Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
PHẦN MỘT: ĐẶT VẤN ĐỀ
Cảm thụ văn học là một hoạt động nhận thức thẩm mĩ mang tính đặc thù,
vừa có tính chủ quan vừa có tính khách quan. Nó là một hoạt động tích cực và
sáng tạo của chủ thể cảm thụ, có thể huy động nhiều năng lực bên trong của con
người. Người yêu thích văn chương khi tiếp cận một tác phẩm văn học bao giờ
cũng muốn khám phá để có thể cảm thấu cái đẹp, cái hay của một tác giả, tác
phẩm. Muốn làm được điều đó đòi hỏi con người phải vượt qua giới hạn của mình
để thật sự đạt khoái cảm thẩm mĩ, vô tư đi từ tri giác ngôn ngữ kết hợp với vốn
hiểu biết, sự liên tưởng, tưởng tượng để lí giải thỏa đáng, phát hiện ra cái hay, cái
độc đáo của tác phẩm văn học.
Với thơ, khi cảm thụ cần chú ý đến những đặc trưng khác biệt. Muốn phát
hiện ra cái hay, cái độc đáo của thơ, người đọc không chỉ đọc và hiểu được nội
dung là đủ mà phải phát hiện ra các hình thức nghệ thuật được sử dụng trong bài
thơ, đoạn thơ đó. Điều này rất quan trọng vì ý tưởng của tác giả không bao giờ thể
hiện một cách rõ ràng trên câu chữ mà thể hiện qua các biện pháp nghệ thuật được
sử dụng một cách có dụng ý. Để hiểu được thấu đáo bài thơ, người đọc phải khám
phá sâu vào nghệ thuật, nghệ thuật càng phong phú thì nội dung càng sâu sắc. Hai
yếu tố nội dung và nghệ thuật luôn có mối quan hệ mật thiết để cùng thể hiện chủ
đề của tác phẩm.
Giảng văn trong nhà trường đặc biệt là phân tích thơ người giáo viên (G)
phải giúp học sinh (H) khai thác được song song hai yếu tố nội dung và nghệ thuật
vì đây là chuẩn tối thiểu của một tác phẩm văn học mà H cần đạt được sau mỗi bài
học. Thế nhưng theo kinh nghiệm giảng dạy nhiều năm, tôi biết đa số G chỉ mới
giúp học sinh khai thác được nội dung, hiểu được nội dung với một số câu hỏi
như: Câu thơ trên nói gì ? Đoạn thơ trân nói gì ? Tìm những từ ngữ tiêu biểu, nổi
bật trong câu thơ, đoạn thơ đó ?…còn những câu hỏi Vấn đề đó được nói như thế
nào ? Tại sao nói như thế ? Tìm cái hay, cái độc đáo của văn bản ? thì ít được
chú ý đến tức là G chưa giúp H khai thác phần nghệ thuật ngay trên bài giảng ở
lớp mà nếu có thì cũng là một vài câu hỏi nhỏ đối với những phần nghệ thuật dễ

nhằm giúp những học sinh yếu giải quyết được vấn đề với đề tài “Một số kinh
nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc-hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12” hi vọng sẽ thay đổi
dần thực trạng và từng bước nâng cao kết quả học tập giúp H có kĩ năng khai thác
vấn đề khi đọc-hiểu đặc biệt là nâng cao kĩ năng làm văn nghị luận.
Trường THPT Phú Tâm - 2 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
PHẦN HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
Giúp H đọc và hiểu đúng giá trị nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm
thơ để từ đó vận dụng làm tốt bài văn nghị luận là một việc vô cùng quan trọng và
hết sức vất vả đối với G và cả học sinh đặc biệt là đối với những H yếu. Đa số H
yếu thì hạn chế nhiều mặt bao gồm cả kiến thức và kĩ năng: mất căn bản về kiến
thức và khả năng đọc cảm thụ cũng kém, bản thân thì thiếu ý thức tự giác, ngại tìm
tòi, không chịu khó tư duy đặc biệt là việc chuẩn bị bài, đọc bài trước ở nhà đối
với các em là một việc vô cùng khó khăn.
Phần lớn, H yếu rất sợ đọc những văn bản khó. Các em cho rằng đó là
những tác phẩm rất khó đọc - khó hiểu thậm chí là đọc rồi mà không hiểu gì cả. Vì
vậy trong mỗi bài học, G cung cấp kiến thức gì thì các em học theo kiến thức ấy và
kết quả là khi kiểm tra, đánh giá các em cũng sẽ trả lại nguyên kiến thức ấy cho G.
Từ kết quả làm bài của H, G đánh giá được H không có khả năng tư duy, rất hạn
chế về kĩ năng diễn đạt bởi vốn ngôn ngữ rất nghèo nàn. Với môn Ngữ văn khi
học phần đọc – hiểu nếu H không hiểu bài trên lớp thì về nhà học bài rất khó và
khả năng vận dụng khi làm bài văn nghị luận chắc chắn sẽ khó đạt yêu cầu đặc
biệt là đối với những H yếu. Đây là vấn đề nan giải đã và đang tồn tại ở những
trường THPT Phú Tâm _ một trường nông thôn có nhiều H yếu kém.
Dạy văn là rèn luyện cho học sinh kĩ năng nói và viết, muốn viết suông câu
trước hết phải nói lưu loát mà muốn nói được lưu loát thì phải hiểu vấn đề một
cách sâu sắc. Tuy nhiên không phải lúc nào học sinh đọc cũng hiểu, cũng yêu

