ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUẾ
KHOA SINH HỌC
TIỂU LUẬN
Học phần: SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC SINH HỌC
Đề tài:
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG
DẠY – HỌC CHƯƠNG SINH SẢN, SINH HỌC 11
Cán bộ hướng dẫn: Học viên thực hiện:
PGS. TS. Phan Đức Duy Nguyễn Thị Ngọc Mỹ
Lớp: Sinh K22
Huế, 11/2014
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
“Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, là nền móng vững chắc để phát triển công
nghiệp hóa - hiện đại hóa (CNH-HĐH) đất nước. “Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho
sự phát triển, đầu tư cho tương lai”. Vậy làm thế nào để giáo dục thực sự là quốc sách
hàng đầu? Làm thế nào để đào tạo được nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực
chất lượng cao đáp ứng yêu cầu xã hội và yêu cầu của sự nghiêp CNH- HĐH đất nước
trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện
nay? Để trả lời cho những câu hỏi đó, ngành giáo dục - đào tạo cần thiết phải đổi mới,
cải cách để đào tạo nên những thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, có khả năng thích ứng
tốt và vận dụng khéo léo kiến thức đã học vào cuộc sống, góp phần tích cực vào sự
nghiệp phát triển, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Điều đó đòi hỏi người giáo viên (GV)
không những luôn phải trau dồi kiến thức mà còn phải tìm kiếm các phương pháp dạy
học phù hợp, tích cực… để giúp học sinh (HS) tự khám phá những nguồn tri thức mới,
chủ động chiếm lĩnh và làm chủ tri thức.
Dạy học tình huống là một phương pháp dạy học tích cực, phát huy tốt các kỹ
xảy ra trong quá trình dạy học, được cấu trúc lại dưới dạng bài tập, khi học sinh giải
bài tập ấy vừa có tác dụng củng cố tri thức, vừa rèn luyện được những kỹ năng cần
thiết”.
1.2.2. Bản chất tâm lý của bài tập tình huống dạy học
Bản chất tâm lý của bài tập tình huống dạy học là sự mâu thuẫn giữa nội dung
kiến thức truyền đạt và phương pháp truyền đạt kiến thức đó cho học sinh. Đó là cầu
nối rút ngắn khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn dạy học.
1.3. Phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống
1.3.1. Đặc điểm của phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống
- Dựa vào các bài tập tình huống để thực hiện chương trình học; những bài tập
tình huống không nhằm kiểm tra các kỹ năng mà giúp phát triển chính bản thân các kỹ
năng.
- Bản thân bài tập tình huống mang tính chất gợi vấn đề.
- Học sinh chỉ được hướng dẫn cách tiếp cận với bài tập tình huống chứ không
có công thức nào giúp học sinh tiếp cận với bài tập tình huống.
- Việc đánh giá kiến thức và kỹ năng dựa trên hành động và thực tiễn.
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
1.3.2. Ưu - nhược điểm của dạy học tình huống
* Ưu điểm:
- Là phương pháp có thể kích thích ở mức cao nhất sự tham gia tích cực của
học sinh vào quá trình học tập; phát triển các kỹ năng học tập, giải quyết vấn đề, kỹ
năng đánh giá, dự đoán kết quả, kỹ năng giao tiếp như nghe, nói, trình bày của học
sinh; tăng cường khả năng suy nghĩ độc lập, tính sáng tạo, tiếp cận tình huống dưới
nhiều góc độ; cho phép phát hiện ra những giải pháp cho những tình huống phức tạp;
chủ động điều chỉnh được các nhận thức, hành vi, kỹ năng của học sinh. Phương pháp
này có thế mạnh trong đào tạo nhận thức bậc cao.
- Góp phần làm tăng tính thực tiễn của môn học, giảm nhiều rủi ro cho người
học khi tham gia thực tiễn cuộc sống, thực tiễn nghề nghiệp; nâng cao tính chủ động,
sáng tạo và hứng thú cho người học; cung cấp kinh nghiệm, cách nhìn và giải pháp
Một kỹ năng chỉ biểu diễn thông qua một nội dung, tác động của kỹ năng lên
nội dung ta đạt được mục tiêu.
