây, hầu hết các thương vụ M&As được thực hiện đều có quy mô
nhỏ, ngoại trừ trường hợp Ezaki Glico (Japan) chi 34 triệu đô để mua lại 10%
cổ phần tập đoàn Kinh Đô, còn lại là 15 thương vụ có giá trị dưới 10 triệu đô.
Chúng ta không còn thấy những thương vụ lớn khoảng 100 triệu đô như
trong năm 2011 (C.P Pokphand của Trung Quốc mua lại CP Việt Nam với giá
609 triệu đô, Carlsberg mua Bia Hue với giá 94 triệu hay Kirin mua IFS với
giá 92 triệu năm 2011). M&A trong năm 2012 chủ yếu diễn ra ở các thị
trường ngách của ngành thực phẩm và đồ uống. Cụ thể, trong ngành thực
phẩm dinh dưỡng, hãng Abbott của Mỹ đã mua lại 100% cổ phần của công ty
dinh dưỡng 3A Việt Nam, United Spirits của Ấn độ đã mua lại cổ phiếu chi
phối của Công ty Cổ phần Rượu Thụy Điển, Tập đoàn Kirin của Nhật tăng cổ
phần từ 57% lên 80% trong công ty cổ phần Interfood, Panga Holdco từ
Singapore mua lại 23.3% cổ phần của Godaco Seafood,
Hình 3: Bên bán - bên mua trong các thương vụ inbound M&A
ngành FMCG ở Việt Nam
Nguồn: Báo cáo M&A, SCIC
Xét từ góc độ bên mua. Bên mua (công ty thâu tóm) là các đối tác
nước ngoài và phần lớn không đề cao khả năng công nghệ của bên sáp nhập.
Mà thay vào đó, bên mua chủ yếu quan tâm tới các nhân tố thị trường, ví dụ
như: thị phần, kênh phân phối sản phẩm và các thương hiệu sản phẩm của
đối tác sáp nhập. Hoạt động mua bán và sáp nhập thực chất là chiến lược
“mua lại thời gian” của bên thâu tóm bởi thay vì họ phải mất rất nhiều thời
gian tiêu tốn vào các khâu quản lý và thiết lập kinh doanh tại nước sở tại
như: đăng ký kinh doanh, xâm nhập thị trường, xây dựng hệ thống phân
phối vv. Các đối tác nước ngoài giảm thiểu thời gian đó bằng cách cân nhắc
mua bán và sáp nhập với các doanh nghiệp địa phương. Đó là lợi ích căn bản

sinh và tã giấy, Unicharm giờ đã có trong tay 30% thị phần của ngành hàng
tã giấy và 40% thị phần của ngành hàng giấy vệ sinh tại Việt Nam. Hiện tại
toàn Châu Á, Unicharm đang có 25% thị phần trong tổng hai phân khúc sản
phẩm. Theo các nguồn tin từ báo chí, từ trước đến nay, Unicharm “sẽ xây
dựng nhà máy và hệ thống phân phối riêng khi bắt đầu đặt chân vào một
nước nào đó trong khu vực Đông Nam Á và đây là lần đầu tiên Unicharm mở
rộng hoạt động kinh doanh của mình tại nước ngoài thông qua hoạt động
mua bán và sáp nhập doanh nghiệp địa phương”. Thương vụ mua Diana lần
này có một động lực nữa từ lãi suất vay rất thấp từ Nhật Bản, công với giá trị
đồng yên đang tăng cao.
Ezaki Glico (từ Nhật Bản) mua lại 10% cổ phần của Kinh Đô Bakery
với 92% giá trị cao hơn giá thị trường đã khiến Glico chính thức trở thành
đối tác chiến lược có thể tận dụng mạng lưới 120 nghìn điểm bán lẻ và 1800
nhân viên bán hàng của Kinh Đô trên toàn quốc để phát triển hệ thống phân
phối cho sản phẩm mới.
Một trường hợp khác trong ngành hàng Chăm sóc cá nhân là Marico,
một công ty chuyên sản xuất sản phẩm chăm sóc cá nhân có trụ sở chính tại
Mumbai- Ấn Độ, đối tác này đã mua lại 85% cổ phần tại Tập đoàn Hàng Gia
dụng Quốc tế (ICP) của Việt Nam, là doanh nghiệp có mức tăng trưởng ấn
tượng trên thị trường hàng tiêu dùng từ năm 2006 (với sản phẩm X-Men
dành cho nam giới) và vẫn đang tiếp tục đạt mức tăng cao hơn hàng năm.
Xuất phát từ nhu cầu tiêu dùng không ngừng gia tăng của giới trẻ, mạng lưới
phân phối ngày càng được mở rộng và đặc biệt là nền kinh tế vĩ mô tăng
trưởng tốt và ổn định, ngành hàng tiêu dùng của Việt Nam đã thu hút số
lượng tương đối đầu tư nước ngoài trong những năm gần đây. Tiêu biểu như
thương hiệu Colgate, Olay, Ginver đã xâm nhập và gặt hái được nhiều lợi
nhuận tại Việt Nam.
Từ góc độ bên bán. Doanh nghiệp bị mua lại hoặc sáp nhập chủ yếu là
doanh nghiệp tư nhân hoặc cổ đông sở hữu một phần doanh nghiệp, mong
muốn bán và sáp nhập vì một số lý do chiến lược như để tiếp tục hoạt động