Đây là đều rất khó khăn cho các em khi tạo lập văn bản.
- Về phía G, thông thường dặn dò H về soạn bài nhưng chưa hướng dẫn cụ
thể đặc biệt là chưa chú ý đến việc ra những câu hỏi để H tìm hiểu nghệ thuật của
bài thơ, đoạn thơ. Học sinh soạn bài đúng hay sai chưa được G thẩm định tới nơi,
tới chốn dẫn đến tâm lí chung là H không làm việc ở nhà, thiếu chủ động tích cực.
Đối với những H yếu nếu G không có định hướng, chỉ dẫn trước thì chắc chắn các
em sẽ không đọc mà dù có đọc cũng sẽ không có hiệu quả vì nó chỉ mang tính đối
phó. Do H không chuẩn bị ở nhà nên vào lớp với một thời gian ngắn các hoạt động
của G không thể giúp học sinh hiểu vấn đề một cách sâu sắc, thấu đáo. Học sinh
chưa tự khai thác các vấn đề, chủ yếu là giáo viên dung nạp kiến thức. Từ đó hình
thành cho các em thói quen ỉ lại, trông chờ và như vậy người G rất vất vả trong
việc truyền thụ kiến thức đặc biệt là giảng dạy theo phương pháp mới.
II. CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Qua trải nghiệm nhiều năm, tôi suy nghĩ và tìm cách khắc phục tình trạng
trên với hi vọng giúp H yếu có ý thức hơn trong học tập, thật sự yêu thích môn
học từ đó có kĩ năng cảm thụ được các tác phẩm văn học nói chung và tác phẩm
thơ nói riêng trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật.
1. PHẦN HƯỚNG DẪN CHUNG
Tác phẩm văn học nói chung và thơ nói riêng đều mang đến cho con người
những giá trị thiết thực của cuộc sống. Tuy nhiên không phải lúc nào người đọc
cũng có thể khám phá, phát hiện ra những giá trị đó, nhất là đối với học sinh. Một
trong những cách có thể tìm ra giá trị ấy chính là buộc người đọc phải trực tiếp
tiếp nhận văn bản. Trong nhà trường, H có thể tiếp nhận các văn bản thơ chính là
việc đọc - hiểu các tác phẩm theo sự hướng dẫn của G. Vậy, người G làm thế nào
để giúp H đọc và hiểu được các giá trị mà văn bản thơ muốn thể hiện.
Trong nhà trường phổ thông, dạy đọc – hiểu văn bản thơ trước hết là giúp H
hiểu được ý nghĩa cụ thể của ngôn từ, của hình ảnh và hình tượng nghệ thuật, ý
nghĩa của câu văn. Tìm ra mạch chủ đề nối kết các chi tiết giữa các câu thơ, đoạn
thơ và ý nghĩa khái quát của hình tượng thơ. Tìm cách liên kết giữa các chi tiết để
Trường THPT Phú Tâm - 4 - Gv: Trần Thị Ái Loan

