1
Tiết 21 - Đọc văn
TIẾNG HÁT CON TÀU
-
Chế Lan Viên-
A. Phần chuẩn bị
I. Mục tiêu cần đạt
1. Kiến thức, kĩ năng tư duy
* Giúp học sinh HS:
- Cảm nhận được khát vọng và niềm hân hoan trong tâm hồn nhà thơ khi trở về với
nhân dân, đất nước, cũng chính là tìm thấy nguồn nuôi dưỡng cho sự sáng tạo nghệ
thuật, cho hồn thơ của mình.
- Thấy được những nét nghệ thuật đặc sắc của bài thơ: sự sáng tạo hình ảnh, liên
tưởng phong phú, bất ngờ, cảm xúc gắn với suy tưởng, triết lí.
2. Tư tưởng- tình cảm
Thêm yêu quê hương đất nước, sẵn sàng đến với những vùng đất còn nhiều
khó khăn…
II. Phương tiện thực hiện
- SGK, SGV, tài liệu tham khảo.
- SGK, tài liệu tham khảo.
III. Cách thức tiến hành
Đọc sáng tạo, gợi tìm, trả lời câu hỏi, khái quát, mở rộng, nâng cao vấn đề,
chia nhóm thảo luận
B. Tiến trình dạy học
* ổn định tổ chức (1 phút)
I. Kiểm tra bài cũ: (Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS - 2 phút)
II. Bài mới:
* Giới thiệu bài mới:
Chế Lan Viên là nhà thơ lãng mạn nổi tiếng trong phong trào Thơ mới. Nếu trước
CM tác giả từng viết ''với tôi tất cả đều vô nghĩa '' và từng đòi ''1 tinh cầu giá lạnh''
để ẩn thân trốn tránh mọi đau khổ phiền phức cuộc đời Sau Cách Mạng, nhà thơ

sự gắn bó với cuộc sống, với nhân dân và đất nước, tâm hồn ông đã "từ thung lũng
đau thương ra cánh đồng vui".
- Em hãy nêu hoàn cảnh sáng
tác tác phẩm.
2. Hoàn cảnh sáng tác
Tiếng hát con tàu được gợi cảm hứng từ một sự
kiện kinh tế - xã hội là cuộc vận động nhân dân miền
xuôi lên tham gia xây dựng Tây Bắc vào những năm
1958-1960 ở miền Bắc.
Nhưng không dừng lại ở đó, bt là khúc hát về
lòng biết ơn, tình yêu, sự gắn bó với nhân dân, đất
nước của một tâm hồn thơ đã tìm thấy ngọn nguồn
nuôi dưỡng và chân trời nghệ thuật mới của mình ở
đời sống nhân dân và đất nước.
- GV: Bài thơ không đơn giản là sự minh hoạ, tuyên truyền phục vụ cho một chủ
trương chính sách. Với CLV, sự kiện kinh tế xã hội ấy chỉ là một gợi ý, một điểm
xuất phát cho nhà thơ thể hiện khát vọng về với nhân dân, đất nước, với những kỉ
niệm sâu nặng nghĩa tình của nhân dân trong những năm kháng chiến gian khổ, cũng
là tìm về nơi ngọn nguồn của hồn thơ.
- Em hiểu nhan đề bài thơ
như thế nào?
II. TÌM HIỂU TÁC PHẨM
1. Nhan đề và lời đề từ (5 phút)
a. Nhan đề bài thơ
- Con tàu: đây là hình ảnh mang tính biểu tượng,
biểu tượng cho khát vọng ra đi, đến với những miền
xa xôi, đến với nhân dân, đất nước và cũng còn là
đến với những ước mơ, những ngọn nguồn của cảm
hứng nghệ thuật.
- Tiếng hát: là lời giục giã, là khúc hát lên đường

- Ging iu, õm hng ca bi th cng bin i
theo mch tõm trng:
+ on u l li gic gió vi nhng cõu hi hi
thỳc ngy cng tng tin.
+ on gia l li by t trc tip tỡnh cm v dũng
hoi nim thit tha, cm ng.
+ on cui, õm hng ca khỳc hỏt lờn ng dn
dp, lụi cun, bay bng, lóng mn kt hp vi ging
trm lng trong suy tng v tỡnh cm lng li; hỡnh
nh ca on cui bin hoỏ bt ng, liờn tng
phong phỳ, tỏo bo.
- HS c 2 kh th u
- S trn tr v li mi gi
lờn ng c din t bng
nhng hỡnh thc cõu th
ntn?
3. c- hiu tỏc phm
a. Phn mt (hai kh th u): s trn tr v li
mi gi lờn ng (4 phỳt)
- Mt lot cõu hi:
"Con tu ny lờn TB anh i chng?"
"Anh cú nghe giú ngn ang rỳ gi. Ngoi ca ụ?
"Tu gi anh i, sao cha ra i?".
- Nhng cõu giói by:
"Bn bố i xa anh gi tri H Ni"
"Tu úi nhng vng trng"
"t nc mờnh mụng i anh nh hp"
"Chng cú th õu () trờn kia"
4
- Hình thức ấy bộc lộ điều gì?