Mục tiêu = Kỹ năng X Nội dung
1.4.3. Một số kỹ năng nhận thức
- Kỹ năng phân tích - tổng hợp
- Kỹ năng so sánh
- Kỹ năng khái quát hóa
- Kỹ năng suy luận
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
Chương II: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG
DẠY - HỌC CHƯƠNG SINH SẢN, SINH HỌC 11
2.1. Phân tích cấu trúc, nội dung của của chương sinh sản
Chương Sinh sản là chương cuối trong phần Sinh học cơ thể, thuộc Sinh học
11. Sinh sản cũng là một trong những đặc trưng cơ bản của sự sống, giúp phân biệt
với vật chất vô cơ nói riêng, giữa thực vật, động vật nói chung, gồm hai phần:
Phần A. Sinh sản ở thực vật gồm:
- Bài 41: Sinh sản vô tính ở thực vật
- Bài 42: Sinh sản hữu tính ở thực vật
- Bài 43: Thực hành: Nhân giống vô tính ở thực vật bằng giâm, chiết, ghép.
Phần B. Sinh sản ở động vật gồm:
- Bài 44: Sinh sản vô tính ở động vật
- Bài 45: Sinh sản hữu tính ở động vật
- Bài 46: Cơ chế điều hòa sinh sản
- Bài 47: Điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người
2.2. Hệ thống bài tập tình huống được thiết kế và sử dụng trong dạy học chương
Sinh sản- Sinh học 11.
2.2.1. Bài tập 1
Trước giờ Sinh học, cô giáo yêu cầu mỗi nhóm mang một số mẫu vật về sinh
sản vô tính, nhóm bạn Linh đã chuẩn bị:
* Gợi ý trả lời:
Ứng dụng phương pháp ghép cành: chọn một gốc cây hoa giấy đủ khỏe, lớn
làm gốc ghép; chọn các cành có màu sắc hoa muốn ghép sau đó tiến hành ghép cành
đã chọn lên gốc ghép.
2.2.3. Bài tập 3
Để phân biệt sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính, An đã thực hiện được như
sau thì cúp điện. Em hãy thay An hoàn thành nhé!
Tiêu chí Sinh sản vô tính Sinh sản hữu tính
Khái niệm
Là hình thức sinh sản không có
sự kết hợp giữa các giao tử đực
và giao tử cái,con sinh ra từ một
phần của cơ thể mẹ
Thế hệ con Có những đặc điểm khác bố mẹ
Nguồn gốc Tế bào sinh dưỡng
Cơ sở tế bào
học
Nguyên phân, giảm phân, thụ
tinh
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
Đặc điểm di
truyền
Không có sự tái tổ hợp vật chất di
truyền nên tạo nên những cơ thể
đồng nhất về mặt di truyền
Thế hệ bố mẹ Thường là hai cá thể
Ý nghĩa
Thích nghi với đời sống ít biến
đối
truyền nên tạo ra các tổ hợp gen
phong phú và đa dạng
Thế hệ bố mẹ Một cá thể Thường là hai cá thể
Ý nghĩa
Thích nghi với đời sống ít biến
đối
Thích nghi với đời sống có nhiều
thay đối
2.2.4. Bài tập 4
Giờ kiểm tra, thầy giáo viết đề lên bảng: "Có người nói rằng, ở thực vật hạt kín
đã xảy ra sự thụ tinh kép và đó cũng chính là lựa chọn rất thông minh. Em suy nghĩ
thế nào về nhận định trên?”
Tèo bối rối chưa biết phải làm sao, em hãy giúp Tèo thử xem?
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
* Mục đích:
- Dùng để củng cố bài 42: Sinh sản hữu tính ở thực vật
- Rèn luyện kỹ năng phân tích- tống hợp, suy luận cho học sinh
* Gợi ý trả lời:
- Thụ tinh kép vì cả hai giao tử đực đều tham gia vào thụ tinh: một giao tử kết
hợp với noãn cầu thành hợp tử, một giao tử kết hợp nhân cực thành nội nhũ
- Tiền đề: Thụ tinh kép có sự tham gia của 2 tinh tử cùng lúc:
+ Tinh tử thứ nhất (n) + trứng (n)→ hợp tử (2n)
+ Tinh tử thứ hai (n)+ nhân cực (2n)→ nội nhũ (3n)
- Kết luận: Thụ tinh kép ở thực vật hạt kín là sự lựa chọn thông minh của thực
vật trong quá trình tiến hóa
- Lập luận: Trên cơ sở kiến thức đã học về thụ tinh ở thực vật hạt kín, ưu điểm
của sinh sản hữu tính ở thực vật Hs thảo luận trả lời:
Thụ tinh kép là hiện tượng cả 2 giao tử đực đều tham gia thụ tinh, một giao tử
(n) kết hợp với trứng (n) tạo hợp tử (2n), một giao tử khác kết hợp với nhân lưỡng bội
?