điều rất cần thiết. Đối với G, soạn bài, xác định kiến thức trọng tâm, chuẩn bị đồ
dùng dạy học (nếu có) và khâu dặn dò học sinh ở tiết trước là điều rất quan trọng
đòi hỏi G phải chuẩn bị. Về phía H soạn bài ở nhà theo sự hướng dẫn của G, ở
khâu này bằng nhiều hình thức G bắt buộc H phải đọc bài ở nhà. Tùy thuộc vào
nội dung của tác phẩm, G có thể đưa ra một số câu hỏi và gợi ý để hướng dẫn học
sinh đọc và hiểu được vấn đề như sau:
- Tìm nội dung: Trong phần tìm nội dung, G có thể gợi ý câu hỏi theo các
luận điểm lớn, sát với phần hướng dẫn bài học trong sách giáo khoa và chuẩn
kiến thức, kĩ năng để H dễ tìm hiểu.
- Tìm nghệ thuật: Dùng các thủ pháp nghệ thuật gì để viết, để tả ? Viết như
thế nào? Tả như thế nào ? Cách ngắt nhịp, gieo vần ? Kết cấu, thể loại bài thơ?
- Tìm giá trị tư tưởng: Tại sao nhà văn lại viết như thế ? Viết như vậy là có
ý gì? Nhằm mục đích gì ? Thái độ, tình cảm của tác giả thể hiện trong đoạn thơ,
bài thơ ?
Trường THPT Phú Tâm - 5 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
Sau khâu chuẩn bị, vào lớp G thường xuyên kiểm tra H bằng nhiều cách
như:
- Kiểm tra kèm theo lúc kiểm tra bài cũ
- Kiểm tra trong lúc giảng bài có kèm theo điểm thưởng nếu H nào phát hiện
ra những vấn đề khó. Chú ý kiểm tra thường xuyên đối với những em học yếu để
các em thấy rằng mình vẫn được thầy cô quan tâm từ đó nâng cao hơn ý thức học
tập, tự tin hơn, hứng thú hơn với môn học.
- Thông qua kiểm tra G có nhận xét, đánh giá, hướng dẫn, động viên,
khuyến khích tinh thần từ đó tạo tâm lí nhẹ nhàng thoải mái cho H, các em càng
thích thú hơn với những gì mà mình hiểu biết thông qua bài học.
Tóm lại, dù thực hiện theo những biện pháp, cách thức nào thì điều quan
trọng nhất vẫn là G phải hướng dẫn cho H cách đọc – hiểu, tự tìm hiểu chứ không
phải là dung nạp, áp đặt. Để các em tự tìm hiểu khám phá tức là để các em tự thấy

G và H sẽ nhẹ nhàng hơn, đảm bảo được yếu tố thời gian.
Lên lớp:
Trước khi đọc - hiểu, G cho H tìm hiểu phần tiểu dẫn để nắm được những
vấn đề chung có liên quan đến bài thơ. Như vậy sẽ giúp H có cơ sở để hiểu rõ hơn,
sâu hơn về bài thơ. Cụ thể như sau:
- Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài, vẽ tranh, làm thơ, sáng tác nhạc, đặc
biệt ông có thể vẽ tranh bằng thơ và đã được chứng thực qua bài thơ Tây Tiến.
- Bài thơ Tây Tiến là sự thăng hoa trong cảm xúc về nỗi nhớ một thời khói
lửa và bóng dáng của một đoàn quân đi vào huyền thoại, tái hiện vẻ đẹp hào hùng,
hào hoa, sự hi sinh bi tráng của người lính Tây Tiến và vẻ đẹp hùng vĩ của thiên
nhiên Tây Bắc.
- Cái hay của bài thơ nổi bật ở cảm hứng lãng mạn và tính chất bi tráng,
được thể hiện trong hình ảnh, giọng điệu và ngôn ngữ.
Chú ý: Những vấn đề trên sẽ được giải quyết rất nhanh vì H. đã có sẵn câu trả lời
và việc nhắc lại là một lần nữa khắc sâu kiến thức. H không cần ghi bài vẫn có thể
nhớ bài.
Khi phân tích, G đọc trước (chú ý đọc làm sau cho H chú ý được vào các từ
trọng tâm của câu thơ, đoạn thơ để H có ấn tượng từ đó nhận ra nét đặc biệt về các
yếu tố nghệ thuật) sau đó cho học sinh đọc lại, cùng lúc đọc có thể cho các em
xem tranh ảnh để dễ hình dung và khắc sâu hơn kiến thức. Làm như vậy, các em
sẽ chú ý hơn khi đọc và tương ứng với từng luận điểm học sinh sẽ nắm được phần
luận cứ để làm dẫn chứng cho bài văn nghị luận.
* Khi phân tích đoạn 1:
Đoạn 1 có nhiều cụm câu thơ cần phân tích nhưng ở đây chỉ minh họa 2
cụm câu thơ sau:
- Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
- Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