*Củng cố: Ấn tượng sâu sắc nhất của em về phần mở đầu là gì?
- HS trả lời theo sự cảm nhận điều mình ấn tượng song phải có sức thuyết phục.
- HS đọc 9 khổ thơ giữa
- Cảm nhận chung của em về
đoạn thơ này là gì?
b. Phần hai (chính khổ thơ giữa -
14 phút
)
Niềm vui khi được về với nhân dân với những kỉ
niệm, đầy tình nghĩa thắm thiết.
- Niềm vui ấy được thể hiện ở
những câu thơ nào?
- Tác giả đã sử dụng những
thủ pháp nghệ thuật nào để
khắc hoạ niềm vui? Tác
dụng?
- "Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ …cánh
tay đưa".
- So sánh tu từ tầng bậc.
+ Cái so sánh là "con gặp lại nhân dân".
+ Đối tượng so sánh lần lượt :
"nai về suối cũ/cỏ đón giêng hai/chim én gặp
mùa/đứa trẻ thơ đói gặp sữa/chiếc nôi ngừng gặp
cánh tay đưa"
Niềm vui trào ra trong cảm xúc đến với mọi cảnh
vật trong đời sống của tự nhiên và con người. Mỗi
một đối tượng gợi ra một ý nghĩa.
+ "Nai về suối cũ, cỏ đón giêng hai, chim én gặp
5
mùa" khao khát trở về với cuộc sống quen thuộc,

- Cách xưng hô thân tình, ruột thịt của chủ thể trữ
tình "con nhớ mế", "con nhớ anh con", "con nhớ em
con". Và bằng những chi tiết cụ thể, gợi cảm, t/g
khắc hoạ hình ảnh những con người này với những
hi sinh thầm lặng, lớn lao, với tình thương và sự che
chở, đùm bọc trọn vẹn và rộng lớn.
- T/g đã dùng một loạt từ ngữ
chỉ thời gian, tác dụng?
- Suốt một đời, đêm cuối cùng, mười năm tròn, một
mùa dài, trọn đời

khoảng thời gian gắn bó, biết
ơn dài lâu và những thời khắc thiêng liêng của cuộc
đời.
- Tình cảm của tác giả đối
với những con người ấy ntn?
Những câu nói về tình nghĩa nhân dân biểu lộ
một lòng biết ơn sâu lặng, sư gắn bó chân thành và
những xúc động thấm thía của một tấm lòng, một trái
tim.
- Chuyển: Đoạn thơ được kết
lại bằng những hình ảnh về
tình yêu và người con gái
Tây Bắc. Cảm nhận của em
về khổ thơ này?
- GV đọc: "Anh bỗng nhớ
Bốn câu thơ không chỉ thể hiện nỗi nhớ về một
tình yêu, mà còn là suy ngẫm, triết lí về quy luật của
tình yêu.
Nỗi nhớ trong tình yêu tất yếu như một quy luật

nhớ mặt người tai ta nhớ tiếng",v.v.).
- Nỗi khát khao ấy càng thôi thúc tâm hồn nhà thơ vì đó cũng là về với ngọn nguồn
của hồn thơ, của cảm hứng sáng tạo ("Tây Bắc ơi, người là mẹ của hồn thơ").
- Những tháng năm gian khổ, những hi sinh lớn lao, những đau thương chiến tranh
("Mười năm chiến tranh vàng ta đau trong lửa") nay đã kết tinh thành "Mùa nhân
dân giăng lúa chín rì rào" trên "Mặt đất nồng nhựa nóng của cần lao", thành "trái
chín đầu xuân", đang mời gọi những tâm hồn thơ, đang vẫy gọi cả những "cơn mơ",
những "mộng tưởng".
- Nét đặc sắc nghệ thuật ở 4 câu thơ này là gì?
- Âm hưởng sôi nổi, lôi cuốn của các câu thơ là hình ảnh phong phú, biến hoá, sáng
tạo, chủ yếu là những hình ảnh biểu tượng và ẩn dụ (Hình ảnh con tàu trên đoạn đầu
được trở lại thành hình ảnh trung tâm, cùng với những "Mùa nhân dân giăng lúa
chín", "vàng ta đau trong lửa", "vầng trăng", "Mặt hồng em trong suối lớn mùa
xuân").
- Tạo ra âm hưởng còn có vai trò của biện pháp trùng điệp: láy lại và mở rộng một
hình ảnh hay một từ ngữ của câu cuối khổ thơ trên xuống câu đầu của khổ thơ dưới,
làm cho các khổ thơliến mạch, dồn dập và trùng điệp.(Mắt ta thèm…- Mắt ta nhớ",
Mặt dátnhựa nóng…- nhựa nóng…").
* Củng cố: Tìm và bình luận
những câu thơ có tính khái
- "Khi ta ở chỉ là nơi đất ở/ Khi ta đi đất đã hoá tâm
hồn".
7
quát, triết lí về quy luật tình
cảm, cụ thể là sự gắn bó của
mỗi người với những mảnh
đất mà họ từng sống, cũng
chính là sự gắn bó với đất
nước, nhân dân.
- "Tình yêu làm đât slạ hoá quê hương"