dịch bằng tiền mặt. Một số các tập đoàn có khả năng giao dịch tiền mặt lớn
như Masan, Xuân Thanh và Quỹ Đầu tư BTA có thể tận dụng mức tăng trưởng
cao của thị trường và thu lại nhiều lợi nhuận từ hoạt động mua bán và sáp
nhập. Những công ty này đang không ngừng mua lại cổ phần và tài sản từ
các công ty khác trong một số lĩnh vực bao gồm hàng tiêu dùng, vật liệu xây
dựng, bất động sản, ngân hàng và chứng khoán.
Hoạt động mua lại và sáp nhập trong nhiều thị trường ngách. Bên cạnh
những thương vụ lớn, nhiều doanh nghiệp nước ngoài, tiêu biểu là Nhật Bản,
đang tiếp tục tìm kiếm cơ hội và phân bổ ngân sách M&A của hộ cho các công
ty địa phương kinh doanh các phân khúc hẹp như dịch vụ phụ trợ. Trong
ngành thực phẩm và đồ uống (F&B), thay vì đầu tư vào các công ty sản xuất
thực phẩm, các nhà đầu tư Nhật Bản tập trung vào các doanh nghiệp địa
phương chuyên cung cấp sản phẩm phụ trợ. Nihon Canpack Group đang
trong giai đoạn đàm phán để mua lại Kian Joo Canpack Vietnam Ltd, một
công ty chuyên về đóng lon và đóng hộp, được sở hữu bởi một doanh nhân
người Malaysia. Các tập đoàn khác của Nhật Bản, chuyên sâu trong lĩnh vực
đóng gói và sản xuất nhựa, composite đang tích cực tìm kiếm đối tác địa
phương có năng lực trong lĩnh vực này. Một trường hợp khác là Shidax
group, đã mua lại 35% cổ phần của Galaxy TSC, một công ty đứng đầu trong
lĩnh vực dịch vụ ăn uống. Galaxy TSC hiện đang cung cấp trung bình khoảng
50 nghìn bữa ăn/ngày, chủ yếu cho các doanh nghiệp và nhà máy của Nhật
Bản hoạt động tại TP. HCM. Shidax đang đề xuất tăng công suất hiện tại của
Galaxy TSC lên 4 lần ở mức 200 nghìn bữa ăn/ ngày vào năm 2017, thỏa mãn
tiềm năng thị trường to lớn phục vụ tất cả các doanh nghiệp sản xuất của
Nhật Bản đang đặt trên khắp Việt Nam [1].
Xu hướng đầu tư từ Nhật Bản. Năm 2011 và 2012, nhóm các nhà đầu
tư Nhật Bản đóng góp lượng tiền mặt lớn nhất vào thị trường mua bán và
sáp nhập của Việt Nam với tổng giá trị ở mức 596 triệu USD. Các nhà đầu tư
Nhật Bản có xu hướng tập trung chủ yếu ngân sách vào nhóm ngành hàng
tiêu dùng nhanh và lĩnh vực ngân hàng, hai lĩnh vực đạt được tăng trưởng

ngay vào nắm giữ điều hành mà không có sự chia sẻ tầm nhìn cùng đối tác
trong nước. Dẫn tới hệ quả trong vài trường hợp, bên mua lại cuối cùng lại
phải tìm kiếm lợi nhuận hay giảm bớt thiệt hại bằng cách bán tháo cho bên
thứ ba.
Triển vọng M&A trong lĩnh vực hàng tiêu dùng nhanh trong thời gian
tới
Hoạt động mua bán và sáp nhập doanh nghiệp trong ngành sản xuất
hàng tiêu dùng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng cho sự mở rộng của M&A
tại Việt Nam trong thời gian tới, hứa hẹn sự tham gia của các doanh nghiệp
nhà nước sau tái cấu trúc. Nền kinh tế Việt Nam tiếp tục tãng trưởng trung
bình hàng năm ở mức 5% với nhiều cơ hội tiềm năng mà không kém phần
cạnh tranh. Việt Nam hy vọng sẽ chào đón sự thâm nhập của các công ty đa
quốc gia về sản xuất hàng tiêu dùng gia tăng tại các thành phố nhỏ cấp ba,
cấp bốn với dân số mức tương đối và hứa hẹn sẽ trở thành những thị trường
tiêu dùng sản phẩm đầy tiềm năng và cơ hôi cho phát triển.
Theo thống kê, hiện có khoảng 10 thương vụ mua bán và sáp nhập
doanh nghiệp trong ngành hàng tiêu dùng nhanh đang trong quá trình đàm
phán [2]. Đặc biệt là trong lúc ngành thực phẩm và đồ uống tại Việt Nam với
tăng trưởng rất mạnh và có triển vọng rất lớn. Bên cạnh các hoạt động mở
rộng và kết hợp để gia tăng chuỗi giá trị trong ngành Thực phẩm và Đồ uống
của các doanh nghiệp nội địa thông qua M&A, như Masan trong ngành sản
xuất hàng tiêu dùng và Hung Vuong Seafood Co. Ltd trong ngành hải sản, các
nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là Nhật Bản, đang muốn tìm kiếm thêm đối
tác trong thời gian tới.
Đối với ngành đồ uống/nước giải khát, những doanh nghiệp có tiếng
trong nước vẫn có chỗ trống cho các nhà đầu tư nước ngoài như Sabeco,
Habeco, Viet Ha Beer, Dai Viet Beer và Tan Hiep Phat, sẽ trở thành mục tiêu
hấp dẫn cho các tập đoàn lớn từ Châu Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản. Asahi,
Sapporo và Kirin từ Nhật Bản, San Miguel từ Philippines, Thai Beer, Heineken,
Carlsberg và SABMiller vừa thong báo kế hoạch thâm nhập và mở rộng đầu