? Tác dụng của cách miêu tả ấy ?
H. trả lời
G. định hướng :
- Tác giả đã vẽ ra 1 bức tranh thiên nhiên hoành tráng về sự hiểm trở, dữ dội,
hoang vu, heo hút của núi rừng miền Tây (Bắc Bộ) với núi cao, vực sâu, dốc thẳm.
- Sự phối hợp nhiều thanh điệu bằng, trắc nhằm diễn tả sự vất vả nhọc nhằn đồng
thời cũng để xoa dịu những khó khăn gian khổ của người lính Tây Tiến trên đoạn
đường hành quân.
* Khi phân tích đoạn 3:
G. định hướng để H. nắm được trọng tâm của đoạn thơ là bức chân dung tự họa về
hình ảnh người lính Tây Tiến với vẻ đẹp bi tráng được thể hiện qua nhiều phương
diện. Vì vậy khi phân tích đoạn này G cần đặt nhiều câu hỏi theo từng khía cạnh
nội dung để H dễ dàng khai thác, cụ thể như sau:
G. đọc đoạn thơ, chú ý nhấn vào những từ trọng tâm:
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Trường THPT Phú Tâm - 8 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành
H. đọc lại và trả lời các câu hỏi:
? Tác giả dùng nghệ thuật gì để miêu tả hình ảnh người lính qua hai câu thơ
sau? Miêu tả như thế nhằm mục đích gì ?
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm

? Em có nhận xét gì về giọng điệu của đoạn thơ ? Từ đó thấy được thái độ gì
của tác giả ?
H. trả lời
G. định hướng :
- Giọng trang trọng, hào hùng thể hiện bằng các từ cổ kính
Trường THPT Phú Tâm - 9 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
- Tác giả thể hiện sự đồng cảm với nỗi đau thương, sự trân trọng kính cẩn của
mình trước sự hy sinh của đồng đội
b. Dạy bài “Việt Bắc” của Tố Hữu
(Ngữ văn 12 - tập I, chương trình chuẩn )
Trong khâu dặn dò:
G hướng dẫn H chuẩn bị bài theo các nội dung sau:
+ Tìm hiểu về hoàn cảnh ra đời, thể loại, kết cấu của bài thơ ? Phong cách
nghệ thuật của tác giả ?
+ Đọc văn bản và chia đoạn theo phần hướng dẫn học bài trong sách giáo
khoa, tìm nội dung chính và nghệ thuật của từng đoạn. Chú ý các đoạn sau:
- Đoạn:
Tiếng ai tha thiết bên cồn
Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn bước đi
Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay
- Đoạn:
Ta đi ta nhớ những ngày
Mình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi…
Thương nhau, chia củ sắn lùi
Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng.
Nhớ người mẹ nắng cháy lưng
Địu con lên rẫy, bẻ từng bắp ngô.

và những tình cảm sâu nặng của nhà thơ.
- Nghệ thuật trong bài thơ Việt Bắc giàu tính dân tộc thể hiện qua kết cấu,
hình ảnh, giọng điệu, ngôn ngữ và thể thơ.
Để giúp H giải quyết vấn đề khi phân tích đoạn này G cần phải chuẩn bị một số
câu hỏi có tính hệ thống.
? Đoạn trích được viết theo thể thơ gì ?
H. trả lời
G. định hướng:
- Thể thơ lục bát
? Đặc điểm của thơ lục bát thường ngắt nhịp và gieo vần như thế nào ?
H. trả lời
G. định hướng:
- Nhịp chẳn, khi có tiểu đối thì ngắt nhịp lẻ
- Thường gieo vần bằng, kết hợp luân phiên gieo vần lưng với vần chân.
? Bài thơ Việt Bắc được viết theo hình thức kết cấu gì ?
H. trả lời
G. định hướng:
- Kết cấu đối đáp giữa người ở lại và người ra đi.
? Mục đích của tác giả khi sử dụng kiểu kết cấu này ?
H. trả lời
Trường THPT Phú Tâm - 11 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
G. định hướng:
- Cách phân thân để dễ dàng bộc lộ cảm xúc, tình cảm
- Là sự hô ứng đồng vọng, là lời độc thoại hai là một.
? Trong kết cấu đối đáp tác giả dùng từ “ta, mình” nó thuộc từ loại gì ?
H. trả lời
G. định hướng:
- Đại từ nhân xưng