3
456
? ?
7'56
785692:
5;
3
Sơ đồ sự hình thành hạt phấn
* Gợi ý trả lời:
2.2.7. Bài tập 7
Sau khi học xong bài “Sinh sản hữu tính ở động vật”, Hoàng nói với Hân:
"Trong quá trình tiến hóa, cũng như thực vật, động vật chuyển từ đời sống dưới nước
lên cạn sẽ gặp những trở ngại liên quan đến quá trình sinh sản. Việc khắc phục trở
ngại đó thể hiện trong quá trình tiến hóa của sinh sản hữu tính". Bạn Hoàng suy luận
như vậy có đúng không? Em có suy nghĩ gì về ý kiến này?
* Mục đích:
- Dùng để dạy, củng cố, kiếm tra – đánh giá sau khi học xong nội dung sinh sản
hữu tính ở động vật
- Rèn luyện kỹ năng suy luận cho học sinh
* Gợi ý trả lời:
- Tiền đề: Chiều hướng tiến hóa trong sinh sản hữu tính ở thực vật
- Kết luận: Khi chuyển từ đời sống dưới nước lên cạn, động vật sẽ gặp những
trở ngại liên quan đến quá trình sinh sản và nó khắc phục trong quá trình tiến hóa.
- Lập luận:
+ Chuyển lên cạn không có môi trường nước, chênh lệch nhiệt độ cao, nhiều
tác nhân gây hại hơn, ánh sáng mặt trời mạnh Trứng đẻ ra sẽ bị khô, dễ hư hỏng, bị
sinh vật khác làm thức ăn, phá hoại không thực hiện được thụ tinh ngoài.
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
)5P
Q?
*HM
R
Sơ đồ sự tiến hóa trong sinh sản hữu tính ở động vật
2.2.9. Bài tập 9
RQ'<SP>G''GT'*>*@*H=
$
Sơ đồ cơ chế điều hòa quá trình sinh trứng ở động vật
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
ABC'D*EFGH
I
JK*' "L)
B
75MNOC
J'
5;C'
%;C'
UV
E
(
E
B
B
B
A
2.2.10. Bài tập 10
Nhà bé Dân có một con khỉ rất dễ thương. Dân thích lắm, rất muốn nó có thể
nhanh chóng sinh thêm nhiều con dễ thương như vậy. Nhưng bà nội nói rằng: “Khỉ
chỉ sinh mỗi lần một con thôi”. “ Ước gì em khỉ nhà mình có thể sinh 2, 3 con nhỉ!” –
Dân thở dài ao ước.
Em có cách gì giúp bé Dân toại nguyện không? Nếu có, cơ sở khoa học của
biện pháp đó là gì?
* Mục đích:
- Dùng để dạy, củng cố bài 47: “Điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có
kế hoạch ở người”
- Rèn luyện lỹ năng phân tích – tổng hợp cho học sinh
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
* Gợi ý trả lời:
- Sử dụng biện pháp đa thai nhân tạo
- Cơ sở khoa học: Dựa vào cơ chế điều hòa sinh trứng tiêm hormone thùy
trước tuyến yên để làm nhiều trứng chín, rụng lấy trứng ra ngoài, thụ tinh nhân tạo
cùng thời điểm nuôi cấy trong môi trường thích hợp để hợp tử phát triển thành
phôi cấy vào tử cung con cái( ở đây là khỉ cái)
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
PHẦN KẾT LUẬN
Trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành tiểu luận, em đã thiết kế được 10 bài
tâp tình huống với mục đích rèn luyện các kỹ năng: phân tích-tổng hợp, so sánh, suy
luận, khái quát hóa trong chương Sinh sản, Sinh học 11
Từ những bài tập tình huống này giáo viên có thể sử dụng trong nhiều khâu
khác nhau của quá trình dạy học: dạy bài mới, củng cố, kiểm tra - đánh giá. Thông
qua bài tập tình huống, học sinh sẽ thích thú hơn, tích cực học tập, các kỹ năng tư duy
từ đó được hình thành và rèn luyện tốt hơn, hiệu quả học tập cao hơn.
!"#$% &&%'()#*"!"$+*,-+./0122
Copyright: Tài liệu đại học ©