* Khi phân tích đoạn:
Ta đi ta nhớ những ngày
Mình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi…
Thương nhau, chia củ sắn lùi
Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng.
Nhớ người mẹ nắng cháy lưng
Địu con lên rẫy, bẻ từng bắp ngô.
Nhớ sao lớp học i tờ
Đồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoan
Nhớ sao ngày tháng cơ quan
Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo.
Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều.
Chày đêm nện cối đều đều suối xa…
H. đọc đoạn và trả lời câu hỏi:
? Cảm xúc bao trùm lên toàn bộ đoạn thơ là cảm xúc gì ?
H. trả lời
G. định hướng:
- Là nỗi nhớ của người ra đi về người Việt Bắc
? Cách thức thể hiện nỗi nhớ của tác giả trong đoạn thơ ?
H. trả lời
G. định hướng:
- Thể hiện qua các điệp từ (nhớ), điệp ngữ (nhớ sao)
Và lặp cú pháp: - Nhớ sao lớp học i tờ
- Nhớ sao ngày tháng cơ quan
- Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều.
- Đây là một yếu tố nghệ thuật làm cho nỗi nhớ được diễn tả đầy đủ, sâu sắc và
càng lúc càng mãnh liệt hơn.
? Theo em các từ “chia, sẻ, cùng”, các cụm từ “đắng cay ngọt bùi” kết hợp với
các hình ảnh “củ sắn lùi, bát cơm, chăn sui” có ý nghĩa gì ?
H. trả lời

- Từ sở hữu (của), động từ (bật)
- Từ láy, từ tượng hình, tượng thanh: (rầm rập, điệp điệp, trùng trùng, thăm thẳm)
- Hình ảnh so sánh: (như là, như)
- Nói quá: (bước chân nát đá)
? Tác dụng của việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật đó ?
- Vừa mang ý nghĩa tả thực vừa có tính lãng mạn góp phần tạo dựng những bức
tranh hoành tráng về một thời lịch sử hào hùng của dân tộc và tinh thần chiến đấu
không mệt mỏi của quân và dân ta.
? Ngoài ý nghĩa tả thực, hai câu thơ:
“Nghìn đêm thăm thẳm sương dày
Đèn pha bật sáng như ngày mai lên”. còn có ý nghĩa nào khác ?
H. trả lời
G. định hướng:
Trường THPT Phú Tâm - 14 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
- “Nghìn đêm- thăm thẳm- sương dày” ngôn ngữ tạo hình; là cách nói ẩn dụ ám
chỉ thời gian dài đất nước ta chìm trong bóng đêm của sự đô hộ
- “Đèn bật sang- ngày mai lên” thời kì đen tối của đất nước sắp qua, những ngày
tươi sáng sẽ đến, chúng ta sắp giành được độc lập.
? Giọng điệu của khổ thơ ?
H. trả lời
G. định hướng:
- Hình ảnh khỏe khoắn; giọng thơ sôi nổi; âm điệu rắn rỏi, hào hùng.
- Chỉ qua đoạn thơ ngắn, tác giả đã diễn tả thành công hình ảnh cả dân tộc đứng
lên với khí thế vô cùng mạnh mẽ.
H 2 đọc 4 câu còn lại và trả lời câu hỏi: Tin vui chiến thắng trăm miền
Hòa Bình, Tây Bắc, Điện Biên vui về
Vui từ Đồng Tháp, An Khê
Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng.

trên yên ngựa mỏi mòn
- Đoạn: tiếng ghi ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy
- Đoạn: không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng
- Đoạn: đường chỉ tay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng
Lor-ca bơi sang ngang
trên chiếc ghi ta màu bạc
Lên lớp:
Đây là một bài thơ được viết theo tư duy kiểu mới, H đọc rất khó hiểu đặc
biệt là đối với những H yếu thì việc đọc - hiểu lại càng khó hơn. Vì vậy khi lên
lớp G cần lưu ý với H một số vấn đề liên quan đến việc tìm hiểu bài thơ:
- Thanh Thảo là nhà thơ luôn trăn trở trong việc đổi mới thơ ca, nhất là
trong cách biểu đạt. Thơ ông luôn mang đậm chất triết luận, mạch suy cảm trữ tình
thường hướng tới vẻ đẹp của những phẩm chất như: lòng nhân ái, bao dung, can
đảm, trung thực và yêu tự do. Thanh Thảo đặc biệt qua tâm đến những nhân vật có
nhân cách lớn nhưng lại có số phận ngang trái trong đó có Lor-ca_một nghệ sĩ
thiên tài.
- Bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca là sự cảm nhận của Thanh Thảo về nhà
nghệ sĩ lớn Tây Ban Nha Ga-xi-a Lor-ca: chân dung nhà cách tân đơn độc cùng cái
chết khốc liệt khi sự nghiệp còn dang dở.
- Bài thơ là sự thể nghiệm một hình thức biểu đạt mới của Thanh Thảo_ thơ
hiện đại dòng tượng trưng và siêu thực là 1 trong những sáng tác tiêu biểu cho
Trường THPT Phú Tâm - 16 - Gv: Trần Thị Ái Loan

Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
đi lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn
H. trả lời
G định hướng:
- Tác giả vẽ chân dung của Lor-ca
Trường THPT Phú Tâm - 17 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
- Dùng những từ vừa là từ láy vừa là tính từ và cũng là từ tượng thanh: (lang
thang, đơn độc, chếnh choáng, mỏi mòn)
- Hình ảnh mang tính biểu tượng (áo choàng đỏ gắt, li-la li-la li-la, tiếng đàn bọt
nước…)
? Những từ láy kết hợp với các tính từ dùng trong đoạn thơ có ý nghĩa gì ?
H. trả lời
G định hướng:
- Tác giả tái hiện hình tượng Lor-ca _một nghệ sĩ tài hoa, lãng tử, yêu tự do, một
số phận mong manh, đơn độc, lẻ loi trong sự đối đầu với nền nghệ thuật già nua và
nền chính trị độc tài.
- Đây là những dự báo không may mắn của Lor-ca trên con đường cách tân nền
nghệ thuật, con đường lắm chông gai, gập ghềnh, xa thẳm.
? Hình ảnh Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt phút chốc lại biến thành áo choàng
bê bết đỏ làm ta liên tưởng đến điều gì ?
H. trả lời
G định hướng:
- Đây là chi tiết có ý nghĩa biểu tượng: chiếc áo của nền văn hóa rực rỡ (áo
choàng đỏ gắt) phút chốc biến thành chiếc áo liệm vùi than xác của Lor-ca (áo
choàng bê bết đỏ). Sự sống phút chốc biến thành cái chết, cái chết thật bất ngờ.

chỉ có sự hiện diện của tiếng đàn “ không ai chôn cất tiếng đàn”. Nó là biểu tượng
của tâm hồn, trái tim Lor-ca.
- Nhà cách tân Lor-Ca đã chết nghệ thuật thiếu kẻ dẫn đường thành “cỏ mọc
hoang”.
- Nhưng bất chấp tất cả nghệ thuật ấy vẫn tồn tại, Lor-ca đã chết nhưng dư
âm vang vọng của cuộc đời ông thì còn mãi. Đó là sự bất tử của cái chết
- “Giọt nước mắt” tiêu biểu cho những nỗi đau mà ông phải gánh chịu bởi
khát vọng chân chính của mình trước các thế lực độc tài; nhưng nó lại là điểm
sáng khiến tất cả mọi người phải ngưỡng mộ, kính phục.
- “Vầng trăng” là cách nói ẩn dụ nó biểu tượng cho một cái gì đó rất trong
sáng, rất đáng quý và mãi mãi để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng của mọi người.
Đó là cuộc đời của Lor-ca _tự do, thanh thản và trong suốt
? Lor-ca sau khi chết với hình ảnh “Lor-ca bơi sang ngang
trên chiếc ghi ta màu bạc”
gợi lên ý nghĩa gì ? Tác giả dùng nghệ thuật gì để thể hiện ?
H. trả lời
G định hướng:
- Đây là cách nói mang tính biểu tượng
- Lor-ca sống bằng cây đàn và khi chết vẫn không rời bỏ cây đàn. Nó như là chiếc
áo quan đưa Lor-ca về thế giới bên kia.
- Lor-ca và cây đàn ghi ta là hiện thân của cái đẹp cao quý nhưng mỏng manh.
? Nêu ý nghĩa biểu tượng về hình tượng tiếng đàn trong bài thơ ?
H. trả lời
G định hướng:
- Là ẩn dụ - là bài ca về cuộc đời, số phận và cái chết của Lor-Ca
- Âm thanh tiếng đàn cũng là âm thanh biểu hiện dòng cảm xúc mãnh liệt của tác
giả
? Nhận xét chung về nghệ thuật của bài thơ _ tiêu biểu cho thơ hiện đại được
viết theo phong cách tượng trưng và siêu thực ?
Trường THPT Phú Tâm - 19 - Gv: Trần Thị Ái Loan

1. Về phía học sinh:
- Có tác động đến tính tích cực của H trong các hoạt động trên lớp, tạo cho
học sinh có thói quen chuẩn bị bài ở nhà, thói quen tự đọc – hiểu và tìm được các
giá trị của văn bản đặc biệt là biết chú ý đến yếu tố nghệ thuật trong các văn bản
thơ.
- Các em chủ động tích cực phát biểu, biết suy luận, biết tư duy, có kĩ năng
ra quyết định dám nói ra những suy nghĩ, những phán đoán của riêng mình về một
vấn đề nào đó khi đọc và hiểu được vấn đề.
- H không còn bị động trong tư thế chờ đợi G dung nạp kiến thức, các em tự
nhận ra rằng cái cuối cùng của bài học không phải chỉ có phần mà thầy cô cho ghi,
ghi đúng- đủ là được mà việc trực tiếp tham gia tìm hiểu bài học mới chiếm lĩnh
được kiến thức và có hiểu thì mới nhớ và nhớ lâu hơn để vận dụng vào bài văn
nghị luận. Mặt khác, các em ý thức được rằng để làm được và làm tốt bài văn nghị
Trường THPT Phú Tâm - 20 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
luận không phải chỉ có cái gì mà G cho ghi trong tập mà phải thực sự hiểu vấn đề
thì mới có khả năng vận dụng và phân tích được vấn đề một cách sâu sắc.
- Giảm dần áp lực, mất dần tâm trạng lo sợ, căng thẳng và điều quan trọng
hơn là các em đã học và hiểu được một cách thấu đáo các giá trị của một tác
phẩm văn học ở hai phương diện nội dung và nghệ thuật.
2. Về phía giáo viên:
- Giữ đúng vai trò G là người hướng dẫn, từng bước thực hiện giảng dạy
theo phương pháp mới một cách có hiệu quả.
- Không còn chịu áp lực của yếu tố thời gian, đảm bảo chương trình và nội
dung kiến thức, thi cử, điểm số…
- Tạo được tâm thế thoải mái và bầu không khí nhẹ nhàng khi đứng lớp, có
điều kiện quan tâm đến nhiều đối tượng học sinh đặc biệt là những em yếu kém.
Mối quan hệ thầy trò từng bước trở nên “Thân thiện” hơn.
IV. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC CỦA SÁNG KIẾN

thống kê kết quả đạt được như sau:
Năm
học
Số
HS
Số bài
chưa đạt
yêu cầu
Tỉ lệ Số bài
đạt yêu
cầu
Tỉ lệ Số
bài
khá
Tỉ lệ
2011 -
2012
30
(1lớp
)
13 43 % 11 37 % 6 20 %
2012 -
2013
58
(2lớp
)
17 29 % 30 52 % 11 19 %
Ghi chú:
- Số bài chưa đạt yêu cầu là những bài mà H chỉ trình bày được nội dung, ít chú ý
phân tích nghệ thuật, nếu có nói đến nghệ thuật thì cũng chỉ là liệt kê chưa phân

một vấn đề vì khi nói lưu loát tức là viết sẽ suông câu, ý tưởng phong phú. Đây là
đều cần thiết để làm tốt bài văn nghị luận.
2. Đối với giáo viên:
Chuẩn bị trước các nội dung để hướng dẫn H làm việc ở nhà, phải nắm được
tất cả các vấn đề có liên quan, chuẩn bị thật chu đáo, dự đoán trước những tình
huống có thể xảy ra và dự trù cách giải quyết.
Với G, đặt câu hỏi cũng là một kĩ năng cần có. Câu hỏi phải xoáy vào phần
nghệ thuật, nêu được nghệ thuật và chỉ ra tác dụng của nó, phải giúp H nhận ra:
nói, tả, như thế nào ? cái hay cái mới của cách nói, cách tả ấy ? Từ đó, các em sẽ
cảm nhận nội dung đặc sắc của câu thơ, đoạn thơ, bài thơ và có thể sẽ tìm ra giá trị
tư tưởng của tác phẩm, chứ không như trước đây G chỉ chú vào những câu hỏi
đơn giản như: bài thơ, đoạn thơ, câu thơ nói về vấn đề gì ? nói về ai ? với tâm
trạng gì ?
Hướng dẫn phân tích bài mới là một bước rất quan trọng của tiết dạy, nếu G
không chủ động, không khéo léo dẫn dắt thì sẽ mất nhiều thời gian và bản thân H
cũng không hiểu được ý đồ của G như vậy tiết học sẽ không đạt hiệu quả. Đây là
vấn đề mà G phải hết sức lưu ý để xử lí. Và điều quan trọng là G phải chú ý đến
thái độ của mình trong mọi hoạt động tránh để mối quan hệ thầy trò trở nên căng
thẳng trong tiết học, sẽ mất đi bầu không khí thân thiện, mà G đã không thân thiện
thì chắc chắn H sẽ không tích cực. Như vậy, G khó có thể hoàn thành bài dạy đúng
kế hoạch một cách mĩ mãn.
Song song đó, giáo viên phải hết sức linh hoạt trong các tình huống, nếu
trong lúc giải quyết vấn đề những học sinh yếu kém không làm được thì phải nhờ
ngay sự trợ giúp của các em trung bình - khá. Như vậy, ta vừa chú ý đến những
em yếu kém vừa quan tâm những em khá khá hơn cứ thế hoạt động dạy học sẽ
đồng bộ hơn, lớp học cũng sinh động hơn, các em cảm thấy hứng thú hơn trong
học tập.
Mặt khác trong quá trình dạy và học, G phải làm sao để các em có thói quen
chuẩn bị bài, đọc bài, học bài ở nhà nếu không sẽ phản tác dụng vì khi H không
biết gì về bài sắp học thì việc thực hiện giảng dạy của G theo biện pháp này sẽ

các yếu tố nghệ thuật kết hợp với nội dung của tác phẩm thơ. Vấn đề này đã thực
hiện qua 02 năm học (2011-2012, 2012 -2013) đánh giá qua bài kiểm tra định kì
và các hoạt động của H khi lên lớp, tôi nhận thấy chất lượng của H chính là kiến
thức mà các em tiếp thu được bằng cách tích cực tự học, biết sáng tạo và có kỹ
năng vận dụng. H học tốt môn Ngữ văn nói chung, văn bản thơ nói riêng là cơ sở
để các em học tốt các môn học khác, đây là sự thật không thể phủ nhận. Vì vậy, để
giúp H học tốt môn Ngữ văn và để thực hiện được phương pháp, cách thức giảng
dạy như đã nêu ở trên đòi hỏi người G phải có nhiều tâm huyết và H cũng cần nổ
lực hết mình. G cần chuẩn bị bài chu đáo, soạn bài cẩn thận. Làm chủ mọi tình
huống có thể xảy ra trong tiết dạy. Xử lí kịp thời những thông tin từ phía H, kịp
thời điều chỉnh uốn nắn rèn luyện tư tưởng cho các em. Linh hoạt trong việc tổ
chức điều khiển H làm việc, hướng dẫn các em cách chiếm lĩnh kiến thức bằng
con đường ngắn nhất, đơn giản nhất mà hiệu quả nhất. Chủ động trong mọi tình
huống. H cần xác định được vai trò của mình trong tiết học, có ý thức học tập. Cần
chuẩn bị bài ở nhà đầy đủ. Phát huy được tính chủ động, tích cực, có thể tự thâm
nhập và chiếm lĩnh kiến thức.
Tóm lại, có một phương pháp - kĩ thuật dạy học phù hợp, giúp H học tập tốt,
nâng cao chất lượng là việc làm đúng đắn và hết sức cần thiết, hi vọng cách thức,
kĩ thuật này sẽ dần dần được hoàn thiện trong những năm học tiếp theo. Tuy
Trường THPT Phú Tâm - 24 - Gv: Trần Thị Ái Loan
Một số kinh nghiệm giúp học sinh yếu khai thác được các yếu tố nghệ thuật khi đọc - hiểu
một số tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 12
nhiên, tôi rất mong nhận được sự đóng góp của các đồng nghiệp để kinh nghiệm
này ngày một phong phú hơn và kết quả đạt được ngày một cao hơn, góp phần
nâng cao chất lượng dạy và học cho bộ môn.
Kiến thức là một kho tàng vô tận. Chúng ta dù có dùng cách nào cũng
không thể chiếm lĩnh hết được. Trên đây, tôi chỉ đưa ra những khía cạnh nhỏ của
vấn đề và theo cách của riêng tôi trong thời gian giảng dạy đã tích lũy được đồng
thời cũng đã được kiểm nghiệm thực tế. Bản thân nghĩ vẫn còn nhiều thiếu xót, rất
mong được các đồng nghiệp đóng góp ý kiến để kinh nghiệm ngày một phong phú